armenian folklore of bolis
armenia > books > bolis folklore	about cilicia | feedback | chat | ©

This is the on-line complete text of the book "Armenian Folklore of Bolis", generously allowed e-publication by the author, Verjine Svazlian. It is written in Western Armenian.  If you do not have your browser configured for displaying Armenian, you must click here.

1. PROSE FOLKLORE
1. Fables, tales
2. Legends
3. Religious-moral tales
4. Humorous tales
5. Parables and animal tales
6. Custom tales
7. Historical tales
2. VERSE FOLKLORE
1. Lullabies
2. Children's play songs
3. Children's songs
4. Adolescent songs
5. Love songs
6. Emigration songs
7. Ritual (nuptial, festive) songs
8. Custom and humorous songs
9. Nature songs
3. PHRASEOLOGICAL FOLKLORE
1. Proverbs
2. Edifications
3. Maledictions
4. Benedictions
5. Idioms
6. Riddles
7. Patters
8. Verse aphorisms
9. Creeds
10. Prayers
4. RITES - Past and present folk customs

ISBN  5 – 8080 – 0404 – 7                                                                  

ÊØ´²¶ðÆ ÎàÔØÆò

г۳ëï³ÝÇ Ð³Ýñ³å»ïáõÃÛ³Ý ¶ÇïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ²½·³ÛÇÝ ²Ï³¹»ÙdzÛÇ Ðݳ·ÇïáõÃÛ³Ý ¨ ³½·³·ñáõÃÛ³Ý ÇÝëïÇïáõïÇ ³é³ç³ï³ñ ·Çï³Ï³Ý ³ß˳ïáÕ, µ³Ý³ëÇñ³Ï³Ý ·ÇïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ¹áÏïáñ, åñáý»ëáñ ì»ñÅÇÝ» êí³½ÉÛ³ÝÇ ëáõÛÝ ³ß˳ïáõÃÛáõÝÝ áõß³·ñ³í Ý»ñ¹ñáõÙ ¿ Ñ³Û µ³Ý³·Çï³Ï³Ý ÙïùÇ å³ïÙáõÃÛ³Ý Ù»ç: ²é³çÇÝ ³Ý·³Ù ¿ Ù»½³ÝáõÙ åáÉë³Ñ³Û µ³Ý³íáñ ³í³Ý¹áõÃÛáõÝÝ ³ñųݳÝáõÙ µ³½Ù³Å³Ýñ ·ñ³éÙ³Ý, ѻﳽáïÙ³Ý ¨ ³ÙµáÕç³Ï³Ý Ññ³ï³ñ³ÏÙ³Ý: àõß³·ñ³í ¿ ݳ¨ ³ÛÝ, áñ ³Û¹ ïùݳç³Ý ³ß˳ï³ÝùÝ Çñ³·áñÍí»É ¿ ³ñÙ³ïÝ»ñáí åáÉë³Ñ³Û Ùï³íáñ³Ï³ÝǪ ѳ۳ëï³Ý³µÝ³Ï Ù³ëݳ·»ïÇ ³ÝÓÝ³Ï³Ý Ý³Ë³Ó»éÝáõÃÛ³Ùµ, ³ÛÝ ¿É ϳñ×³ï¨ Å³Ù³Ý³Ï³ÙÇçáóáõÙ, Ñ»ÕÇݳÏÇ Ñ³Ù³é ç³Ýù»ñÇ ¨ Ñá·»é³Ý¹ ÝíÇñáõÙÇ ßÝáñÑÇí:

            Ü»ñϳ ѳïáñÝ ³Ù÷á÷áõÙ ¿ ³ñ¹Ç åáÉë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý, ³Û¹ Ãíáõ٠ݳ¨ ÁÝóóÇÏ ¹³ñÇ 20-³Ï³Ý Ãí³Ï³ÝÝ»ñÇó ÂáõñùdzÛÇ ·³í³éÝ»ñÇó êï³ÙµáõÉ ³å³ëï³Ý³Í ѳÛáõÃÛ³Ý Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñÇó, Ù³ë³Ùµ ݳ¨ ѳ۳ëï³Ý³µÝ³Ï åáÉë»óÇÝ»ñÇó ³ÝÓ³Ùµ Ñ»ÕÇݳÏÇ ·ñ³é³Í µ³Ý³íáñ ³í³Ý¹áõÃÛ³Ý Ñ³ñáõëï ï»ë³Ï³ÝÇÝ, áñ ѳïϳÝßíáõÙ ¿ áã ÙdzÛÝ µ³Ý³ÑÛáõë³Ï³Ý ¹³ë³Ï³Ý ųÝñ»ñáí, ³Ûɨ åáÉë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý Ï»Ýó³ÕÝ áõ Ñá·»µ³ÝáõÃÛáõÝÝ ³ñï³óáÉáÕ ³½·³·ñ³Ï³Ý áõ Ùß³Ïáõóµ³Ý³Ï³Ý ³ñÅ»ù³íáñ ïíÛ³ÉÝ»ñáí:

          ²Û¹ ѳñáõëï áõ µ³½Ù³Å³Ýñ ÝÛáõûñÁ ѳïáñáõÙ »ÝóñÏí»É »Ý ·Çï³Ï³Ý å³ïß³× Ñ³Ù³Ï³ñ·Ù³Ý, ûÅïí»É ³ÝÑñ³Å»ßï ͳÝáó·ñáõÃÛáõÝÝ»ñáí, µ³Ý³ë³óÝ»ñÇ ë»é³ï³ñÇù³ÛÇÝ ïíÛ³ÉÝ»ñáí áõ Éáõë³ÝϳñÝ»ñáí, ûï³ñ áõ µ³ñµ³é³ÛÇÝ µ³é»ñÇ µ³ó³ïñ³Ï³Ý µ³é³ñ³Ýáí, åáÉë³Ñ³Û ѳٳÛÝùÁ µÝáõó·ñáÕ å³ïÙ³Ùß³ÏáõóÛÇÝ Ý»ñ³Í³Ï³Ý ³ÏݳñÏáí, ÇÝãå»ë ݳ¨ ÅáÕáí³ÍáõÇ Ù»ç Áݹ·ñÏí³Í µ³Ý³ÑÛáõë³Ï³Ý-³½·³·ñ³Ï³Ý µ³½Ù³Å³Ýñ ÝÛáõûñÇ ë»ÕÙ µÝáõó·ñáõÙÝ»ñáí:

          лÕÇݳÏÇ Ñ³Ù³é, ïùݳç³Ý, Ýå³ï³Ï³Ù»ï ³ß˳ï³ÝùÇ ßÝáñÑÇí ³Ûëûñ Ñ³Û ÁÝûñóáÕÇ ë»Õ³ÝÇÝ ¿ ¹ñíáõÙ åáÉë³Ñ³ÛáõÃÛ³Ý ³ñ¹Ç µ³Ý³íáñ ³í³Ý¹áõÃÛ³Ý Ñ³Ù³Ûݳå³ïÏ»ñÁ µÝáñáßáÕ µ³Ý³·Çï³Ï³Ý ÙÇ ³ÙµáÕç³Ï³Ý ³ß˳ïáõÃÛáõÝ, áñÝ Çñ ѳ۳·Çï³Ï³Ý ³Ýáõñ³Ý³ÉÇ ³ñÅ»ùÇó µ³óÇ áõÝÇ Ý³¨ ѳٳ½·³ÛÇÝ áõ ѳٳٳñ¹Ï³ÛÇÝ Ý߳ݳÏáõÃÛáõݪ ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñÇ Ë³Õ³Õ, ëï»Õͳ·áñÍ Ñ³Ù³Ï»óáõÃÛ³Ý ³éáõÙáí:

          êáõÛÝ ³ß˳ïáõÃÛáõÝÁ Ù»Ï ³Ý·³Ù ¨ë íϳÛáõÙ ¿ ͳ·áõÙáí åáÉë³Ñ³Û Ñ»ÕÇݳÏÇ ³ÝÙݳóáñ¹ Ñ᷻ѳñ³½³ïáõÃÛáõÝÝ ³ñ¨Ùï³Ñ³ÛáõÃÛ³ÝÁ, áñÇ ï³ñµ»ñ ѳïí³ÍÝ»ñÇ µ³Ý³íáñ ³í³Ý¹áõÃÛ³Ý Ñ³½³ñ³íáñ ÝÙáõßÝ»ñÇ ·ñ³éÙ³Ý, ѻﳽáïÙ³Ý áõ Ññ³å³ñ³ÏÙ³ÝÝ ¿ ÝíÇñ»É ݳ Çñ ·Çï³Ïó³Ï³Ý áõ ·Çï³Ï³Ý ³ÙµáÕç ÏÛ³ÝùÁ:

ê²ð¶Æê вðàôÂÚàôÜÚ²Ü
µ³Ý³ëÇñ³Ï³Ý ·ÇïáõÃÛáõÝÝ»ñÇ
¹áÏïáñ, åñáý»ëáñ

16 ÑáõÝÇëÇ, 1999  

Ú ² è ² æ ² ´ ² Ü

Ð³Û µ³Ý³·Çïáõû³Ý ³Ýµ³Å³Ý»ÉÇ Ù³ëÁ ϳ½ÙáÕ ³ñ»õÙï³Ñ³Û µ³Ý³ÑÇõëáõÃÇõÝÁ ѻﳽáï»Éáõ ÁÝóóùÇÝ ³é³ÝÓݳå¿ë ϳñ»õáñ ¿ ³Ýáñ µÝûññ³ÝÁ ѳݹÇë³óáÕ »ñµ»ÙÝÇ Î. äáÉëÇ, ³ÛëÇÝùݪ Ý»ñϳÛÇë êï³ÝåáõÉÇ Ñ³Ûáõû³Ý µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ųé³Ý·áõû³Ý áõëáõÙݳëÇñáõÃÇõÝÁ:

²ñ¹Ç êï³ÝåáõÉÁ ÏÁ Ý»ñϳ۳óÝ¿ ÂáõñùÇáÛ ½³Ý³½³Ý ·³õ³éÝ»ñ¿Ý »Ï³Í »õ ÑáÝ µÝ³ÏáõÃÇõÝ Ñ³ëï³ï³Í ѳۻñáõ ˳Ûï³µÕ¿ï Ë׳Ýϳñ ÙÁ: гݷ³Ù³Ýù ÙÁ, áñ ³é³õ»É Ñ»ï³ùñùñ³Ï³Ý ÏÁ ¹³ñÓÝ¿ ÅáÕáíñ¹³·Çï³Ï³Ý áñ»õ¿ áõëáõÙݳëÇñáõÃÇõÝ:

ÜÙ³Ý ³ß˳ï³Ýù ÙÁ ³Ýßáõßï ³Ýϳñ»ÉÇ åÇïÇ ÁÉɳñ »ñµ»õ¿ Çñ³Ï³Ý³óÝ»É, »Ã¿ 1996-ÇÝ ÐÐ ¶ÇïáõÃÇõÝÝ»ñáõ ²½·³ÛÇÝ ²Ï³¹»ÙdzÛÇ Ðݳ·Çïáõû³Ý »õ ²½·³·ñáõû³Ý ÆÝëïÇïáõïÇ ß³ñù ÙÁ ·Çï³Ï³Ý ³ß˳ïáÕÝ»ñáõ Ñ»ï Ññ³õÇñáõ³Í ãÁÉɳÛÇ ÂáõñùÇáÛ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõû³Ý ÑÇÙݳ¹ñÙ³Ý 535-³Ù»³ÏÇÝ ³éÃÇõ ϳ½Ù³Ï»ñåáõ³Í ì³ñ¹³í³éÇ ÏñûÝ³Ï³Ý ÙÇç³½·³ÛÇÝ »½³ÏÇ ·Çï³ÅáÕáíÇÝ, ½áñ ³ÛÝù³Ý ËݳÙùáí »õ µ³ñÓñ ٳϳñ¹³Ïáí ݳ˳å³ïñ³ëï³Í ¿ñ ä³ïñdzñù³Ï³Ý öá˳Ýáñ¹ (Ý»ñϳÛÇë ä³ïñdzñù), ¶»ñ³ßÝáñÑ î. Ø»ëñáå ²ñù»åÇëÏáåáë Øáõóý»³Ý:

ºñµ ѳë³Ýù êï³ÝåáõÉ, ïå³õáñáõÃÇõÝÁ óÝóáÕ ¿ñ: ø³ÝÇ áñ Áݹ³Ù¿ÝÁ »ûà ï³ëݳٻ³ÏÝ»ñáõ ÁÝóóùÇÝ ÂáõñùÇáÛ ÅáÕáíñ¹³í³ñ³Ï³Ý ѳÝñ³å»ïáõÃÇõÝÁ íÇÃ˳ñÇ Û³é³çÁÝóó ¿ñ ³ñӳݳ·ñ³Íª ¹³éݳÉáí ϳ½Ù³Ï»ñåáõ³Í ·ÇõÕ³ïÝï»ëáõû³Ùµ, ½³ñ·³ó³Í ׳ñï³ñáõ»ëïáí »õ Ùß³ÏáÛÃáí ù³Õ³ù³ÏÇñà »ñÏÇñ:

ê³Ï³ÛÝ Ï³åáõï³Ï سñÙ³ñ³ÛÇ ½áÛ· ³÷»ñáõÝ ë÷éáõ³Í ·»Õ³ÍÇÍ³Õ êï³ÝåáõÉÁ, µ³óÇ Çñ µÝ³Ï³Ý ÑÙ³ÛùÝ»ñ¿Ý »õ ï»ë³ñÅ³Ý Ñݳí³Ûñ»ñ¿Ý, ÇÝÍÇ Ñ³Ù³ñ Ù¿Ï áõñÇß ÑÙ³Ûù áõÝ¿ñ, »õ ³Û¹ ÑÙ³ÛùÇÝ ³ñÙ³ïÝ»ñÁ ß³ï Ëáñ ¿ÇÝ. ³ÝáÝù Ó»õ³õáñ³Í ¿ÇÝ ³ñ»õÙï³Ñ³ÛÇ ÇÙ ¿áõÃÇõÝë, ÇÙ Ý»ñùÇÝ Ñá·»õáñ ³ß˳ñÑë: ²Ûá°, ³Û¹ ³ñÙ³ïÝ»ñÁ ß³¯ï Ëáñ ¿ÇÝ »õ ÏÁ ѳëÝ¿ÇÝ ÙÇÝã»õ ÇÙ åáÉë»óÇ Ù»Í-ѳÛñë, áñ ÏÁ ëÇñ¿ñ ½Çë Çñ ÍáõÝÏÇÝ íñ³Û Ýëï»óÝ»É »õ §ÙÇÝÇ-ÙÇÝÇ ì»ñÅÇÝ¿Çݦ Ñ»ùdzÃÝ»ñ å³ïÙ»É...

²ñųݳÛÇß³ï³Ï Ù»Í-Ñûñë, ͳ·áõÙáí åáÉë»óÇ ø»ñᵿ ²Õ³-âñ³ù»³ÝÇÝ, ³ÙµáÕç ·Çï³Ïó³Ï³Ý Ï»³ÝùÁ »Õ³Í ¿ñ ÝáõÇñáõÙ ÙÁ Çñ ÅáÕáíáõñ¹ÇÝ, ÙÇÝã»õ ¼³õ¿Ý ä³ïñdzñù ºÕdzۻ³ÝÇ Ó»é³Ùµ 1921-ÇÝ ³ñųݳó³Í ¿ñ §àñµ»ñáõ öñϳñ³ñ¦ àëÏ»³Û Þù³Ýß³ÝÇ: äáÉÇë ÍÝ³Í ¿ÇÝ ³Ýáñ »ñ»ù ¹áõëïñ»ñÁª êÇñ³ñ÷ÇÝ, Þ³ù¿Ý »õ ²ïñÇÝ¿Ý:

êÇñ³ñ÷ÇÝ, ۻﳷ³ÛÇÝ º·ÇåïáëÇ Ù¿ç ³ÙáõëݳݳÉáí Ï»ë³ñ³óÇ Ùï³õáñ³Ï³Ý ¶³éÝÇÏ êí³½É»³ÝÇ Ñ»ï, ÑÇÙÁ ¹ñ³Í ¿ñ Ù»ñ ³ñ»õÙï³Ñ³Û ÁÝï³ÝÇùÇÝ: ÐáÝ ÏÁ ïÇñ¿ÇÝ ÷á˳¹³ñÓ ë¿ñ áõ Û³ñ·³Ýù, µ³Ûó ³Ù»Ý³Ï³ñ»õáñÁª åáÉë³Ñ³Û µ³ñù»ñÝ áõ ëáíáñáÛÃÝ»ñÁ, åáÉë³Ñ³Û ѳÙáí-Ñáïáí Ï»ñ³ÏáõñÝ»ñÁ, åáÉë³Ñ³Û ·áõݳ·»Õ, å³ïÏ»ñ³õáñ ËûëùÁ ¨ ½ñáÛóÁ: ¸»é ³Ï³ÝçÇë ÏÁ ÑÝã¿ Ùûñë »ñ·³Í ûñûñáó³ÛÇÝÁ: ´³é ³é µ³é ÏÁ ÛÇ߻٠³ñųݳÛÇß³ï³Ï Ñûñë å³ïÙ³ÍÝ»ñÁ: ²Ñ³ ÿ ÇÝãáõ ëáÛÝ ÅáÕáí³ÍáõÇ Ù¿ç ï»Õ ·ï³Í µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ß³ï áõ ß³ï Ù³Ýñ³å³ïáõÙ-³ëáõóÛÇÝ ÝÇõûñ ÇÙ Ù¿çë ³ñ¹¿Ý ÇëÏ Ï³ÛÇÝ, ÇÝãå¿ë ѳٳ¹ñÇãÇ Ù¿ç` ݳ˳å¿ë ѳٳϳñ·áõ³Í »õ Íñ³·ñ³õáñáõ³Í:

²ÛÝå¿ë áñ, »ñµ Âáõñùdz ÑÇõñÁÝϳÉáõ»ó³Û ͳ·áõÙáí Ï»ë³ñ³óÇ, åáÉë³Ñ³Û Û³ÛïÝÇ ³½·³ÛÇÝ ·áñÍÇã ܳ½³ñ ²ÉÃáõÝÇ ³ÛñÇ ³½Ýáõ³ßáõù îÇÏÇÝ ì³ñ¹áõÑÇ ²ÉÃáõÝÇ, ³Ýáñ ¹áõëïñ îÇÏÇÝ îÇ·ñ³ÝáõÑÇ ØûñÇ, ³å³ ݳ»õ î¿ñ »õ îÇÏÇÝ îÇ·ñ³Ý-ÞÝáñÑÇÏ ²ÉÃáõÝÝ»ñáõ Ññ³ß³ÉÇ ÁÝï³ÝÇùÝ»ñ¿Ý Ý»ñë, »ë ³Ýµ³ó³ïñ»ÉÇ Ñ³ñ³½³ïáõÃÇõÝ ½·³óÇ: Æ ÙûïáÛ Í³ÝûóݳÉáí ³ÝáÝó Ñ»ï, ³Ï³Ýç³Éáõñ »Õ³Û ³ÝáÝó Ëûë³Í-å³ïÙ³ÍÝ»ñáõÝ, áñáÝù ³ÛÝù³¯Ý ѳñ³½³ï ¿ÇÝ ÇÝÍÇ »õ ³ÛÝù³¯Ý ÝÙ³Ý ÍÝáÕù¿ë áõ ³½·³Ï³ÝÝ»ñ¿ë Éë³ÍÝ»ñáõë:

ÊáñÑ»ó³Û ÿ ³ïÇϳ Ù³ëݳ·Çï³Ï³Ý ëù³Ýã»ÉÇ ³éÇà ¿ñ ÇÝÍǪ ÅáÕáíñ¹³·¿ïÇë ѳٳñ, µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ÝÇõûñ ·ñÇ ³éÝ»Éáõ ßáõñç 60-ѳ½³ñÝáó Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ ï³ñµ»ñ ˳õ»ñáõ »õ ë»é³ï³ñÇù³ÛÇÝ ï³ñµ»ñ ËáõÙµ»ñáõ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñ¿Ý, ݳ»õ ¹Çï³ñÏ»Éáõ ÿ ÇÝãåÇëÇÝ ¿ ÂáõñùÇáÛ Ñ³Ûáõû³Ý Ñá·»õáñ-Ùß³ÏáõóÛÇÝ Ï»³ÝùÇÝ å³ïÏ»ñÁ, áõñÇß Ëûëùáíª ßûß³÷»Éáõ åáÉë³Ñ³Ûáõû³Ý µ³µ³ËáÕ ½³ñÏ»ñ³ÏÁ, áõëáõÙݳëÇñ»Éáõ ³Ýáñ ÛáÛ½»ñÁ ¨ ÙïáñáõÙÝ»ñÁ:

²Û¹ ûñ»ñáõݪ »ë ³éÇà áõÝ»ó³Û ѳݹÇåÇÉáõ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ ï³ñµ»ñ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñáõ, ݳ»õ ¹Çï³ñÏ»Éáõ Ï»Ýó³Õ³ÛÇÝ ¨ ëáíáñáõóÛÇÝ ß³ñù ÙÁ ³õ³Ý¹áÛÃÝ»ñ (ÙÏñïáõÃÇõÝ, ³ÙáõëÝáõÃÇõÝ, ÛáõÕ³ñϳõáñáõÃÇõÝ): ²Ûó»É»óÇ ¶³ñ³Ï¿û½»³Ý ê³Ýáõó ØÇáõû³Ý γ½¹áõñÙ³Ý Î³Û³Ý: ²Û¹ ûñÁ ѳݷÇëïÇ Ïáãáõ³Í ÛÇëáõÝÇ ã³÷ ï³ñ»ó ïÇÏÇÝÝ»ñ, ê³Ù³ÃÇáÛ ê. ¶¿áñ· »Ï»Õ»óÇÇÝ Ù¿ç áñáßáõÙ ³éÝ»Éáí, Çñ»Ýó ëáõÕ ËݳÛáÕáõÃÇõÝÝ»ñáí ѳõ³ù³Í 20 ÙÇÉÇáÝ Ãáõñù³Ï³Ýáí ·Ý³Í ¿ÇÝ ³ÝÑñ³Å»ßï å³ñ³·³Ý»ñÁ »õ ËÙµáíÇÝ, ݳõáí ѳë³Í ¶ÁݳÉÁ ÏÕ½Ç: ²ÝáÝù ½³Ý³½³Ý »ñ·»ñ »ñ·»Éáí »õ ½áõ³ñ׳ÉÇ ½ñáÛóÝ»ñ å³ïÙ»Éáí, ½µ³Õ³Í ¿ÇÝ ³õ³Ý¹³Ï³Ý Ù³ÝÃÁÝ å³ïñ³ëï»Éáí, áñå¿ë½Ç ÑáÝ Ñ³Ý·ëï³óáÕ 300 Ù³ÝáõÏÝ»ñáõÝ ó»ñ»Ïáõ³Ý ׳ßÁ ѳëóÝ»Ý: ÜÙ³Ý µ³ñ»·áñͳϳÝ, ³½·³ëÇñ³Ï³Ý Ó»éݳñÏÝ»ñ åáÉë³Ñ³Ûáó ѳٳñ ëáíáñ³Ï³Ý »Ý: ºõ ϳ٪ ÷áË³Ý Í³ÕÏ»åë³ÏÇ, Ñ᷻ѳݷëï»³Ý ×³ßÏ»ñáÛÃÇ ÝáõÇñ³ïáõáõÃÇõÝ ÏÁ ϳï³ñáõÇ ê. öñÏÇã ²½·³ÛÇÝ ÐÇõ³Ý¹³ÝáóÇ Í»ñ³ÝáóÇÝ Ï³Ù Ù¿Ï ³ÛÉ µ³ñ»ëÇñ³Ï³Ý ѳëï³ïáõû³Ý:

Æ ¹¿å ê. öñÏÇã ²½·³ÛÇÝ ÐÇõ³Ý¹³ÝáóÁ ÑÇÙݳ¹ñáõ³Í ¿ 1832-ÇÝ äáÉëáÛ ºïÇ·áõÉ¿ óճٳëÇÝ Ù¿ç, Ú³ñáõÃÇõÝ ä¿½×»³Ý ²ÙÇñ³ÛÇÝ Ý³Ë³Ó»éÝáõû³ÙµÁ »õ ÝÇõÃ³Ï³Ý ³ç³Ïóáõû³ÙµÁ: Ö³ñï³ñ³å»ïÝ»ñÁ »Õ³Í »Ý γñ³å»ï ²ÙÇñ³ ä³É»³Ý »õ ÚáíѳÝÝ¿ë ²ÙÇñ³ ê¿ñí¿ñ»³Ý: ÐdzóÙáõÝùÇ ³ñųÝÇ ³Ûë µÅßÏ³Ï³Ý Ñ³ëï³ïáõÃÇõÝÁ ³ñï»ñÏñÇ ÙÇ³Ï Ñ³ÛÏ³Ï³Ý ÑÇõ³Ý¹³ÝáóÝ ¿, áñ áõÝÇ µ³½Ù³ÃÇõ µ³Å³ÝÙáõÝùÝ»ñ (³é³çÇÝ û·Ýáõû³Ý, µáõųñ³Ý, íÇñ³Ñ³ï³ñ³Ý, Ùï³õáñ ÑÇõ³Ý¹Ý»ñáõ, Í»ñ³Ýáó, Ùßï³Ï³Ý µÝ³ÏÇãÝ»ñáõ), Ù³ëݳ߿Ýù»ñª µáÉáñÝ ³É Ýáñ³·áÛÝ Ã¿ùÝÇùáí ûÅïáõ³Í: ²Ûë ëù³Ýã»ÉÇ Ñ³ëï³ïáõÃÇõÝÁ ÏÁ ջϳí³ñáõÇ Û³ïáõÏ ÁÝïñáõû³Ùµ ÁÝïñáõ³Í Ñá·³µ³ñÓáõÝ»ñáõ ÏáÕÙ¿, áñáÝó ³ï»Ý³å»ïÝ ¿ Çñ ·áñÍÇÝ ³ÝÙݳóáñ¹ ÝáõÇñáõ³Í, Û³ÛïÝÇ ³½·³ÛÇÝ îdzñ öÇÉû ²Ã³Ý, µÅßÏ³Ï³Ý ³ÝÓݳϳ½ÙÇ ·É˳õáñÝ ¿ ÷áñÓ³éáõ íÇñ³µáÛÅ îùÃ. ²ñÙ³Ý â³ùÁñûÕÉáõ, ÷áË-µÅßϳå»ïÁ` îùÃ. ²ñÙ»Ý³Ï Ø»Í³ïáõñ»³Ý, ²õ³· ÑÇõ³Ý¹³å³ÑáõÑÇݪ ²ñß³ÉáÛë âÇýÃ×ÇûÕÉáõ:

гëï³ïáõû³Ý ÁݹѳÝáõñ ù³ñïáõÕ³ñ ·áñÍáõÝ»³Û »õ Ååï»ñ»ë îÇÏÇÝ êÇÉí³ ÂñÇù³ÛÇ áõÕ»Ïóáõû³Ùµ »ë ù³ÝÇ ÙÁ ³Ý·³ÙÝ»ñ ³Ûó»É»óÇ ³Û¹ ëù³Ýã»ÉÇ Ñ³ëï³ïáõû³Ý Í»ñ³ÝáóÁ, áñ ³õ»ÉÇ ÝÙ³Ý ¿ ³éáÕç³ñ³ÝÇ` Çñ Ù³ùáõñ »õ µ³ñ»Ï³ñ· Û³ñϳµ³ÅÇÝÝ»ñáí: §Ú³ñϳµ³ÅÇݦ µ³éÁ ÏÁ ·áñͳͻÙ, ù³ÝÇ áñ ÑáÝ ÁݹáõÝáõ³Í ¿ áñ »Ã¿ ï³ñ»ó ³ÝÓ ÙÁ Ï»³ÝùÇ Ù³Ûñ³ÙáõïÇÝ Çñ ïáõÝÁ ϳ٠áõñÇß ë»÷³Ï³ÝáõÃÇõÝÁ ÏÁ Û³ÝÓÝ¿, ÷á˳ñ¿ÝÁ ÑáÝ ÏÁ ëï³Ý³Û ³é³ÝÓÇÝ Éáõë³õáñ »õ û¹³ëáõÝ Û³ñϳµ³ÅÇÝ ÙÁ Çñ µáÉáñ Û³ñÙ³ñáõÃÇõÝÝ»ñáí, áõñ »ÝÃ³Ï³Ý ÏÁ ÷á˳¹ñáõÇ Çñ ïáõÝÇÝ Ï³Ñ-ϳñ³ëÇáí, Çñ ïáõÝÇÝ å¿ë ÏÁ ¹³ë³õáñ¿ å³ïÏ»ñÝ»ñÁ Çñ ëÇñ»ÉÇÝ»ñáõÝ (áñáÝù ÏñÝ³Ý ³ÛóÇ ·³É, »ñµ áõ½»Ý) »õ óÙ³Ñ û·ïáõÇÉ ÑÇõ³Ý¹³ÝáóÇ ËáѳÝáó¿Ý, µáõÅëå³ë³ñÏáõÙ¿Ý, Ëݳٻ³É Ñá·³ï³ñáõÃ»Ý¿Ý »õ ѳ۳ßáõÝã ÙÃÝáÉáñï¿Ý: âù³õáñ ٻͳѳë³ÏÝ»ñáõ ѳٳñ »õë ²½·Ç î³Ý ¹éÝ»ñÁ µ³ó »Ý:

ÐáÝ »ë ѳݹÇå»ó³Û ï³ñÇùáï Ù³ÙÇÏÝ»ñáõ »õ å³åÇÏÝ»ñáõ, áñáÝù ßñç³å³ï»Éáí ½Çë, ³ñóáõÝùáï ³ãù»ñáí ÛÇß»óÇÝ Çñ»Ýó ³Ýó»³ÉÁ, ëÏë³Ý »ñ·»É áõ å³ïÙ»É ÑÇÝ-ÑÇÝ »ñ·»ñ áõ ½ñáÛóÝ»ñ: ê. öñÏÇãÇ ÙݳÛáõÝ µÝ³ÏÇãÝ»ñáõÝ Ù¿ç »ë ѳݹÇå»ó³Û åáÉë³Ñ³Û Ùï³õáñ³Ï³Ýáõû³Ý ³õ³· ë»ñáõÝ¹Ç Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñáõݪ ûï³ñ É»½áõÝ»ñáõ »ñµ»ÙÝÇ í³ñÅáõÑÇ êÇñ»Ý³ ²É³×³×»³ÝÇÝ (ÍÝ. 1910, ²ï³÷³½³ñ), Ëûëù³ß¿Ý Éñ³·ñáÕ ²Ý³ÑÇï ijÙÏá㻳ÝÇÝ (ÍÝ. 1913, äáõñë³), µ³Ý³ëï»ÕÍ ²ñÃÇõñ ä»ñ×ÇÝ (ÍÝ. 1915, êï³ÝåáõÉ), ѳÛÏ³Ï³Ý Ù³Ýñ³Ýϳñãáõû³Ý ³õ³Ý¹Ý»ñáõÝ Ñ³õ³ï³ñÇÙ í³ñå»ï Ù³Ýñ³ÝϳñÇã ä»ñ× ¾ñ½»³ÝÇÝ (ÍÝ. 1921, ²ï³÷³½³ñ), µ³½Ù³ÃÇõ Éñ³·ñ³ÛÇÝ ³ñÅ¿ù³õáñ Ûû¹áõ³ÍÝ»ñáõ, ѳݷ³Ù³Ý³ÉÇó ï»Õ³·ñáõÃÇõÝÝ»ñáõ »õ ê. öñÏÇã гÛáó ²½·³ÛÇÝ ÐÇõ³Ý¹³ÝáóÇ ÏáÃáÕ³ÛÇÝ §Úáõß³Ù³ï»³Ý¦Ç Ý»ñÑáõÝ Ñ»ÕÇÝ³Ï ì³ñáõÅ³Ý ø¿ûë¿»³ÝÇÝ (ÍÝ. 1920, ä³ÝïÁñÙ³), ݳ»õ Çñ Ù³ñÙÝ³Ï³Ý ³Ýï³Ý»ÉÇ ó³õ»ñÁ ÅåÇïáí Û³ÕóѳñáÕ, Ï»Ýëáõñ³Ë êÇÉí³ î³Éï³å³Ý»³ÝÇÝ (ÍÝ. 1930, ê³ÙëáÝ), áñ ϳñÇ Ù»ù»Ý³ÛÇ ³é³ç Ýëï³Í ѳ·áõëïÝ»ñ ÏÁ ϳñ¿ñª г۳ëï³ÝÇ »ñÏñ³ß³ñÅ¿Ý ïáõÅ³Í Ù³ÝáõÏÝ»ñáõÝ Ýáõ¿ñ ÕñÏ»Éáõ ѳٳñ, »õ ß³ï áõ ß³ï ³ÛÉ ³½ÝÇõ áõ µ³ñ»Ñá·Ç ³ÝÓ»ñáõ, ÇÝãå¿ë ݳ»õ µ³ñÓñ áñ³Ï³õáñáõÙ áõÝ»óáÕ Ñ³Û µÅÇßÏÝ»ñáõ ³ÙµáÕç ÷³Õ³Ý·Ç ÙÁ...

êï³ÝåáõÉ »õ ¶ÁݳÉÁ ÏÕ½ÇÝ ÇÝÍÇ Ñ³Ý¹Çå³Í ѳñÇõñ¿ ³õ»ÉÇ µ³Ý³ë³óÝ»ñáõ ѳÕáñ¹³Í ÝÇõûñáõÝ Ñ»ï, áñáß ï»Õ Û³ïϳóáõó³Í »Ù ݳ»õ ³Ýó»³ÉÇÝ Ç٠ѳñ³½³ïÝ»ñ¿ë Éë³Í »õ ·ñÇ ³é³Í áñáß ÝÙáÛßÝ»ñáõª Ýå³ï³Ï áõݻݳÉáí ³ÙµáÕç³Ï³Ý ¹³ñÓÝ»É åáÉë³Ñ³Ûáó µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý »ñϳó³ÝÏÁ: Ðᷠ㿠ÿ ³ÝáÝù ·ñÇ ³éÝáõ³Í »Ý ³Ýó»³ÉÇÝ, ºñ»õ³Ý, ²Ã¿Ýù, Èûë ²Ý׻ɻë ϳ٠ê³Ý üñ³ÝëÇëùû: ø³ÝÇ áñ ųٳݳÏÇ »õ ï³ñ³Íáõû³Ý ï³ñµ»ñ óáõóÇãÝ»ñÁ »õë áõß³·ñ³õ Ñ»ï»õáõÃÇõÝÝ»ñáõ ÝÇõà Ïáõ ï³Ý:

úñÇݳϪ 1955-ÇÝ, »ñµ ¹»é áõë³ÝáÕ ¿Ç, ºñ»õ³ÝÇ Üáñ ÎÇÉÇÏdz óճٳëÇ Ù¿ç ¾í¿ñ¿ÏóÇ Ñ³Ûñ»Ý³¹³ñÓ ø»ëÇ×»³Ý Ú³ñáõÃÇõÝ¿Ý (ÍÝ. 1877) ÇÙ ·ñÇ ³é³Í »õ ÑÇÙ³ ëáÛÝ ÅáÕáí³ÍáõÇë §Ð»ùdzÃÝ»ñ¦ µ³ÅÝÇÝ Ù¿ç ½»ï»Õ³Í §ä½ïÇÏ ³Õµ³ñÁ¦ Ñ»ùdzÃÁ µ³Ý³·Çï³Ï³Ý áõëáõÙݳëÇñáõû³Ý »ÝóñÏ»Éáí ÏÁ Ýϳï»Ýù ÿ ³ÛÝ ï³ñÇÝ»ñáõÝ Ñ»ùdzÃÇ É»½áõÝ ï³Ï³õÇÝ Ùݳó³Í ¿ñ Çñ ÍÝݹ³í³ÛñÇ (¾í¿ñ¿Ï) µ³ñµ³éÇÝ Ñ³ñ³½³ï, ÇëÏ Ñ»ùdzÃÇ µáí³Ý¹³ÏáõÃÇõÝÁ ³ÙµáÕç³Ï³Ý ¿ñ »õ ϳï³ñ»³É:

ê³Ï³ÛÝ ÝáÛÝÁ ϳñ»ÉÇ ã¿ Áë»É ³õ»ÉÇ áõߪ 1970-ÇÝ, ¹³ñÓ»³É ºñ»õ³ÝÇ Ù¿ç Ùûñ³ùñáçë ³ÙáõëÇÝ¿Ý, â³Ý³··³É¿óÇ Ñ³Ûñ»Ý³¹³ñÓ ¼áõɳɻ³Ý ¶¿áñ·¿Ý (ÍÝ. 1907) ÇÙ ·ñÇ ³é³Í ÝÇõûñáõÝ Ù³ëÇÝ, áñáÝó É»½áõÝ ³ñ¹¿Ý ½·³ÉÇûñ¿Ý ³ñ»õ»É³Ñ³Û»ñ¿ÝÇ ³½¹»óáõÃÇõÝÁ ÏÁ Ïñ¿ñ, ÿå¿ï Çñ å³ïÙ³Í ½ñáÛóÝ»ñÁ ͳõ³ÉáõÝ »Ý, ·»Õ³ñáõ»ëïûñ¿Ý ϳï³ñ»³É »õ ³ÙµáÕç³Ï³Ý:

ÆëÏ 1996-1997-ÇÝ êï³ÝåáõÉÇ Ù¿ç ÇÙ ·ñÇ ³é³Í ÝÇõûñÁ ³õ»ÉÇ ÷áùñ³Í³õ³É »Ý, É»½áõݪ ѳٳѳñÃáõ³Í ³ñ»õÙï³Ñ³Û»ñ¿Ý: Üϳï»ÉÇ »Ý ï»Õ³óÇ ³Ûɳ½· ÅáÕáíáõñ¹Ç µ³é»ñáõ »õ ³ñï³Ñ³ÛïáõÃÇõÝÝ»ñáõ ½·³ÉÇ ÷á˳éáõÃÇõÝÝ»ñ (áñáÝó óñ·Ù³ÝáõÃÇõÝÁ ïáõ³Í »Ýù ½áõ·³Ñ»é), »ñ»õáÛà ÙÁ, áñ »ñϳñ³ï»õ ѳٳï»Õ Ï»³ÝùÇ ³ñ¹ÇõÝù ¿: ê³Ï³ÛÝ ÷³éù áõ å³ïÇõ åáÉë³Ñ³Û»ñáõÝ áñ ³ÛÝáõ³Ù»Ý³ÛÝÇõ å³Ñå³Ý³Í »Ý ³õ³Ý¹³Ï³Ý ³Ûë Ýß˳ñÝ»ñÁ:

ÆÝãå¿ë ÏÁ ï»ëÝ»Ýù, ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý µ³Ý³ÑÇõëáõÃÇõÝÁ Çñ Ó»õáí »õ µáí³Ý¹³Ïáõû³Ùµ ųٳݳÏÇ »õ ï³ñ³Íáõû³Ý Ù¿ç ³åñáÕ, ·áÛ³ï»õáÕ »õ ÷á˳ϻñåáõáÕ Û³ïÏáõÃÇõÝ áõÝÇ, áñ »°õ µÝ³Ï³Ý ¿, »°õ µ³Ý³Ï³Ý:

²Ñ³ ÿ ÇÝãáõ ѳïáñÇë í»ñç³õáñáõû³Ý ½»ï»Õáõ³Í §Ì³Ýûó·ñáõÃÇõÝÝ»ñ¦ µ³ÅÝÇ ³ÕÇõë³ÏÝ»ñáõÝ Ù¿ç Ù¿Ï ³é Ù¿Ï ùÝÝáõû³Ý ³éÝáõ³Í ¿ Çõñ³ù³ÝãÇõñ µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ÝÙáÛߪ Áëï µ³ÅÇÝÝ»ñáõ »õ »Ýóµ³ÅÇÝÝ»ñáõ Ñ»ñÃ³Ï³Ý »õ ß³ñáõÝ³Ï³Ï³Ý Ñ³Ù³ñ³Ï³ÉáõÙáí, Ýßáõ³Í »Ý ïáõ»³É ÝÇõÃÇÝ Í³·Ù³Ý, ³ÛëÇÝùݪ ëï»ÕÍÙ³Ý í³ÛñÁ (ÝÇõÃÇÝ Ñ³Ûñ»ÝÇùÁ), ³å³ ݳ»õª ÝÇõÃÇÝ ·ñ³éÙ³Ý í³ÛñÁ (áõñ ÏÁ ·áÛ³ï»õ¿ ³Ý), ·ñ³éÙ³Ý ï³ñ»ÃÇõÁ, µ³Ý³ë³óÇÝ (ÝÇõÃÁ ѳÕáñ¹áÕÇÝ) ³ÝáõÝ-ٳϳÝáõÝÁ »õ ÍÝݹ»³Ý ï³ñ»ÃÇõÁ: ²ÛëåÇëáí ·³Õ³÷³ñ ïñáõ³Í ¿ µ³Ý³ë³óÇÝ ÇÝùÝáõû³Ý »õ µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ÝÇõÃÇÝ ³ß˳ñѳ·ñ³Ï³Ý ï³ñ³Íáõ³Íáõû³Ýª ³Ýáñ ÑÇÝ Ï³Ù Ýáñ ëï»Õͳ·áñÍáõÃÇõÝ ÁÉɳÉÁ ÷³ëï»Éáí:

²Ûë ïáõ»³ÉÝ»ñÁ ݳ»õ ·³Õ³÷³ñ Ïáõ ï³Ý ÿ ÝÇõÃÁ ѳÕáñ¹áÕ µ³Ý³ë³óÁ ë»é³ï³ñÇù³ÛÇÝ á°ñ ËáõÙµÇÝ ÏÁ å³ïϳÝÇ (ÏÇÝ ¿ ÿ ³ÛñÙ³ñ¹, Í»ñ ¿ ÿ »ñÇï³ë³ñ¹), Ñ»ï»õ³µ³ñ Ç°Ýãù³Ýáí ѳÏáõ³Í ¿ µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ³Ûë ϳ٠³ÛÝ ï»ë³ÏÁ ÛÇß»Éáõ, Ùï³å³Ñ»Éáõ »õ Û³çáñ¹ ë»ñáõݹݻñáõÝ ³õ³Ý¹»Éáõ:

²Ûëå¿ë ûñÇݳϪ ͳõ³ÉáõÝ ³é³ëå»ÉÝ»ñáõ »õ Ñ»ùdzÃÝ»ñáõ ·»ñ³ÏßéáõÃÇõÝÁ ÏÁ å³ïϳÝÇ ³õ³· ë»ñáõÝ¹Ç ³ÛñÙ³ñ¹áó, ÇëÏ ³õ³Ý¹³Ï³Ý Ïñûݳµ³ñáÛ³Ëûë³Ï³Ý, Ï»Ýó³Õ³ÛÇÝ, ½³õ»ßï³Ï³Ý, ϻݹ³Ý³Ï³Ý ½ñáÛóÝ»ñÁ, ûñûñáó³ÛÇÝ, Ù³ÝϳϳÝ, ÍÇë³Ï³Ý (ѳñë³Ý»Ï³Ý, ïûݳϳÝ) »ñ·»ñÁ, ÇÝãå¿ë ݳ»õ ³é³Í-³ë³óáõ³ÍùÝ»ñÁ, ³Ý¿Íù-ûñÑݳÝùÝ»ñÁ, Ù³ÕóÝù-³ÕûÃùÝ»ñÁ »õ ¹³ñÓáõ³ÍÝ»ñÁ Ù»Í Ù³ë³Ùµ ïÇÏÇÝÝ»ñÁ ÏÁ ÛÇß»Ý:

          ¶ÁݳÉÁ ÏÕ½ÇÝ Ï³ï³ñ³Í ·ñ³éáõÙÝ»ñáõë ÁÝóóùÇÝ Çñ µ³ó³éÇÏ ÛÇßáÕáõû³Ùµ »õ å³ïٻɳӻõÇ ëù³Ýã»ÉÇ Ï³ñáÕáõû³Ùµ ³é³ÝÓݳå¿ë ÑdzóÙáõÝùÇ ¿ñ ³ñųÝÇ îÇÏÇÝ îÇ·ñ³ÝáõÑÇ ØûñÁ (ÍÝ. 1943, êï³ÝåáõÉ): ²Ý ½³ñٳݳÉÇûñ¿Ý Ùï³å³Ñ³Í ¿ñ µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý µáÉáñ ï»ë³ÏÝ»ñ¿Ý µ³½Ù³ÃÇõ áõ µ³½Ù³½³Ý ³ñÅ¿ù³õáñ ÝÇõûñ: λÝó³Õ³ÛÇÝ, ï»Õ³Ûݳóáõ³Í ÇÝùݳïÇå ½ñáÛóÝ»ñÁ »õ ³Ýó»³ÉÇ Ñ³Û »ñ³ÅÇßïÝ»ñáõ ÛûñÇÝ³Í Ãáõñù»ñ¿Ý »ñ·»ñÁ Ç Û³Ûï »Ï³Ý îÇÏÇÝ Ø³ñdz٠ØÇñ½³Û»³ÝÇ (ÍÝ. 1927, ÂûÙ³ñ½³) ßÝáñÑÇõ: ÆëÏ ³Ýáñ ùñáçª îÇÏÇÝ ì³ñ¹áõÑÇ ²ÉÃáõÝÇ Ëûë³Ïó³Ï³ÝÁ ѳٻÙáõ³Í ¿ñ åáÉë³Ñ³Ûáõû³Ý Û³ïáõÏ ÑÇõÃ»Õ áõ å³ïÏ»ñ³õáñ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ³ñï³Û³ÛïáõÃÇõÝÝ»ñáí: ÐÙ³Û³Ï³Ý ÑݳµáÛñ »õ ³Ý½·Çõï ³ÕûÃùÝ»ñÁ ÏÁ å³ñïÇÝù ïËáõñ Ù³ÝÏáõÃÇõÝ áõÝ»ó³Í êÇñ»Ý³ ²É³×³×»³ÝÇÝ (ÍÝ. 1910, ²ï³÷³½³ñ): ²ÝÙáé³ó áõ ïå³õáñÇã ¿ÇÝ îÇÏÇÝ Ð»ñÙÇÝ¿ î¿ñ-àÕáñÙ×»³ÝÁ (ÍÝ. 1911, ºû½Õ³ï), ¾ñïáÝß Ä³Ý¿ÃÁ (ÍÝ. 1943, êï³ÝåáõÉ) »õ ß³ï áõ ß³ï áõñÇß µ³Ý³ë³óÝ»ñ, áñáÝù ëÇñáí Çñ»Ýó Éë³ÍÁ »õ ÛÇß³ÍÁ Ù»½ Û³Õáñ¹»óÇÝ, áñå¿ë½Ç ³Û¹ Ó»õáí Û³çáñ¹ ë»ñáõݹݻñáõÝ ³õ³Ý¹áõÇ:

          ¶ÁݳÉÁ  ÏÕ½ÇÝ »Õ³Í ûñ»ñáõëª ³éÇÃÁ áõÝ»ó³Û ѳݹÇå»Éáõ åáÉë³Ñ³Û ѳٳÛÝùÇ »ñï³ë³ñ¹áõû³Ý ù³ÝÇ ÙÁ å³Ûͳé Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñáõ, áñáÝóÙ¿ ¿Çݪ Ùï³õáñ³Ï³Ý ÍÝáÕùÇ ½³õ³Ï, ѳ۳·Çï³Ï³Ý ѳÏáõÙÝ»ñ áõÝ»óáÕ ì³Õ³ñß³Ï ê»ñáµ»³ÝÁ (ÍÝ. 1970, êï³ÝåáõÉ), ºñ»õ³ÝÇ ä»ï³Ï³Ý гٳÉë³ñ³ÝÇ µ³Ý³ëÇñ³Ï³Ý µ³ÅÇÝÇ áõë³ÝáÕ ê»õ³Ý î¿ÛÇñÙ¿Ý×»³ÝÁ (ÍÝ. 1976, êï³ÝåáõÉ), µ³Ý³ëï»ÕÍ³Ï³Ý ßÝáñÑùáí ûÅïáõ³Í äûÕáë ºÕdz½³ñÁ (ÍÝ. 1980, êï³ÝåáõÉ), áñáÝù »õë µ³õ³Ï³Ý³ã³÷ ÇÝùݳïÇå ÝÇõûñ ѳÕáñ¹»óÇÝ:

          Þ³ï ÍÝáÕÝ»ñ, áñáÝù ·³ÕÃ³Í ¿ÇÝ »ñÏñÇ ï³ñµ»ñ ·³õ³éÝ»ñ¿ »õ ï³Ï³õÇÝ Ñ³Û»ñ¿Ý ³Ý·³Ù ã¿ÇÝ ·Çï»ñ, ³ÝáÝó ½³õ³ÏÝ»ñÁ ³ñ¹¿Ý å³ï»ÑáõÃÇõÝÁ áõÝ¿ÇÝ Ñ³ÛÏ³Ï³Ý »Ï»Õ»óÇ »õ ¹åñáó ۳׳˻Éáõ, áõëïÇ ¹åñáó¿Ý ëáñí³ÍÝ»ñÁ ÇÝÍÇ ³ñï³ë³Ý»óÇÝ, ÇÝãå¿ë êûݳ ²ñóÝÁ (ÍÝ. 1989, êï³ÝåáõÉ), ê³ñ¿ ܳ۳ÃÁ (ÍÝ. 1990, êï³ÝåáõÉ): ²Ûë Ýáñ ë»ñáõݹÁ ·ñ»Ã¿ áãÇÝã ³õ³Ý¹³Ï³Ý ÏÁ å³Ñ¿, µ³Ûó ÷á˳ñ¿ÝÁ ÏÁ ѳñëï³Ý³Û Ñ³Û »õ ³Ûɳ½· Ùß³ÏáõóÛÇÝ ³ñÅ¿ùÝ»ñáí:

²ëáÝù áõß³·ñ³õ »õ Ñ»ï³ùñùñ³Ï³Ý ¹Çï³ñÏáõÙÝ»ñ »Ý, áñáÝù »Ã¿ ѳÝñ³·áõÙ³ñÇ µ»ñ»Ýù »õ »Ã¿ Çõñ³ù³ÝãÇõñ ë»ñáõݹÇÝ Ñ³Õáñ¹³Í ÝÇõûñÁ ù³Ý³Ï³Ï³Ý í»ñÉáõÍáõû³Ý »ÝóñÏ»Ýù, ÉáõÍÙ³Ý ÁݹѳÝáõñ Û³Ûï³ñ³ñÁ Ù»½Ç ÏÁ Ùûï»óÝ¿ ³õ³Ý¹³å³Ñáõû³Ý ËݹñÇÝ:

²õ³Ý¹³å³ÑáõÃÇõÝÁ ïáõ»³É ÅáÕáíáõñ¹Ç ϳ٠ѳÝñáõû³Ý Ï»Ýó³ÕÇÝ »õ Ùß³ÏáÛÃÇݪ É»½áõÇÝ ÑÇÝ ³õ³Ý¹Ý»ñÁ å³Ñ»Éáõ, å³Ñå³Ý»Éáõ, ѳñëï³óÝ»Éáõ »õ Û³çáñ¹ ë»ñáõݹݻñáõÝ Ñ³Õáñ¹³ÏÇó ÁÝ»Éáõ ϳñáÕáõÃÇõÝÝ ¿:

êï³ÝåáõÉÇ »õ Ù³ë³Ùµ ݳ»õ ê³Ù³Ýï³ÕÇ (Øáõë³ È»é) ì³·Áý ·ÇõÕÇ Ù¿ç »Õ³Í ûñ»ñáõë »ë ½·³óÇ Ã¿ ÂáõñùÇáÛ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÁ, ³ÝÏ³Ë ³Ù¿Ý ÇÝã¿, ³ÛÝáõ³Ù»Ý³ÛÝÇõ ³õ³Ý¹³å³Ñ ¿: ²Ý ³õ³Ý¹³å³Ñûñ¿Ý ÷³ñ³Í ¿ Çñ ѳ½³ñ³Ù»³Û سÛñ ºÏ»Õ»óÇÇÝ áõ øñÇëïáÝ¿³Ï³Ý ѳõ³ïùÇÝ »õ Ïþáõ½¿ å³Ñ»É ݳ»õ Çñ Ù³Ûñ»ÝÇ É»½áõÝ:

²Û¹ ϳñáÕáõû³Ý å³Ñå³Ýáõû³Ý ßÝáñÑÇõ ¿ áñ »ë á·»Õ¿Ý Í³ÕÏ»÷áõÝç ÙÁ ѳõ³ù»óÇ ÇÝÍÇ Ñ³ñ³½³ï í³Ûñ»ñ¿Ý: ø³ÝÇ áñ ³Ù¿Ý µ³Ý³ë³óÇ ÍÝݹ³í³ÛñÇݪ ѳÛñ»ÝÇ »½ñÇÝ Ñ³ÙÁ »õ µáÛñÁ åÇïÇ ÁÙµáßËÝ¿ ÁÝûñóáÕÁ:

àõëïÇ ÇÙ ËáñÇÝ »ñ³Ëï³·ÇïáõÃÇõÝë ÏÁ Û³Ûïݻ٠äáÉë³Ñ³Û ѳٳÛÝùÇ ³ÛÝ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñáõÝ, áñáÝù Çñ»Ýó ÛÇßáÕáõû³Ý ËáñËáñ³ïÝ»ñáõÝ Ù¿ç ³ÝÃ»Õ³Í å³Ñ»ñ, å³Ñå³Ý»ñ »õ ÇÝÍÇ »Ý ѳÕáñ¹»ñ µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ëáÛÝ ëï»Õͳ·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñÁ, Ç ëå³é Ïáñáõëï¿ ÷ñÏ»Éáí äáÉë³Ñ³Û Ñá·»õáñ Ùß³ÏáÛÃÇ Ýß˳ñÝ»ñÁ, áñå¿ë½Ç ùáÝÁ ù»½ ÝáõÇñ»Ù, Ç٠г°Û ÄáÕáíáõñ¹:

ä²îز-ØÞ²Îàô²ÚÆÜ ²ÎܲðÎ

1453-ÇÝ Ãáõñù»ñáõ ÏáÕÙ¿ Îáëï³Ý¹ÝáõåáÉëÇ ³éáõÙ¿Ý »ïù, ü³ÃÇÑ êáõÉÃ³Ý ØáõѳÙÙ»ï ´ ½³ÛÝ ÏÁ ¹³ñÓÝ¿ 0ëٳݻ³Ý å»ïáõû³Ý Ýáñ Ù³Ûñ³ù³Õ³ùª í»ñ³Ýáõ³Ý»Éáí êï³ÝåáõÉ: ²Ý Ç Ñ»×áõÏë ÛáÛÝ»ñáõ, »ñÏñÇ Ý»ñùÇÝ ·³õ³éÝ»ñ¿Ý ÏÁ ÷á˳¹ñ¿ Ñ³Û í³ñå»ïÝ»ñáõ ÁÝï³ÝÇùÝ»ñ, áñáÝù áã ÙdzÛÝ ³õ»ÉÇ ÏÁ ëïáõ³ñ³óÝ»Ý µ³ñ·³õ³×áÕ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÁ, ³ÛÉ»õ Çñ»Ýó ÙÇïùÇÝ »õ µ³½ÏÇÝ ßÝáñÑùÝ»ñáíÁ ·»Õ»óÏáõÃÇõÝ »õ ÷³ÛÉ ÏÁ ѳÕáñ¹»Ý Ýáñ³Ï»ñï Ù³Ûñ³ù³Õ³ùÇÝ:

êáõÉÃ³Ý ü³ÃÇÑÇ ³ÝÙÇç³Ï³Ý Ñá·³Íáõû³Ý Ý»ñùáÛ Ñ³Û»ñÁ ·áñÍáõÝ¿áõû³Ý ѳñ³½³ï ÙÇç³í³Ûñ ÏÁ ·ïÝ»Ý »õ Çñ»Ýó ÁÝÓ»éáõ³Í ÏñûÝ³Ï³Ý ³½³ïáõû³Ý ßÝáñÑÇõ Ýáñ Ù³Ûñ³ù³Õ³ùÇÝ Ù¿ç 1461 Ã. ÏÁ ÑÇÙݳ¹ñ»Ý ÂáõñùÇáÛ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõÃÇõÝÁ, áñáõÝ êáõÉóÝÁ ÏÁ ßÝáñÑ¿ »Ï»Õ»ó³Ï³Ý »õ ѳٳÛÝù³ÛÇÝ Ï³ñ· ÙÁ Çñ³õáõÝùÝ»ñ: ²Û¹ Å³Ù³Ý³Ï êï³ÝåáõÉÇ Ù¿ç ÏÁ ѳßáõáõ¿ñ ßáõñç ѳ½³ñ ïáõÝ Ñ³Û ÁÝï³ÝÇù:

ڻﳷ³ÛÇÝ åáÉë³Ñ³Û»ñáõ ÃÇõÁ ³ëïÇ׳ݳµ³ñ ÏÁ µ³½Ù³å³ïÏáõÇ ê»µ³ëïdzۿÝ, λë³ñdzۿÝ, Âáù³Ã¿Ý, ²ÏÝ¿Ý, Øáõß¿Ý, ÎÇÉÇÏÇ³Û¿Ý »õ ³ÛÉ ·³õ³éÝ»ñ¿Ý »Ï³Í »õ ³ß˳ï³Ýù ÷ÝïéáÕ »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñáí:

äáÉëáÛ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÁ Ùdzï³ññ ã¿ñ: ²Ù»Ý³µ³½Ù³Ù³ñ¹ ˳õÁ ÏÁ µ³Õϳݳñ ³ñÑ»ëï³õáñÝ»ñ¿, å³Ý¹áõËï Ùß³ÏÝ»ñ¿ »õ ë»õ³·áñÍ µ³ÝáõáñÝ»ñ¿: ²ñÑ»ëï³õáñÝ»ñÁ ѳٳËÙµáõ³Í ¿ÇÝ ¿ëݳýáõÃÇõÝÝ»ñáõ Ù¿ç: Ø»Í Ñ³Ùµ³õ áõÝ¿ÇÝ Ñ³Û áëÏ»ñÇãÝ»ñÁ, Ù»ï³ùë³·áñÍÝ»ñÁ, »ñϳó·áñÍÝ»ñÁ, ¹»ñÓ³ÏÝ»ñÁ »õ ųٳ·áñÍÝ»ñÁ: àõÝ»õáñ ¹³ëÁ ÏÁ ϳ½Ù¿ÇÝ Ñû׳ݻñÁ »õ ã¿É¿åÇÝ»ñÁ, ³ÙÇñ³Ý»ñÁ »õ ë³ñ³ýÝ»ñÁ (ë»Õ³Ý³õáñ), ÇÝãå¿ë ݳ»õ ¿ý¿ÝïÇÝ»ñÁ »õ ³é»õïñ³-í³ñϳïáõ³Ï³Ý ¹³ëÇ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñÁ, áñáÝù Çñ»Ýó ¹ñ³Ù³·ÉáõËÇÝ »õ ·áñͳñ³ñáõû³Ý ßÝáñÑÇõ ³½¹»óÇÏ ¹ÇñùÇ Ñ³ë³Í ¿ÇÝ, ϳå»ñ ѳëï³ï³Í ³ñùáõÝÇùÇ Ñ»ï »õ ·áñÍûÝ ¹»ñ áõÝ¿ÇÝ ÂáõñùÇáÛ ïÝï»ë³Ï³Ý »õ ù³Õ³ù³Ï³Ý Ï»³Ýù¿Ý Ý»ñë: ºñÏñÇÝ ÃáÛÉ ½³ñ·³ó³Í ³ñï³¹ñáÕÝ»ñáõÝ ³éϳÛáõÃÇõÝÁ ³õ»ÉÇ É³ÛÝ Ï³ñ»ÉÇáõÃÇõÝÝ»ñ ÏþÁÝÓ»é¿ñ Ñ³Û Ù»Í³ïáõÝÝ»ñáõÝ: ì»ñçÇÝÝ»ñáõë íëï³Ñáõ³Í ¿ÇÝ ³ñùáõÝÇ å»ï³Ï³Ý ϳñ»õáñ å³ßïûÝÝ»ñÁ, ½áñë ѳۻñÁ ÏÁ í³ñ¿ÇÝ ³Ù»Ý³ÛÝ ÝáõÇñáõ³Íáõû³Ùµ, ųé³Ý·³µ³ñª áñ¹õáó áñ¹Ç: úñÇݳϪ áëÏ»ñãáõÃÇõÝÁ »õ ¹ñ³Ù³Ñ³ïáõÃÇõÝÁ îÇõ½»³ÝÝ»ñÁ ÏÁ ջϳí³ñ¿ÇÝ, í³éû¹³å»ïáõÃÇõÝÁª î³ï»³ÝÝ»ñÁ, ׳ñï³ñ³å»ïáõÃÇõÝÁª ä³É»³ÝÝ»ñÁ, »õ ³ÛÉÝ: гۻñÁ áõÝ¿ÇÝ Ý³»õ 0ëٳݻ³Ý ϳÛëñáõû³Ý ϳé³í³ñáõû³Ý ÃÕóï³ñ³Ï³Ý, ѻ鳷ñ³Ï³Ý, ѳÝñû·áõï ßÇݳñ³ñáõû³Ý, »ñÏñ³·áñÍáõû³Ý, ³ñï³ùÇÝ ·áñÍáó »õ ³ÛÉ Ý³Ë³ñ³ñÝ»ñ, ÇëÏ Û»ï³·³ÛÇݪ ݳ»õ 0ëٳݻ³Ý ËáñÑñ¹³ñ³ÝÇ »ñ»ë÷á˳ÝÝ»ñ: àõÝ»õáñÝ»ñáõ ß³ñùÁ ÏÁ ¹³ëáõ¿ÇÝ Ý³»õ ÙÇçÝáñ¹ í³×³é³Ï³ÝÝ»ñÁ, áñáÝù ÏÁ ϳÙñç¿ÇÝ Ãáõñù-»õñáå³Ï³Ý Û³é³ç³óáÕ ³é»õïáõñÁ:

äáÉëáÛ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÁ áõÝ¿ñ ݳ»õ ³Ýáõ³ÝÇ Ùï³õáñ³Ï³ÝÝ»ñª Ù³Ýϳí³ñÅÝ»ñ, Ñá·»õáñ³Ï³ÝÝ»ñ, ¹»ñ³ë³ÝÝ»ñ, ·ñáÕÝ»ñ, µÅÇßÏÝ»ñ, ÝϳñÇãÝ»ñ, »ñ³ÅÇßïÝ»ñ, áñáÝù ·áñÍûÝ Ù³ëݳÏóáõÃÇõÝ ÏÁ µ»ñ¿ÇÝ áã ÙdzÛÝ ³ñùáõÝÇùÇÝ áõ åáÉë³Ñ³Û»ñáõÝ, ³ÛÉ»õ ³ÙµáÕç ³ñ»õÙï³Ñ³Ûáõû³Ý ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ-ù³Õ³ù³Ï³Ý Ï»³ÝùÇÝ: ä»ïáõû³Ý ÏáÕÙ¿ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ Õ»Ï³í³ñ ÏÁ ׳Ýãóáõ¿ñ гÛáó ä³ïñdzñùáõÃÇõÝÁ:

ÂáõñùÇáÛ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõÃÇõÝÁ Çñ ·áÛáõû³Ý 539 »ñϳñ áõ ÓÇ· ï³ñÇÝ»ñáõ ÁÝóóùÇÝ áã ÙdzÛÝ ¹³ñÓ³Í ¿ Ûáõë³ÉÇ Ë³ñÇëË ³ñ»õÙï³Ñ³Ûáõû³Ý ·áÛ³ï»õÙ³Ý, ³ÛÉ»õ ٻͳå¿ë Ýå³ëï³Í ¿ ³Ýáñ ù³Õ³ù³ÏñÃ³Ï³Ý Çñ»ñ³Û³çáñ¹ ßñç³ÝÝ»ñáõ Ùß³ÏáõóÛÇÝ »õ ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ Û³é³çÁÝóóÇÝ: ²ÛÝ Ùßï³å¿ë »Õ³Í ¿ Ñ³Û ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ Ñ³ëï³ïáõÃÇõÝÝ»ñÁ Ñáí³Ý³õáñáÕÁ, ѳٳ¹ñáÕÁ »õ ³ÝáÝó áõÕÕáõÃÇõÝ ïáõáÕÁ:

ÆÝãå¿ë ³Ýó»³ÉÇÝ, ÝáÛÝå¿ë »õ Ý»ñϳÛÇë Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇÝ ÏñûݳϳÝ, ÏñóϳÝ, µ³ñ»·áñͳϳÝ, ·ñ³Ï³Ý »õ ·»Õ³ñáõ»ëï³Ï³Ý µáÉáñ ϳ½Ù³Ï»ñåáõÃÇõÝÝ»ñÁ ÏÁ Û»ÝÇÝ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõû³Ý »õ ³Ýáñ »ÝÃ³Ï³Û Ï³½Ù³Ï»ñåáõÃÇõÝÝ»ñáõÝ íñ³Û, áñáÝù Çñ»Ýó Ï»ÝëáõݳÏáõÃÇõÝÁ »õ Ýå³ï³Ï³áõÕÕáõ³ÍáõÃÇõÝÁ ÏÁ ëï³Ý³Ý ä³ïñdzñù³ñ³Ý¿Ý:

äáÉëáÛ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõÃÇõÝÁ Çñ ͳ·áõÙáí »õ Çñ ۻﳷ³Û ·áñÍáõÝ¿áõû³Ùµ ÏñûÝ³Ï³Ý Ñ³ëï³ïáõÃÇõÝ ¿, Çñ»Ý ³ÝÙÇç³Ï³Ý »ÝÃ³Ï³Û »Ï»Õ»óÇÝ»ñáí: Æñ ³Ûë ѳݷ³Ù³Ýùáí, å³ïÙáõû³Ý µáÉáñ ßñç³÷áõÉ»ñáõÝ, гÛáó ä³ïñdzñùáõÃÇõÝÁ »Õ³Í ¿ ½û¹áÕ ß³Õ³ËÁ 0ëٳݻ³Ý ɳÛݳñÓ³Ï Ï³Ûëñáõû³Ý Ñ»é³õáñ ͳÛñ»ñÁ ë÷éáõ³Í ѳÛáõû³Ý: ÎñûÝ³Ï³Ý µ³½Ù³×ÇõÕ Çñ ·áñÍáõÝ¿áõû³ÙµÁª ³Ûë ѳëï³ïáõÃÇõÝÁ ÂáõñùÇáÛ Ñ³ÛáõÃÇõÝÁ ³é³çÝáñ¹³Í ¿ »õ Ïþ³é³çÝáñ¹¿ ù³Õ³ù³ÏñÃáõû³Ý ׳ٵáíª ½ûñ³íÇ· ÁÉɳÉáí »ñÏñÇ ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ-·³Õ³÷³ñ³Ï³Ý í»ñ»ÉùÇÝ:

ÂáõñùÇáÛ Ñ³ÛáõÃÇõÝÁ, ǵñ»õ ϳ½Ù³Ï»ñåáõ³Í ѳٳÛÝù, »ñÏñÇ ûñ¿ÝùÝ»ñáõ ÍÇñÇÝ Ù¿ç, ä³ïñdzñùÇ ·É˳õáñáõû³Ùµ, ÙÇÝã»õ ûñë  å³Ñ³Í ¿ ÏñûݳϳÝ, ÏñÃ³Ï³Ý »õ µ³ñ»ëÇñ³Ï³Ý ѳëï³ïáõÃÇõÝÝ»ñÁ êï³ÝåáõÉÇ Ù¿ç: ä³ïñdzñùÁ å»ïÝ ¿ ÂáõñùÇáÛ Ð³Ûáó ²é³ù»É³Ï³Ý ºÏ»Õ»óõáÛ »õ ÏþÁÝïñáõÇ å³ï·³Ù³õáñ³Ï³Ý ÅáÕáíÇÝ ÏáÕÙ¿: ÜáÛÝ Ó»õáí ÏþÁÝïñáõÇ Ý³»õ ÏñûÝ³Ï³Ý ÅáÕáíÁ:

1998-Ç ÝáÛ»Ùµ»ñÇÝ ÎñûÝ³Ï³Ý ÅáÕáíÇ ÙdzӳÛÝ ÁÝïñáõû³Ùµ ÂáõñùÇáÛ Ð³Ûáó 84-ñ¹ ä³ïñdzñù ÁÝïñáõ³Í ¿ ²Ù¿Ý³å³ïÇõ î. Ø»ëñáå ²ñù»åÇëÏáåáë Øáõóý»³Ý:

ä³ïñdzñùáõÃÇõÝÁ ѳٳÉñáõ³Í ¿ ݳ»õ ÁÝïñ»³É ³Ý¹³ÙÝ»ñáí, áñáÝù ï³ñ³µÝáÛà ³ß˳ï³ÝùÝ»ñ ÏÁ ͳõ³É»Ý ï³ñµ»ñ Û³ÝÓݳËáõÙµ»ñ¿ Ý»ñë:

Ðá·³µ³ñÓáõÃÇõÝÝ»ñáõ ËݳٳϳÉáõÃÇõÝÝ»ñÁ, áñáÝù ÏþÁÝïñáõÇÝ ãáñë ï³ñÇáí, ÏÁ ϳé³í³ñ»Ý »õ ÏÁ Ù³ï³Ï³ñ³ñ»Ý ÁݹѳÝáõñ ѳٳÛÝù³ÛÇÝ Ýϳñ³·Çñ »õ Ý߳ݳÏáõÃÇõÝ áõÝ»óáÕ Ñ³ëï³ïáõÃÇõÝÝ»ñÁ, ÇÝãåÇëÇù »Ýª ê. öñÏÇã ²½·³ÛÇÝ ÐÇõ³Ý¹³ÝáóÁ, ¶³Éý³Û»³Ý »õ ¶³ñ³Ï¿û½»³Ý áñµ³ÝáóÝ»ñÁ, êÏÇõï³ñÇ ê. ʳã ÉÇë¿ ¸åñ»í³ÝùÁ, ԳɳÃÇáÛ ê. ¶ñ. Èáõë³õáñÇ㠺ϻջóÇÝ »õ λ¹ñáÝ³Ï³Ý ì³ñųñ³ÝÁ: Ðá·³µ³ñÓáõÃÇõÝÝ»ñÁ Çñ»Ýó ϳñ·ÇÝ áõÝÇÝ îÇÏݳÝó »õ ºñÇï³ë³ñ¹³ó ûųݹ³Ï Û³ÝÓݳËáõÙµ»ñ:

ÂáõñùÇáÛ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ Ï»³ÝùÇÝ »é³Ý¹áõÝ »õ ·áñÍûÝ ûÕ³ÏÝ»ñÁ óճÛÇÝ ËáñÑáõñ¹Ý»ñÝ »Ý, áñáÝù ÏþÁÝïñáõÇÝ Ñ³Û µÝ³Ïãáõû³Ý ÏáÕÙ¿: ³ճÛÇÝ ËáñÑáõñ¹Ý»ñÁ ï»Õ³Ï³Ý ѳٳÛÝùÝ»ñáõÝ Ù³ï³Ï³ñ³ñ »õ ϳé³í³ñáÕ Ù³ñÙÇÝÝ»ñÝ »Ý, áñáÝó å³ßïûÝÝ ¿ å³Ûͳé å³Ñ»É óÕÇ »Ï»Õ»óÇÝ »õ ¹åñáóÁ:

ÂáõñùÇáÛ Ñ³Û»ñÁ ß³ï µ³ñ»å³ßï »Ý »õ »Ï»Õ»ó³ë¿ñ: гٳÛÝù³ÛÇÝ ÏñûÝ³Ï³Ý Ï»³ÝùÁ »Ï»Õ»óÇÝ»ñáõ ßáõñç Ï»¹ñáݳó³Í ¿: êï³ÝåáõÉÇ »õ ·³õ³éÝ»ñáõ Ù¿ç ѳۻñÁ áõÝÇÝ 42 ·áñÍáÕ »Ï»Õ»óÇ:

Ü»ñϳÛÇë ÂáõñùÇáÛ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõû³Ý »Ï»Õ»óÇÝ»ñÁ ÏÁ µ³ÅÝáõÇÝ í»ó íÇ׳ÏÝ»ñáõ.

³. ÐÇÝ ù³Õ³ù - 16 »Ï»Õ»óÇ,

µ. ²ñ»õÙï»³Ý ìáëµûñ - 11 »Ï»Õ»óÇ,

·. ²ñ»õ»É»³Ý ìáëµûñ - 7 »Ï»Õ»óÇ,

¹. Æß˳ݳó ÏÕ½ÇÝ»ñ - 1 »Ï»Õ»óÇ,

». ¶³õ³é - 6 »Ï»Õ»óÇ

½. Îñ»ï¿ ÏÕ½Ç (Úáõݳëï³Ý) - 1 »Ï»Õ»óÇ:

ÂáõñùÇáÛ Ï³é³í³ñáõû³Ý ÃáÛÉïáõáõû³Ùµ, ä³ïñdzñùáõû³Ý ç³Ýù»ñáí »õ ѳٳÛÝùÇ ÝÇõÃ³Ï³Ý ÙÇçáóÝ»ñáí í»ñç»ñë í»ñ³Ýáñá·áõ»ó³Ý λë³ñÇáÛ ê. ¶ñ. Èáõë³õáñÇã »õ ì³·Áý ·ÇõÕÇ (Øáõë³ É»é) ê. ²ëïáõ³Í³ÍÇÝ »Ï»Õ»óÇÝ»ñÁ: ´³ñ»Ï³ñ·áõ»ó³õ ݳ»õ ¶ÁݳÉÁ ÏÕ½ÇÇÝ ê. ¶ñ. Èáõë³õáñÇ㠻ϻջóÇÝ:

¶ñ»Ã¿ µáÉáñ »Ï»Õ»óÇÝ»ñÁ áõÝÇÝ Çñ»Ýó ¹åñ³ó ¹³ë»ñÁ, áñáÝù áõÝÇÝ îÝûñ¿Ý, ËáñÑáõñ¹Ý»ñ »õ ¹åñ³å»ïª ÁÝïñáõ³Í ¹åñ³ó ¹³ëÇ ÁݹѳÝáõñ ÅáÕáíÇÝ ÏáÕÙ¿:

ÐdzóÙáõÝùáí ³ñӳݳ·ñ»Éáõ ¿, áñ ÂáõñùÇáÛ Ù¿ç Ý»ñϳÛÇë ·áñÍáÕ µáÉáñ »Ï»Õ»óÇÝ»ñÁ Ý»ñùáõëï Ù¿ÏÁ ÙÇõë¿Ý Ñá۳ϻñï »Ýª ûÅïáõ³Í µáÉáñ Û³ñÙ³ñáõÃÇõÝÝ»ñáí. ³Ù¿Ýáõñ»ù ÏÁ ïÇñ»Ý ëáõñµ³ëáõñµ Ù³ùñáõÃÇõÝ »õ ³ëïáõ³Í³Ñ³×áÛ ÙÃÝáÉáñï: ²Û¹ »Ï»Õ»óÇÝ»ñáõÝ Ù¿ç, ³Ù¿Ýûñ»³Û ųٻñ·áõÃ»Ý¿Ý »õ ÏÇñ³ÏÝûñ»³Û ê. ä³ï³ñ³·¿Ý ½³ï, ËáõéÝ»ñ³Ù ѳõ³ï³ó»³ÉÝ»ñáõ Ý»ñϳÛáõû³ÙµÁ, Û³×³Ë ÏÁ ϳï³ñáõÇÝ Ñ³Û ùñÇëïáÝ¿³Ï³Ý ÙÏñïáõÃÇõÝÝ»ñ, ×áË áõ ßù»Õ åë³Ï³¹ñáõÃÇõÝÝ»ñ, ÝÝç»ó»³ÉÝ»ñáõ Ñ᷻ѳݷëï»³Ý ³ñ³ñáÕáõÃÇõÝÝ»ñ:

§äáÉÇë »õ Çñ ¹»ñÁ¦ ù³é³Ñ³ïáñ ³ß˳ïáõû³Ý µ³½Ù³ñ¹ÇõÝ Ñ»ÕÇÝ³Ï êÇñáõÝÇÝ, ³Ý¹ñ³¹³éݳÉáí äáÉëáÛ »Ï»Õ»óÇÝ»ñáõÝ ÏÁ Ýß¿. §²ÙµáÕç ¹³ñ»ñ Ñ³Û »Ï»Õ»óÇÝ å³ïÝ¿ß ÙÁÝ ¿ »Õ»ñ Ñ³Û ÅáÕáíáõñ¹Ç ·áÛáõû³Ý ѳٳñ, å³Ñå³Ý»ñ ¿ Çñ Ñáí³ÝÇÇÝ ï³Ï ³Ýáñ Ñá·»Ï³Ý Å³é³Ý·áõÃÇõÝÁ, Ûáõë³¹ñ»ñ ¿ ½³ÛÝ ÷áñÓáõû³Ýó ³ï»Ý: ´³Ûó ³Û¹ µ»ñ¹Á í³Õáõó ÷áõÉ »Ï³Í ÏÿÁÉɳñ, »Ã¿ ½³ÛÝ ãå³ßïå³Ý¿ñ ÇÝùÁª Ñ³Û ÅáÕáíáõñ¹Á, ÏáõñÍù ãï³ñ ³Ýáñ íñ³Û ÷áñÓáõ³Í µáÉáñ ·ñáÑÝ»ñáõÝ ¨ ³ÝËáñï³Ï»ÉÇ ã¹³ñÓÝ¿ñ ½³Ûݦ*£

äáÉëáÛ ³é³çÇÝ Ï³Ýáݳõáñ Ñ³Û ¹åñáóÁ, áõñÏ¿ Û³é³ç »Ï³Í »Ý áõë»³É »Ï»Õ»ó³Ï³ÝÝ»ñ, 1715 Ã. êÏÇõï³ñÇ µ³ñÓáõÝùÇÝ ÚáíѳÝÝ¿ë ÎáÉáï ´³ÕÇß»óÇ ä³ïñdzñùÁ (1715-1741) ÑÇÙÝ³Í ¿: ²Û¹ ³ñųݳõáñ Ñá·»õáñ³Ï³ÝÇÝ ³Ýáõ³Ý Ñ»ï ÏÁ ϳåáõÇÝ Ý³»õ سÛñ سï»Ý³¹³ñ³ÝÇ ëï»ÕÍáõÙÁ »õ ³Ýáñ ß³ñáõݳÏáõÃÇõÝÁ ϳ½ÙáÕ ²½·³ÛÇÝ Ø³ï»Ý³¹³ñ³ÝÁ, áñáÝù ß³ï ϳñ»õáñ ¹»ñ ϳï³ñ³Í »Ý Ñ³Û Ùß³ÏáÛÃÇ Û»ï³·³Û ½³ñ·³óÙ³Ý Ù¿ç:

²ÛÅÙ äáÉëáÛ Ù¿ç ÏÁ ·áñÍ»Ý 19 í³ñųñ³ÝÝ»ñ, Áݹ áñáõÙ ÑÇÝ· ÉÇë¿ (ԳɳÃÇáÛ Î»¹ñáݳϳÝÁ, ³ùëÇÙÇ ¾ë³Û»³ÝÁ, êÏÇõï³ñÇ ê. ʳ㪠¹åñ»í³ÝùÁ, ê³Ù³ÃÇáÛ ê³Ñ³Ï»³Ý-ÜáõÝ»³ÝÁ »õ ´³ÝϳÉÃÇÇ ìÇ»ÝÝ³Ï³Ý ØËÇóñ»³ÝÁ): ÚÇß³ñÅ³Ý »Ý ¶áõÙ·³µáõÇ ä¿½×»³Ý Ù³Ûñ í³ñųñ³ÝÁ, ä³ùÁñ·ÇõÕÇ î³ï»³Ý, ü»ñÇ·ÇõÕÇ Ø»ñ³Ù¿Ã×»³Ý, ¶³ïÁ·ÇõÕÇ ²ñ³Ù»³Ý-àõÝ×»³Ý, Âû÷·³µáõÇ È»õáÝ ì³ñ¹áõÑ»³Ý, 0ñó·ÇõÕÇ Â³ñ·Ù³Ýã³ó, ºßÇÉ·ÇõÕÇ ê. ê³Ñ³Ï ¬ ê. Ø»ëñáå, êÏÇõï³ñÇ Ü»ñë¿ë»³Ý-ºñÙáÝ»³Ý í³ñųñ³ÝÝ»ñÁ, ÇÝãå¿ë ݳ»õ ê¿Ù¿ñ×»³Ý ×»Ù³ñ³ÝÁ, ê³Ù³ÃÇáÛ »õ ´³ÝϳÉÃÇÇ ²Ý³ñ³ï ÚÕáõû³Ý áõ äáÙáÝÃÇÇ ì»Ý»ïÇÏ»³Ý ØËÇóñ»³Ý í³ñųñ³ÝÝ»ñÁ, Ç í»ñçáÛ ¶³Éý³Û»³Ý »õ ¶³ñ³Ï¿û½»³Ý áñµ³ÝáóÝ»ñÁ:

àõëáõÙÝ³Ï³Ý ³Ûë ѳëï³ïáõÃÇõÝÝ»ñÁ, ÂáõñùÇáÛ å»ï³Ï³Ý ÏñÃ³Ï³Ý ïÝûñÇÝáõû³Ý Íñ³·ñÇÝ Ñ³Ù³Ó³ÛÝ, ³õ³Ý¹³Ï³Ý ѳۻóÇ ¹³ëïdzñ³ÏáõÃÇõÝ ÏÁ ß³ñáõÝ³Ï»Ý ç³Ùµ»É Ñ³Û Ýáñ ë»ñáõݹÇÝ:

¶ñ»Ã¿ µáÉáñ ѳ۳߳ï óճٳë»ñÁ áõÝÇÝ Çñ»Ýó »ñÏñáñ¹³Ï³Ý ϳ٠ݳ˳ÏñÃ³Ï³Ý í³ñųñ³ÝÝ»ñÁª ͳÕÏáóÝ»ñáí: ¸åñáóÝ»ñáõÝ Ù¿ç, ѳÛáó É»½áõÇ »õ ÏñûÝùÇ ¹³ë»ñ¿Ý ½³ï, µ³ñÓñ ÑÇÙ»ñáõ íñ³Û ¿ Û³ïϳå¿ë Ãñù»ñ¿Ý »õ ³ÛÉ ûï³ñ É»½áõÝ»ñáõ áõëáõóáõÙÁ, ù³ÝÇ áñ ѳٳÉë³ñ³ÝÝ»ñ ÁݹáõÝáõ»Éáõ Å³Ù³Ý³Ï ³Û¹ É»½áõÝ»ñáõÝ ÇÙ³óáõÃÇõÝÁ ÏÁ ϳñ»õáñáõÇ:

¶ñ»Ã¿ µáÉáñ í³ñųñ³ÝÝ»ñáõÝ ÏÇó ëÇñ³Ûûųñ ÑÇÙáõÝùÝ»ñáí ÏÁ ·áñÍ»Ý ë³Ýáõó ÙÇáõÃÇõÝÝ»ñ, áñáÝù ½³Ý³½³Ý ·»Õ³ñáõ»ëï³Ï³Ý Ó»éݳñÏÝ»ñáí (µ³Ý³ËûëáõÃÇõÝÝ»ñ, óï»ñ³Ï³Ý Ý»ñϳ۳óáõÙÝ»ñ, Ù³ñ½³-ѳݹ¿ëÝ»ñ, ѳٻñ·Ý»ñ, óáõó³Ñ³Ý¹¿ëÝ»ñ) »õ Ññ³ï³ñ³ÏáõÃÇõÝÝ»ñáí ÏÁ ç³Ý³Ý í³é å³Ñ»É ѳٳÛÝùÇÝ Ñ³Û»óÇ Ùß³ÏáõóÛÇÝ Ï»³ÝùÁ:

äáÉë³Ñ³Û»ñÁ áõÝÇÝ Ý³»õ ѳٳÛÝù³ÛÇÝ Ï³ñ· ÙÁ ϳ½Ù³Ï»ñåáõÃÇõÝÝ»ñ, áñáÝóÙ¿ Ý߳ݳϳÉÇó »Ý ´³ÝϳÉÃÇÇ §Âñù³Ñ³Û àõëáõóã³ó ÐÇÙݳñÏÁ¦, ¶³ñ³Ï¿û½»³Ý ê³Ýáõó ÙÇáõû³Ý ¶ÁݳÉÁ ÏÕ½ÇÇ §Î³½¹áõñÙ³Ý Î³Û³ÝÁ¦, áõñ Æß˳ݳó ÏÕ½ÇÝ»ñáõ î»ëáõã Ø»ëñáå ²ñù. Øáõóý»³ÝÇ µÝáõó·ñáõû³Ùµª §Ñ³Ù³ÛÝùÇ Ýáõ³½ µ³Ëï³õáñ Ù³ÝÏÇÏÝ»ñÁ Ïáõ ·³Ý ³Ù³éáõ³Ý ÁÝóóùÇÝ Ù³ùáõñ û¹¿Ý, Íáí¿Ý »õ µÝáõÃÇõÝ¿Ý û·ïáõ»Éáõ, ýǽÇù³å¿ë ϳ½¹áõñáõ»Éáõ¦:

´³óÇ ³Û¹, Ýáñ ë»ñáõݹÁ Ù»Í »é³Ý¹áí ϳåáõ³Í ¿ ³ùëÇÙÇ Ù³ñ½³Ï³Ý »õ ÞÇßÉÇÇ Ù³ñÙݳÏñÃ³Ï³Ý ÙÇáõÃÇõÝÝ»ñáõÝ, áñáÝó Ýå³ï³ÏÝ ¿ ³éáÕç Ù³ñÙÇÝÇ Ù¿ç ³éáÕç Ñá·Ç ¹³ëïdzñ³Ï»ÉÁ:

Ð³Û Ñ³Ù³ÛÝùÁ ë»ñáõݹ¿ ë»ñáõݹ ëñµáõû³Ùµ ÏÁ å³Ñ¿ ݳ»õ ѳÛÏ³Ï³Ý 16 ·»ñ»½Ù³Ý³ïáõÝ»ñ, áñáÝù ѳٳÛÝùÇÝ ç³Ýù»ñáí Ùßï³å¿ë Ù³ùáõñ »Ý, µ³ñ»Ï³ñ· »õ Ý»ñϳ۳ݳÉÇ:

äáÉë³Ñ³Û Ù³ÙáõÉÁ ³Ù»Ý³ÛÝ áõß³¹ñáõû³Ùµ Ïþ³ñÓ³·³Ý·¿ ³ß˳ñÑÇ »õ »ñÏñÇ Çñ³¹³ñÓáõÃÇõÝÝ»ñáõÝ, ÇÝãå¿ë »õ ѳٳjÝù³ÛÇÝ Ù»Í áõ å½ïÇÏ Ñá·»ñáõÝ: ´³óÇ §Ä³Ù³Ý³Ï¦ »õ §Üáñ سñÙ³ñ³¦ Ñ»ÕÇݳϳõáñ ûñ³Ã»ñûñ¿Ý, 1996-¿Ý ѳۻñ¿Ý »õ Ãñù»ñ¿Ý ÉáÛë ÏÁ ï»ëÝ¿ »õ Ù»Í ÅáÕáíñ¹³Ï³ÝáõÃÇõÝ ÏÁ í³Û»É¿ §²Ïûë¦ ß³µ³Ã³Ã»ñÃÁ:

гۻñ¿Ý »õ Ãñù»ñ¿Ý ÉáÛë ÏÁ ï»ëÝ¿ »õ »Ï»Õ»óÇÝ»ñáõ Ù¿ç Óñdzµ³ñ ÏÁ µ³ÅÝáõÇ ä³ïñdzñùáõû³Ý §Èñ³µ»ñÁ¦: î»Õ»Ï³ïáõ³Ï³Ý ³Ûë Ññ³ï³ñ³Ïáõû³Ý Ù¿ç ѳݷ³Ù³Ýûñ¿Ý Ïþ³ñͳñÍáõÇÝ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõû³Ý ³½·³ÛÇÝ »õ ÙÇç³½·³ÛÇÝ ³ñÅ¿ù Ý»ñϳ۳óÝáÕ ³ß˳ï³ÝùÝ»ñÁ: ÈáÛë ÏÁ ï»ëÝ¿ ݳ»õ Ïñûݳµ³ñá۳ϳÝ, ·ñ³Ï³Ý »õ å³ïÙ³µ³Ý³ëÇñ³Ï³Ý Áݹ·ñÏáõÙ áõÝ»óáÕ §Þáճϳæ ѳݹ¿ëÁ:

гٳß˳ñѳÛÇÝ µÅßϳ·Çïáõû³Ý Ýáñ³Ýáñ Û³Ûïݳ·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñáõÇÝ »õ ê. öñÏÇã ²½·³ÛÇÝ ÐÇõ³Ý¹³ÝáóÇ ï³ñµ»ñ µ³Å³ÝÙáõÝùÝ»ñáõ Ù¿ç Ý»ñ¹ñáõ³Í Ýáñ³·áÛÝ Ã¿ùÝÇùÇ, ÇÝãå¿ë ݳ»õ ³Û¹ ÑÇõ³Ý¹³Ýáó-Í»ñ³ÝáóÇ ³éûñ»³ÛÇÝ »õ Ùßï³å¿ë ϳï³ñáõáÕ µ³ñ»·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñáõÝ Ù³ëÇÝ Ïþ³õ»ï¿ §ê. öñÏÇ㦠å³ïÏ»ñ³½³ñ¹ ßù»Õ ³Ùë³·ÇñÁ:

ÈáÛë ÏÁ ï»ëÝ»Ý Ý³»õ λ¹ñáÝ³Ï³Ý ê³Ýáõó ØÇáõû³Ý §ÐáåÇݳ¦ »õ §Èáõë³ïáõ¦, ÇÝãå¿ë ݳ»õ ØËÇóñ»³Ý ê³Ýáõó ØÇáõû³Ý §Üáñ ê³Ý¦, àõëáõóã³ó ÐÇÙݳñÏÇ §ÄåÇï¦ »õ ê. ʳã ÉÇë¿Ç ³ß³Ï»ñïáõû³Ý ·ñ³Ï³Ý-Ùß³ÏáõóÛÇÝ §öáõÝç¦ Ñ³Ý¹¿ëÝ»ñÁ:

Ü»ñϳÛÇëª å³ßïûÝ³Ï³Ý ïáõ»³ÉÝ»ñáí êï³ÝåáõÉÇ Ù¿ç ÏÁ ѳßáõáõÇ ßáõñç 60 ѳ½³ñ ѳÛ, ·³õ³éÝ»ñáõ Ù¿çª Ñ³½Çõ 5 ѳ½³ñ: ²ÝáÝù Ù»Í Ù³ë³Ùµ ³é»õïáõñáí »õ ïáÑÙÇÏ ³ñÑ»ëïÝ»ñáí ÏÁ ½µ³ÕÇÝ: ²Ýó»³ÉÇ åáÉë³Ñ³Û Ùï³õáñ³Ï³Ýáõû³Ý ϳñϳéáõÝ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñáõÝ Û³çáñ¹³Í »Ý Ýáñ ë»ñáõÝ¹Ç ÝáõÇñáõ³Í áõëáõóÇãÝ»ñ, ѳٵ³õ³õáñ µÅÇßÏÝ»ñ, Çñ³õ³µ³ÝÝ»ñ, ׳ñï³ñ³å»ïÝ»ñ »õ ³ñáõ»ëï³·»ïÝ»ñ, áñáÝù ûï³ñ É»½áõÝ»ñáí Ù³ëݳ·Çï³ó³Í »Ý ÂáõñùÇáÛ »õ ϳ٠³ñï³ë³Ñٳݻ³Ý »ñÏÇñÝ»ñáõ Ù¿ç:

Æ å³ïÇõ ÂáõñùÇáÛ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ å¿ïù ¿ ³ñӳݳ·ñ»É áñ гÛáó ä³ïñdzñùáõû³Ý ·É˳õáñáõû³Ùµ ·áñÍáÕ µáÉáñ »Ï»Õ»óÇÝ»ñÁ »õ Ùß³ÏáõóÛÇÝ Ï³½Ù³Ï»ñåáõÃÇõÝÝ»ñÁ Çñ»Ýó ³Ù¿Ýûñ»³Û »é³Ý¹áõÝ Ó»éݳñÏÝ»ñÁ ÏþÇñ³Ï³Ý³óÝ»Ý ßÝáñÑÇõ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ Ëݳ۳ë¿ñ, µ³Ûó í»Ñ³ÝÓÝ Ý»ñϳ۳óáõóÇãÝ»ñáõ ëÇñ³Ûûųñ ÝáõÇñ³ïáõáõÃÇõÝÝ»ñáõ »õ µ³ñ»·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñáõ, áñáÝù ³Û¹ ·»Õ»óÇÏ ³õ³Ý¹áÛÃÁ ųé³Ý·»Éáí Çñ»Ýó ³ñųݳõáñ ݳËÝÇÝ»ñ¿Ý, ÏÁ ¹³éÝ³Ý Çñ»Ýó ÇëÏ Ñ³Ù³ÛÝùÇÝ Ï»ÝëáõݳÏáõû³Ý »õ Û³ñ³ï»õáõû³Ý ·ñ³õ³Ï³ÝÁ:

´²Ü²ÐÆôê²Î²Ü ÜÆôºðàôÜ

ÀܸвÜàôð ´Üàô²¶ðàôÂÆôÜÀ

гÝñ³·áõÙ³ñÇ µ»ñ»Éáí Ù»ñ ·ñ³é³Í µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ï³ñ³µÝáÛà ÝÇõûñÁ« ѳñÏ ¿ Ýᯐ áñ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù ·Çï³Ï³Ýûñ¿Ý ѳٳϳñ·áõ³Í ÏÁ Ý»ñϳ۳óáõÇ åáÉë³Ñ³Û ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý µ³Ý³ÑÇõëáõû³Ý ųé³Ý·áõÃÇõÝÁ Çõñ ï³ñ³ï»ë³ÏÝ»ñáí*£

äáÉë³Ñ³Ûáó µ³Ý³ÑÇõëáõÃÇõÝÁ Ñ³Û ÅáÕáíáõñ¹Ç µ³Ý³ÑÇõëáõû³Ý µ³ÕϳóáõóÇã Ù³ëÁ ÁÉɳÉáí, ¹³ñ»ñáõ ÁÝóóùÇÝ ½³ñ·³ó³Í ¿ Ñ³Û ÅáÕáíáõñ¹Ç µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ѳë³ñ³Ï³ó ³õ³Ý¹Ý»ñáí« ë³Ï³ÛÝ ÁݹѳÝñáõÃÇõÝÝ»ñáõ »õ ÝÙ³ÝáõÃÇõÝÝ»ñáõ Ñ»ï Ù¿Ïï»Õª ³ÛÝ Ý»ñ³é³Í ¿ ݳ»õ ËÇëï µÝáñáß Çõñ³Û³ïÏáõÃÇõÝÝ»ñ« áñáÝù å³Ûٳݳõáñáõ³Í »Ý ³ÝáÝó ³åñ³Í ³Ýó»³É »õ Ý»ñÏ³Û Ï»³ÝùÇÝ å³ïÙ³-ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ Ñ³Ý·³Ù³ÝùÝ»ñáí£

ºõ ÇÝãå¿ë åáÉë³Ñ³Û §Üáñ سñÙ³ñ³¦ ûñÃÇ ³ÛÅÙáõë ËÙµ³·ñ³å»ï« »ñ³Ëï³ß³ï ·ñáÕ ðáå¿ñ гïï¿×»³ÝÁ Çñ³õ³óÇûñ¿Ý ÏÁ Ýß¿ Çñ §Ð³ÛÏ³Ï³Ý ³é³ÍÝ»ñáõ Ý»ñßÝãáõÙáí¦ ·ÇñùÇÝ Ù¿ç© §©©©Ø»ñ å³å»ñáõÝ ÇÙ³ëïáõÃ»Ý¿Ý Ù»½Ç ųé³Ý· ÃáÕáõ³Í Ëñ³ï³Ï³ÝÝ»ñÁ« Ù»ñ å³å»ñ¿Ý Ù»½Ç ÷á˳Ýóáõ³Í ³é³ÍÝ»ñÝ áõ ·»Õ»óÇÏ Ùï³ÍáõÙÝ»ñÁ »ñµ»ÙÝ ÏñÝ³Ý ÑÇÝÝ³É áõ ųٳݳϳíñ¿å ¹³éݳɫ µ³Ûó ÇÙ³ëïáõÃÇõÝÁ ãÇ ÑÇÝݳñ£ Ø»ñ å³å»ñÁ ÏÁ ß³ñáõÝ³Ï»Ý ï³ñÇÝ»ñáõ ÙßáõßÇÝ Ù¿ç¿Ý µ³Ý»ñ ÙÁ Ûáõß»É Ù»½Ç »õ ÉáÛë ÙÁ ë÷é»É Ù»ñ ׳ٵ³Ý»ñáõÝ íñ³Û£ àãÇÝã ÏÁ ÏáñëÝóÝ»Ýù« »Ã¿ »ñµ»ÙÝ ³Ï³Ýç ï³Ýù ³ÝáÝó »õ Ùï³Í»Ýù ³ÝáÝó Ù³ëÇÝ£ ºÃ¿ ³ÝáÝó íñ³Û Ù»Ýù ³É Ù»½Ù¿ µ³Ý»ñ ÙÁ ³õ»ÉóÝ»Ýù« áã ÙdzÛÝ áãÇÝã ÏÁ ÏáñëÝóÝ»Ýù« ³ÛÉ Ý³»õ ³Û¹ Ï»ñåáí á·»Ïáã³Í ÏþÁÉɳÝù ݳ»õ Ù»ñ å³å»ñáõÝ ÛÇß³ï³ÏÁ£ Ø»ñ ÇÙ³ëïáõÝ« ˻ɳóÇ »õ Ï»³ÝùÇ ÷áñÓ³éáõÃÇõÝÝ»ñ¿Ý Ù»ÕñÇ Ï³ÃÇÉÝ»ñ ßÇÝ³Í Ù»ñ å³å»ñáõÝ ÛÇß³ï³ÏÁ¦**£

Ø»ñ å³å»ñáõÝ §ÇÙ³ëïáõÝ« ˻ɳóÇ »õ Ï»³ÝùÇ ÷áñÓ³éáõÃÇõÝÝ»ñ¿Ý¦ ³ñÅ»õáñáõ³Í µ³é áõ µ³ÝÝ ¿ áñ Ù»ñ ѳٻëï áõÅ»ñáí« µ³Ûó áñ¹Ç³Ï³Ý ëÇñáí »õ ÝáõÇñáõÙáí ç³Ý³óÇ µ³õ³Ï³Ý ë»Õ٠ųٳݳÏÇ ÁÝóóùÇÝ ·ñÇ ³éݻɫ Ññ³ï³ñ³Ï»É »õ ·³ÉÇù ë»ñáõݹݻñáõÝ ³õ³Ý¹»É£

êáÛÝ ÅáÕáí³ÍáõÇ Ù¿ç ï»Õ ·ï³Í µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ÝÇõûñÁ µ³½Ù³½³Ý »Ý »õ µ³½Ù³ë»é« áñáÝù ÏþÁݹ·ñϻݪ

²ðҲΠ´²Ü²ÐÆôêàôÂÆôÜ – 258 Ùdzõáñ

â²ö²ÌàÚ ´²Ü²ÐÆôêàôÂÆôÜ – 131 Ùdzõáñ

²êàƲÚÆÜ ´²Ü²ÐÆôêàôÂÆôÜ – 1108 Ùdzõáñ

̾êºð – 3 Ùdzõáñ

ºð¶ºðàô ºÔ²Ü²ÎÜºð – 17 Ùdzõáñ

Àݹ³Ù¿ÝÁª   1517 Ùdzõáñ

I. ²ðҲΠ´²Ü²ÐÆôêàôÂÆôÜ µ³ÅÇÝÇ Ù¿ç Áݹ·ñÏáõ³Í »Ýª

1© ²è²êäºÈܺð ºô кøƲÂܺð ¥16 Ùdzõáñ¤

êï³ÝåáõÉÇ Ý»ñϳÛÇë Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÁ ÿå¿ï å³Ñå³Ý³Í ã¿ ³é³ëå»ÉÝ»ñ »õ Ññ³ß³å³ïáõÙ Ñ»ùdzÃÝ»ñ« ³Û¹ µ³ÅÇÝÁ ³ÙµáÕç³óáõó³Í »Ýù ÝáÛÝ í³Ûñ»ñ¿Ý ï³ñ³·ñáõ³Í »õ ѳÛñ»Ý³¹³ñÓ ³ÝѳïÝ»ñ¿Ý ºñ»õ³ÝÇ Ù¿ç Ù»ñ ·ñÇ ³é³Í ÝÇõûñáí£

úñÇݳϪ ͳ·áõÙáí â³Ý³··³É¿óÇ ¼áõɳɻ³Ý ¶¿áñ·¿Ý ¥ÍÝ© 1907¤ ·ñÇ ³éÝáõ³Í §²ñ³Ù ó·³õáñÇ áñ¹Ç ²ñ³ ¶»Õ»óÇÏÁ¦ ³é³ëå»ÉÇÝ Ù¿ç Ý»ñϳ۳óáõ³Í »Ý Ñ³Û ÅáÕáíáõñ¹Ç í³ÕÝç³Ï³Ý Ï»³Ýù¿Ý Ý»ñë ï»ÕÇ áõÝ»ó³Í Çñ³Ï³Ý ¹¿åù»ñ »õ ¹¿Ùù»ñ£ ä³ïÙ³Ï³Ý ³Û¹ Çñ³¹³ñÓáõÃÇõÝÝ»ñÁ ¹Çó³µ³Ý³Ï³Ý Ùï³ÍáÕáõû³Ùµ µ³ó³ïñáõ³Í »Ý áñå¿ë ·»ñµÝ³Ï³Ý áõÅ»ñáõ ³ñ·³ëÇù£ ÜáÛÝÁ å¿ïù ¿ Áë»É §îñáí³¹³ÛÇ ³éáõÙÁ¦ ÛáõÝ³Ï³Ý íÇå»ñ·ÇÝ Ñ³ÛÏ³Ï³Ý ³ñÓ³Ï ï³ñµ»ñ³ÏÇÝ Ù³ëÇÝ, áõñ ¹¿åù»ñÁ ÏÿÁÝÃ³Ý³Ý µ³Ý³ë³óÇÝ ÍÝݹ³í³Ûñ â³Ý³··³É¿Ç Ùûï³Ï³ÛùÁ:

ÆëÏ §´³ñÇù Áñ¿ ÍáíÁ ݻ￦« §ÐáíÇõ ³ÕçÇÏÁ¦« §²ñÑ»ëïÇÝ áÛÅÁ¦« §²ß˳ñÑ ï»ë³Í ïճݦ« §Ø³ñ¹áõÝ ËÁëÙ¿ÃÁ¦« §ºñç³ÝÇÏ Ù³ñ¹Á¦ »õ ³ÛÉ Ëáѳ÷ÇÉÇëá÷³Û³Ï³Ý Ñ»ùdzÃÝ»ñáõ ÝÇõÃÁ »ñç³ÝÏáõû³Ý ÇÙ³ëïÁ áñáÝáÕ, í³Õ³ÝóÇÏ Ï»³ÝùÇ ËáñÑñ¹³õáñáõû³Ý ¹¿Ù ۳ݹÇÙ³Ý Ï»ó³Í Ù³ñ¹Ý ¿, Çñ Ñá·»ñáí£

Æñ³å³ïáõÙ Ñ»ùdzÃÝ»ñáõÝ Ù¿ç ¥§ä½ïÇÏ ³Õµ³ñÁ¦« §²Ù»Ý¿Ý ³ÝáõßÁ »õ ³Ù»Ý¿Ý ÏÍáõݦ« §ÊÙÇãùÇÝ ½ûñáõÃÇõÝÁ¦¤ ÏÁ ·áí»ñ·áõÇÝ ³ß˳ï³ëÇñáõÃÇõÝÁ »õ å³ñÏ»ßï í³ñùÁ£

лùdzÃÝ»ñÁ ³éѳë³ñ³Ï áõëáõóáճϳÝ-¹³ëïdzñ³Ïã³Ï³Ý µÝáÛà áõÝÇÝ£

2© ²ô²Ü¸²Î²Ü ¼ðàÚòܺð ¥11 Ùdzõáñ¤

ÂáõñùÇáÛ Ñ³Ûáó ï»Õ³Ýáõ³Ï³Ý ½ñáÛóÝ»ñÝ »Ý« áñáÝù ·áÕïñÇÏ ³õ³Ý¹áõû³Ý ÙÇçáóáí ÏÁ Ù»Ïݳµ³Ý»Ý ½³Ý³½³Ý ï»Õ³ÝáõÝÝ»ñ ¥§Ð¿Ûå¿ÉÇ ÏÕ½ÇÇ ÚáÛëÇ í³ÝùÁ¦« §Ø»Í ÎÕ½ÇÇ ê© ¶¿áñ· áõËï³ï»ÕÇݦ« §äáõñϳ½ ÎÕ½ÇÇ ê© ÚáíѳÝÝ¿ë ºÏ»Õ»óÇݦ« §Øáõñ³ï³ïáõñ ê© Î³ñ³å»ïÁ¦« §Ð³Ûñ ²µñ³Ñ³ÙÇÝ áñóïáõÝÏÁ¦« §ÎÇÉÇÏdzÛÇ ÎáéÇÏáë µ»ñ¹Á¦« §ÊÁïÁñ ä¿ÏÇ ëûëÇ Í³éÁ¦¤£

3© Îðúܲ-´²ðàÚ²Êúê²Î²Ü ¼ðàÚòܺð ¥32 Ùdzõáñ¤

²ëáÝó ÝÇõÃÁ ٻͳõ Ù³ë³Ùµ ²ëïáõ³Í³ßÝã³ÛÇÝ ¿« ù³ÝÇ áñ Áëï åáÉë³Ñ³Û»ñáõ §²ëïáõ³Í³ßáõÝãÁ µáÉáñÇÝ Ñ³Ù³ñ å¿ïù ¿ µ³ñáÛ³Ï³Ý ÑÇÙ ¹³éݳۦ£ úñÇݳϪ §²ëïáõÍáÛ å³ï·³ÙÁ¦« §²ëïáõÍáÛ ¹ñ³Í ³ÝáõÝÝ»ñÁ¦« §²ëïáõÍáÛ ïáõ³Í µ³ËïÁ¦« §²ëïáõÍáÛ ïáõ³Í å³ïÇÅÁ¦« §²ëïáõÍáÛ Ý³Ë³ËݳÙáõÃÇõÝÁ¦ »õ ³ÛÉÝ£

ê³Ï³ÛÝ Ïñûݳ-µ³ñáÛ³Ëûë³Ï³Ý ³Ûë ½ñáÛóÝ»ñÁ ëáëÏ ²ëïáõ³Í³ßÝã³ÛÇÝ ¹ñáõ³·Ý»ñáõ å³ñ½ í»ñ³ñï³¹ñáõÃÇõÝÝ»ñ ã»Ý« ³ÛÉ Çõñ³ù³ÝãÇõñÁ áõÝÇ Çñ áõñáÛÝ ½³ñ·³óáõÙÁ« áñ ѳëÝ»Éáí Çñ ·³·³ÃݳϻïÇÝ« ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ëï»Õͳ·áñÍáõû³Ý ÏÁ ѳÕáñ¹¿ áã ÙdzÛÝ µ³ñáÛ³Ëûë³Ï³Ý »ñ³Ý·« ³ÛÉ»õ ѳë³ñ³Ï³Ï³Ý ÑÝã»ÕáõÃÇõÝ£ úñÇݳϪ §ºÃ¿ Ïáõ ï³ë« ²ëïáõ³Í ù»½Ç ³õ»ÉÇ ß³ï Ïáõ ï³Û¦« §²ëïáõ³Í µ³ÅÝáÕ¦« §ØáõѳÙÙ»ïÇ å³ï·³ÙÁ¦« §ØáõѳÙÙ»ïÁ »õ Ñ³Û Ú³ÏáµÁ¦« §ØÇáõÃÇõÝÁ ½ûñáõÃÇõÝ ¿¦, »õ ³ÛÉÝ£

4© ¼²ôºÞî²Î²Ü ¼ðàÚòܺð ¥53 Ùdzõáñ¤

ÌÇͳÕÁ ÏþáõÕ»ÏóÇ åáÉë³Ñ³ÛÁ Çñ áÕç Ï»³ÝùÇ ÁÝóóùÇÝ£ ²Ý Çñ ³Û¹ Ï»Ýëáõñ³Ë »õ Ï»Ýë³ë¿ñ ÷ÇÉÇëá÷³ÛáõÃÇõÝÁ Ëï³óáõó³Í ¿ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý Ñ»ï»õ»³É ËáñÇÙ³ëï ³ëáÛÃÇÝ Ù¿çª §Ø¿Ï ù³Ñ-ù³ÑÁ ˳ÉÇå ÙÁ åñ½áɳ Ïÿ³ñÅ¿¦£

äáÉë³Ñ³ÛÁ ÍÇͳÕÇ ÙÇçáó³õ ݳ»õ ÏÁ ùÝݳ¹³ï¿ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ³ñ³ïÝ»ñÁª ÍáõÉáõÃÇõÝÁ ¥§ÌáÛÉ Ñ³ñëÁ¦« §ÌáÛÉ ³ï³ÕÓ³·áñÍÁ¦¤« ëï³ËûëáõÃÇõÝÁ ¥§ä³ñïùÁ ãïáõáÕ ÏûßϳϳñÁ¦« §¸»ñÓ³ÏÁ »õ ۳׳Ëáñ¹Á¦¤« ѳßáõ»ÝϳïáõÃÇõÝÁ ¥§Ð³ßáõ»Ýϳï ë³÷ñÇãÁ¦¤« ³·³ÑáõÃÇõÝÁ ¥§¸³ï³õáñÁ »õ ³õ³½³ÏÁ¦¤« ½³½ñ³ËûëáõÃÇõÝÁ ¥§öÇë µ»ñ³ÝÁ¦¤« ·áÕáõÃÇõÝÁ ¥§ºÏ»Õ»óõáÛ ·áÕÁ¦« §ê»Ýà ²ÝÃáõ³ÝÁ »õ ·áÕÁ¦« §ÜáñûÍ í³ñ¹³å»ïÁ¦¤« ùÇݳËݹñáõÃÇõÝÁ ¥§ø¿Ý å³ÑáÕ Ù³ñ¹Á¦¤« ѳñëïáõû³Ý ï»ÝãÁ ¥§îÕ³Ý »õ µÅÇßÏÁ¦« §ºñÇï³ë³ñ¹Ý»ñÁ »õ ѳñáõëïÁ¦¤, »õ ³ÛÉÝ£

²Ûë µ³ÅÇÝÇÝ Ù¿ç ½³ï ß³ñù ÏÁ ϳ½Ù»Ý Ë»Ýûñáõ ÝáõÇñáõ³Í ½³õ»ßï³Ï³Ý ½ñáÛóÝ»ñÁ« áñáÝó Ù¿ç Ùï³å³Ï³ëÁ å³ïñ³ëï ¿ ÝáÛÝÇëÏ ³ÛÍÇ Ù³ßÏÇ íñ³ÛÇ Ù³½»ñÁ ѳßáõ»Éáõ« ÙdzÛÝ Ã¿ µÅÇßÏÁ ½ÇÝù Ë»ÝóÝáó¿Ý ïáõÝ ÕñÏ¿ ¥§Ê»ÝÃÇ ÷¿ûëï¿ùÇݦ¤£ ê³Ï³ÛÝ Ë»ÝóÝáó ³Ûó»É³Í« Ë»ÝûñÁ ѳßáõáÕ« ³éáÕç Ù³ñ¹áõÝ Ï³åáõ»ÉÇù Ë»ÝÃÁ ÏÁ ½³ñÙ³óÝ¿ Çñ ˻ɳóÇ Ëûëù»ñáí© §¸áõÝ ·Ý³° ¹áõñëÇÝÝ»ñÁ ѳßáõ¿© ³ÝáÝù Ù»½Ù¿ ß³¯ï »Ý¦£ ä³ï³ëË³Ý ÙÁ« áñ Ïþ³ÏݳñÏ¿ ˻ɳóÇÇ Ñ³Ùµ³õ Ñ³Ý³Í Ù³ñ¹Ïáõû³Ý Ë»ÝÃáõû³Ý ѳë³Í ï³ñûñÇݳÏáõÃÇõÝÝ»ñÁ£

¼³õ»ßï³Ï³Ý ½ñáÛóÝ»ñáõ Ù¿ç Ù³ëݳõáñ ß³ñù ÏÁ ϳ½Ù»Ý ݳ»õ ³ñ»õ»É»³Ý Û³ÛïÝÇ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý Ï»ñå³ñ ܳëñ¿ÃïÇÝ Ðû׳ÛÇ ³ÝáõÝáí ÛûñÇÝáõ³ÍÝ»ñÁ« áñáÝóÙ¿ ÏÁ ï»Õ»Ï³Ý³Ýù ÿ ³Û¹ ѳÝñ³Û³Ûï« ÍÇÍ³Õ Û³ñáõó³ÝáÕ íÇå³Ï³Ý Ï»ñå³ñÁ ëïáÛ· ³åñ³Í ¿ ÂáõñùÇáÛ Ù¿ç »õ ³Ýáñ ·»ñ»½Ù³ÝÁ ÏÁ ·ïÝáõÇ ²·ë³ñ³ÛÇ Ù¿ç: ܳëñ¿ÃïÇÝ Ðû׳ÛÇ ½³õ»ßï³Ï³Ý ³ÛÉ »õ áõë³Ý»ÉÇ ½ñáÛóÝ»ñáõÝ ³Ûëù³Ý ï³ñ³Íáõ³ÍáõÃÇõÝÁ åáÉë³Ñ³Û»ñáõ Ù¿çª ÏÁ íϳۿ Ñ³Û »õ Ãáõñù ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñáõ ¹³ñ³õáñ ѳٳϻóáõû³Ý Ùß³ÏáõóÛÇÝ ³½¹»óáõÃÇõÝÝ»ñÁ »õ ÷á˳½¹»óáõÃÇõÝÝ»ñÁ£

5© ²è²Îܺð ºô κܸ²Ü²Î²Ü ¼ðàÚòܺð ¥21 Ùdzõáñ¤

Ò»õáí ë»ÕÙ« µáí³Ý¹³Ïáõû³Ùµ ³Ûɳµ³Ý³Ï³Ý »ñ·ÇÍ³Ï³Ý ³Ûë ëï»Õͳ·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñáõÝ Ù¿ç åáÉë³Ñ³Û»ñÁ ϻݹ³Ý³Ï³Ý ïÇå³ñÝ»ñáõ ÙÇçáó³õ ·»Õ³ñáõ»ëïûñ¿Ý ÏÁ å³ïÏ»ñ»Ý Ù³ñ¹áó ÛáéÇ »õ ³ñ·³Ñ³ï»ÉÇ Ã»ñáõÃÇõÝÝ»ñÁª ëï³ËûëáõÃÇõÝÁ ¥§¶³ÛÉ»ñÁ »õ ÑáíÇõÁ¦¤« ³·³ÑáõÃÇõÝÁ ¥§úÓÁ »õ سñ¹Á¦« §ÒáõÏÁ »õ سñ¹Á¦¤« Ëáñ³Ù³ÝÏáõÃÇõÝÁ ¥§²éÇõÍÁ ³Ýï³éÇ Ã³·³õáñ¦¤« ˳µ»µ³ÛáõÃÇõÝÁ ¥§ê·³õáñ ù¿ùÉÇùÁ¦« §öÇñ¿-áçÇÉÁ¦¤« ٻͳÙïáõÃÇõÝÁ ¥§àõÕïÁ »õ Ö³Ý×Á¦¤« ³å»ñ³ËïáõÃÇõÝÁ ¥§ÎñÇ³Ý »õ γñÇ×Á¦« §¶áñïÁ »õ ØáõÏÁ¦¤£ λݹ³Ý³Ï³Ý ³Ûë ³é³ÏÝ»ñáõÝ Ù¿ç ÙÇßï ã³ñÝ ¿ áñ ÏÁ å³ïÅáõÇ£

ê³Ï³ÛÝ Ï³Ý Ý³»õ ³é³ÏÝ»ñ« áõñ µ³ñÇ »õ ³ÝÙ»Õ Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñáõ ûñÇݳÏáíÁ ÏÁ ·áí»ñ·áõÇÝ Ñݳñ³ÙïáõÃÇõÝÁ ¥§ÞáõÝÇÝ Ë»É³óÇ ï¿ñÁ¦¤« »ñ³Ëï³·ÇïáõÃÇõÝÁ ¥§ºñ³Ëï³·¿ï ³ñçÁ¦« §¸É÷ÇÝÝ»ñáõÝ ßÝáñѳϳÉáõÃÇõÝÁ¦« §¼·³ÛáõÝ ×³Û»ñÁ¦¤ »õ ³ÛÉ µ³ñáÛ³Ï³Ý ³ñųÝÇùÝ»ñ£

6© κÜò²Ô²ÚÆÜ ¼ðàÚòܺð ¥54 Ùdzõáñ¤

²Ûë ϳñ·Ç ëï»Õͳ·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñÁ Çñ³Ï³Ý« ï»Õ³ÛÇÝ Ñ¿Ýù áõÝÇÝ£ ²ëáÝù å½ïÇÏ Í³õ³ÉÇ Ù¿ç ·»Õ³ñáõ»ëï³Ï³Ý ÑÇõÃ»Õ ·áÛÝ»ñáí ÏÁ Ý»ñϳ۳óÝ»Ý ÂáõñùÇáÛ ï³ñµ»ñ ·³õ³éÝ»ñáõ ѳÛáõû³Ý Çõñ³Û³ïáõÏ Ï»Ýó³ÕÁ« ÇÝùݳïÇå µ³ñù»ñÁ« µ³ñá۳ϳÝáõû³Ý í»ñ³µ»ñ»³É Çñ»Ýó ï³ñµ»ñ ã³÷³ÝÇßÝ»ñÁ£

äáÉÇëÁ ³ÛÝ Å³Ù³Ý³Ï §ä½ïÇÏ ö³ñǽ¦ ÁÉÉ³É ÏÁ Û³õ³ÏÝ¿ñ« »õ ·³õ³éÝ»ñ¿Ý Ñáë »Ï³Í« Ãáõñù»ñ¿Ý ã·ÇïóáÕ« ¹»é»õë ÇÝù½ÇÝùÝÇÝ ã·ï³Í Ë»Õ× áõ Ïñ³Ï ·³õ³é³óÇÝ»ñÁ« ß÷áõ»Éáí Çñ»Ýó ѳٳñ Ýáñ ÙÇç³í³ÛñÇ ÙÁ Ñ»ï« Û³×³Ë Çñ»Ýù ½Çñ»Ýù ß÷áÃáõ³Í« ãѳëÏóáõ³Í »õ ÝáÛÝÇëÏ Ë³µáõ³Í ÏÁ ½·³ÛÇÝ ¥§Âáõñù»ñ¿Ý ã·ÇïóáÕ ·³õ³é³óÇÝ»ñÁ¦« §¶³õ³é³óÇÝ ´»ñ³ÛÇ Ù¿ç¦« §Î»ë³ñ³óÇÝ »õ åáÉë»óÇݦ¤£ Ðá·»µ³Ý³Ï³Ý ³Ûë µ³ñ¹áÛÃÝ»ñÁ« ½³õ»ßï³Ï³Ý Çñ³íÇ׳ÏÝ»ñ ëï»ÕÍ»Éáí« Ý³»õ ³ÝáÝó Éáõé áÕµ»ñ·áõû³Ý å³ï׳é ÏÁ ¹³éݳÛÇÝ£

λÝó³Õ³ÛÇÝ ³Ûë ½ñáÛóÝ»ñáõÝ Ù¿ç Ùï»ñÙÇÏ Ñ»·Ý³Ýùáí ÏÁ óáÉ³Ý³Ý Çõñ³ù³ÝãÇõñ ³½·³·ñ³Ï³Ý ËáõÙµÇÝ µÝáñáß ³é³ÝÓݳ۳ïÏáõÃÇõÝÝ»ñÁ£ ²ÝÙáé³ó å³ïÏ»ñÝ»ñáí Ýϳñ³·ñáõ³Í »Ý λë³ñ³óÇÝ»ñáõÝ ×³ñåÇÏáõÃÇõÝÁ ¥§Î»ë³ñ³óÇ Ñ³ÛñÁ »õ ïճݦ« §Î»ë³ñ³óÇ ³ÕçÇÏÁ »õ Ðñ¿³Û ÷»ñ»½³ÏÁ¦« §Î»ë³ñ³óÇ Ü³½³ñÁ¦¤« ÂûÙ³ñ½³óÇÝ»ñáõÝ å³ïñ³ëï³µ³ÝáõÃÇõÝÁ ¥§ÂûÙ³ñ½³óÇÇÝ å³ï³ë˳ÝÁ¦« §ÂûÙ³ñ½³óÇÝ»ñÁ »õ û¹³Ý³õÁ¦« §ÂûÙ³ñ½³óÇ §Îá׳ÏÁ¦ »õ Ù³ÍáõÝ Í³ËáÕ Ã¿Û½¿Ý¦¤« ¿ùÇñï³ÕóÇÝ»ñáõÝ Ëݳ۳ëÇñáõÃÇõÝÁ ¥§Â¿ùÇñï³ÕóÇ Ï»ëáõñÁ¦¤« ºû½Õ³ïóÇÝ»ñáõÝ Ý³Ñ³å»ï³Ï³ÝáõÃÇõÝÁ ¥§ºû½Õ³ïóÇ öÇñáõ½Á¦« §ºû½Õ³ïóÇ Ýß³Ýáõ³ÍÝ»ñÁ¦« §öɳŠ·³ó³Í ºû½Õ³ïóÇ ³ÕçÇÏÁ¦¤« ²ï³Ý³óÇ Ñ³ñë»ñáõÝ ãËûëϳÝáõÃÇõÝÁ ¥§²ï³Ý³óÇ Ñ³ñëÁ¦¤« ²ÏÝóÇÝ»ñáõÝ ÙdzÙïáõÃÇõÝÁ ¥§¶³õ³é³óÇÝ »õ ²ÏÝóÇ å³Ý¹áϳå»ïÁ¦¤« Øáõë³É»éóÇÝ»ñáõÝ ÇÝùݳå³ßïå³Ý³Ï³Ý á·ÇÝ ¥§Øáõë³É»éóÇ å³åáõÏÇÝ ¿ßáõÏÝ»ñÁ¦¤« ÇÝãå¿ë ݳ»õ ³ÛÉ ï»Õ³í³Ûñ»ñáõ ѳÛáõû³Ý ÇÝùݳïÇå í³ñù áõ µ³ñùÇÝ« Ï»Ýó³ÕÇÝ »õ ëáíáñáÛÃÝ»ñáõÝ µÝáñáß Û³ïϳÝÇß»ñÁ£

àÕµ»ñ·³-ϳï³Ï»ñ·³ÛÇÝ ³Ûë ÝÇõÃÁ Çñ ۻﳷ³Û ½³ñ·³óáõÙÁ Ïþáõݻݳ۪ ³ñï³ë³Ñٳݻ³Ý »ñÏÇñÝ»ñ ѳë³Í ·³õ³é³óÇÝ»ñáõÝ ³ÛɳÉáõ³Í »õ ß÷áÃáõ³Í íÇ׳ÏÁ ¥§üñ³Ýë³Û¿Ý í»ñ³¹³ñÓ³Í ·³õ³é³óÇݦ« §ÂûÙ³ñ½³óÇÝ»ñÁ ²Ù»ñÇϳÛÇ Ù¿ç¦¤£

àõß³·ñ³õ »Ý ݳ»õ ³ÛÉ»õ³ÛÉ ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñáõ í³ñù áõ µ³ñùÁ« ÝÇëï áõ ϳóÁ« ÇÝãå¿ë ݳ»õ ³ÝáÝó ѳݹ¿å ѳۻñáõÝ áõÝ»ó³Í í»ñ³µ»ñÙáõÝùÁ å³ïÏ»ñáÕ Ýáñ³íÇå³ïÇå ½ñáÛóÝ»ñÁ: úñÇݳϪ §Ðñ¿³ÛÇÝ û·ÝáÕ Ðñ¿³Ý¦« §Ê»É³óÇ Ðñ¿³Ý¦« §Ðñ¿³Û Ñûñ Ëñ³ïÁ¦« §ê·³õáñ سÝÝÇÏÁ »õ ÚáÛÝ ¹ñ³óÇݦ« §Ö³Ùµáñ¹ ȳ½Á¦« §²Éå³Ý³óÇÝ »õ ÓÇóÇõÕÇÝ ßÇßÁ¦« §ÆõÏáëɳõ í³ñ¹³å»ïÁ¦« §ä³ñëÇÏÇ å¿ë ÙÇ° Ý»ï»ñ¦« §²Ûɳ½· áëïÇϳݳå»ïÁ¦« §ºñ»ù ÁÝÏ»ñ¦« §²ï³÷³½³ñóÇ ÏÇÝÁ »õ Ãáõñù áëïÇϳݳå»ïÁ¦ »õ ³ÛÉ Ï»Ýó³Õ³ÛÇÝ ½ñáÛóÝ»ñ« áñáÝó Ù¿ç Ùßï³å¿ë Ýϳï»ÉÇ »Ý ѳۻñáõÝ µ³ñÇ-¹ñ³óÇ³Ï³Ý Û³ñ³µ»ñáõÃÇõÝÝ»ñÁ ³Ûɳ½·»ñáõÝ Ñ»ï« ÇÝãå¿ë ݳ»õ Çñ ³ñųݳå³ïáõáõÃÇõÝÁ µ³ñÓñ å³ÑáÕ Ñ³Ûáõ ³ÝÑáÕ¹áÕ¹ ϳÙùÇ áõÅÁ ¥§Î»ë³ñÇáÛ î¿ñ гÛñÁ »õ ³Ûɳ½·Ý»ñÁ¦« §Ð³Ûáó ³Ûµáõµ»ÝÇÝ ÑÙ³ÛùÁ¦¤£

7© ä²îØ²Î²Ü ¼ðàÚòܺð ºô ÚàôÞ²ä²îàôØܺð ¥71 Ùdzõáñ¤

Ø»ñ ·ñ³é³Í µ³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ÝÇõûñáõÝ Ù¿ç ϳñ»õáñ µ³ÅÇÝ ÏÁ ϳ½Ù»Ý å³ïÙ³Ï³Ý µáí³Ý¹³Ïáõû³Ùµ ½ñáÛóÝ»ñÁ »õ Ûáõß³å³ïáõÙÝ»ñÁ« áñáÝù ÅáÕáí³ÍáõÇ Ù¿ç ¹³ë³Ï³ñ·áõ³Í »Ý ųٳݳϳ·ñ³Ï³Ý Û³çáñ¹³Ï³Ýáõû³Ùµ, ·»Õ³ñáõ»ëïûñ¿Ý í»ñ³ñï³¹ñ»Éáí Ñ»ï»õ»³É å³ïÙ³Ï³Ý ¹¿åù»ñÝ áõ ¹¿Ùù»ñÁ.

- ΩäáÉëáÛ ³ÝÏáõÙ¿Ý í»ñç« úëٳݻ³Ý ÂáõñùÇáÛ å»ï³Ï³Ýáõû³Ý ÑÇÙݳ¹ñÙ³Ý ³ñß³ÉáÛëÇÝ ü³ÃÇÑ êáõÉÃ³Ý Ø»ÑÙ»ï ´-Ç ³ÝÙÇç³Ï³Ý ݳ˳ӻéÝáõû³Ùµ Ýáñ Ù³Ûñ³ù³Õ³ù êï³ÝåáõÉÇ Ù¿ç 1461-ÇÝ ÏÁ ÑÇÙݳ¹ñáõÇ ÂáõñùÇáÛ Ð³Ûáó ä³ïñdzñùáõÃÇõÝÁª Úáí³ÏÇÙ ä³ïñdzñùÇ ·É˳õáñáõû³Ùµ£ ڻﳷ³ÛÇÝ«

- êáõÉÃ³Ý Ø³ÑÙáõï ´-Ç ïÇñ³Ï³Éáõû³Ý ûñûù Ù³Ûñ³ù³Õ³ù êï³ÝåáõÉÇ Í³ÕÏáõÙÇÝ áõ µ³ñ·³õ³×áõÙÇÝ Ù»Í³å¿ë ÏÁ Ýå³ëï»Ý êáõÉóÝÇ ËáñÑñ¹³Ï³Ý« ͳ·áõÙáí Ñ³Û Ú³ñáõÃÇõÝ ä¿½×»³Ý ²ÙÇñ³Ý« ÷áÕ»ñ³ÝáóÇ å»ï îÇõ½»³Ý ²ÙÇñ³ »Õµ³ÛñÝ»ñÁ« Çñ»ñ³Û³çáñ¹ ׳ñï³ñ³å»ïÝ»ñ ä³É»³Ý ²ÙÇñ³Ý»ñÁ« ÇÝãå¿ë ݳ»õ ï³Õ³Ý¹³õáñ ¹»ñ³ë³ÝÝ»ñ« »ñ³ÅÇßïÝ»ñ áõ ß³ï Û³ÛïÝÇ ³ÛÉ ¹¿Ùù»ñ« áñáÝù ³Ýë³ÑÙ³Ý ÝáõÇñáõ³Íáõû³Ùµ ë³ï³ñ³Í »Ý »ñÏñÇÝ ù³Õ³ù³Ï³Ý« ïÝï»ë³Ï³Ý »õ Ùß³ÏáõóÛÇÝ í»ñ»ÉùÇÝ£

- êáõÉÃ³Ý ²åïÇõÉ Ð³ÙÇï ´-Ç ·³Ñ³Ï³Éáõû³Ý ï³ñÇÝ»ñáõÝ« ùñÇëïáÝ»³Ý»ñáõ« Ç ß³ñë ³ÝáÝó ݳ»õ ѳۻñáõ Ýϳïٳٵ »Õ³Í ë»ÕÙáõÙÝ»ñÁ« áñáÝù ˻ɳÙÇï »õ Ó»éÝѳë å³ïñdzñùÝ»ñáõ ßÝáñÑÇõ ¥ØÏñïÇã ÊñÇÙ»³Ý« Ú³ñáõÃÇõÝ ì»Ñ³å»ï»³Ý« Êáñ¿Ý ²ßÁ·»³Ý« سïÿáë ƽÙÇñÉ»³Ý« Ü»ñë¿ë ì³ñųå»ï»³Ý« سճùdz úñٳݻ³Ý¤ Ïñó³Í »Ý å³Ñ»É ѳõ³ë³ñ³ÏßéáõÃÇõÝÁª ³é³Ýó Ëáñ³óÝ»Éáõ ëï»ÕÍáõ³Í å³ïÙ³Ï³Ý Ï³óáõÃÇõÝÁ£

- ²ñ»õÙï³Ñ³Ûáõû³Ý ѳٳñ ² ³ß˳ñѳٳñïÇ ¹³Å³Ý ï³ñÇÝ»ñáõÝ« ¼³õ¿Ý ä³ïñdzñù ºÕdzۻ³ÝÇ ÏñÏݳÏÇ ·³Ñ³Ï³Éáõû³Ý ûñ»ñáõÝ« ѳ½³ñ³õáñ áñµ³ó³Í Ù³ÝáõÏÝ»ñáõ »õ ³Ûñdzó³Í ÏÇÝ»ñáõ å³ïëå³ñáõÙÁ ¶³Éý³Û»³Ý »õ ¶³ñ³Ï¿û½»³Ý áñµ³ÝáóÝ»ñáõ« ÇÝãå¿ë ݳ»õ ê© öñÏÇã ²½·³ÛÇÝ ÐÇõ³Ý¹³ÝáóÇ Ñáí³Ýáõ Ý»ñùáÛ£

- ÂáõñùÇáÛ Ð³Ýñ³å»ïáõû³Ý Ñéã³ÏáõÙÁ »õ Øáõëóý³ ø»Ù³É ²Ã³ÃÇõñùÇ Û»Õ³ßñçáÕ µ³ñ»Ýáñá·áõÃÇõÝÝ»ñÁª Ï»³ÝùÇ µáÉáñ ³ëå³ñ¿½Ý»ñ¿Ý Ý»ñë£ ²Û¹ ù³Õ³ù³·¿ïÇÝ µ³ñ»Ï³Ù³Ï³Ý í»ñ³µ»ñÙáõÝùÁ Ñ³Û ³Ýáõ³ÝÇ É»½áõ³·¿ï Ú³Ïᵠسñóۻ³ÝÇ »õ ³ÛÉáó ѳݹ¿å£

- ¶³ñ»·ÇÝ ² îñ³åǽáÝóÇ Ê³ã³ïáõñ»³Ý« ÞÝáñÑù ¶³Éáõëï»³Ý »õ ¶³ñ»·ÇÝ ´ ¶³½³Ý×»³Ý ä³ïñdzñùÝ»ñáõÝ Ñ³Ûñ³å»ï³Ï³Ý ·áñÍáõÝ¿áõÃÇõÝÁ Ý»ñϳ۳óÝáÕ ïå³õáñÇã Ûáõß»ñ£

- Ü©ê©ú©î©î© ¶³ñ»·ÇÝ ² γÃáÕÇÏáëÇÝ ³ÛóÁ Âáõñùdz »õ ëñï³éáõã ѳݹÇåáõÙÝ»ñÁ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇÝ Ñ»ï£

- Þ³Ñ³Ý êí³×»³Ý »õ Ø»ëñáå Øáõóý»³Ý êñµ³½³ÝÝ»ñáõÝ ¹»ñÁ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝù¿Ý Ý»ñë£

- Ø»ëñáå Øáõóý»³Ý êñµ³½³ÝÇÝ ³ëïáõ³Í³Ñ³×áÛ ù³ñá½Ý»ñáõÝ ³½¹»óáõÃÇõÝÁ Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ Ù»ÍÇÝ »õ å½ïÇÏÇÝ íñ³Û, ÇÝãå¿ë ݳ»õ Çñ ³é³ù»É³·áñÍ ç³Ýù»ñáõÝ ßÝáñÑÇõ λë³ñÇáÛ »õ ê³Ù³Ý î³ÕÇ ¥Øáõë³ É»é¤ ì³·Áý ·ÇõÕÇ í»ñ³Ï³éáõóáõ³Í »Ï»Õ»óÇÝ»ñáõÝ í»ñ³µ³óáõÙÇ »õ ûÍáõÙÇ ³ñ³ñáÕáõÃÇõÝÝ»ñÁ£

ä³ïÙ³Ï³Ý Çñ³¹³ñÓáõÃÇõÝÝ»ñáí ³éÉ¿óáõÝ ³Ûë ųٳݳϳßñç³ÝÁ Çñ»ñ³Û³çáñ¹ ¹¿åù»ñáõ »õ ¹¿Ùù»ñáõ ßÕÃ³Û ÙÁ ÏÁ ϳ½Ù¿« áñ ·»Õ³ñáõ»ëïûñ¿Ý å³ïÏ»ñáõ³Í ¿ å³ïÙ³Ï³Ý ³ñÅ¿ù Ý»ñϳ۳óÝáÕ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ÷³ëï³ÉÇ ½ñáÛóÝ»ñáí »õ ³Ï³Ý³ï¿ë íϳݻñáõ å³ïÙ³Í í³õ»ñ³Ï³Ý Ûáõß³å³ïáõÙÝ»ñáí£

ä³ïÙ³Ï³Ý ÛÇß»³É ëï»Õͳ·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñáõÝ Ù¿ç« ³ÝÏ³Ë ù³Õ³ù³Ï³Ý í»ñÇí³ÛñáõÙÝ»ñ¿Ý« Ùßï³å¿ë ÏÁ ûõ³Í¿ ÅáÕáíáõñ¹Ý»ñáõÝ ¹³ñ³õáñ ѳٳϻóáõÃÇõÝÁ« ÇÝãå¿ë ݳ»õ Ý»ñϳÛÇë ÂáõñùÇáÛ Û³é³ç¹ÇÙáõû³Ý áõ µ³ñ·³õ³×áõÙÇÝ ÝáõÇñáõ³Í Ñ³Û Ñ³Ù³ÛÝùÇ ³ß˳ï³ë¿ñ »õ ˳ճճë¿ñ á·ÇÝ£

äáÉë³Ñ³Ûáó µ³Ý³ÑÇõëáõÃÇõÝÁ ѳñáõëï ¿ ݳ»õ â²ö²ÌàÚ ùݳñ³Ï³Ý ëï»Õͳ·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñáí« áñáÝù ·»Õ³ñáõ»ëïûñ¿Ý ÏÁ óáɳóÝ»Ý Çñ»Ýó ßñç³å³ïáÕ µÝáõÃ»Ý¿Ý »õ ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ Ï»³Ýù¿Ý ëï³ó³Í µ³½Ù³½³Ý ïå³õáñáõÃÇõÝÝ»ñ« ËáÑ»ñ »õ ½·³óáõÙÝ»ñ« ËÇݹ áõ ë¿ñ« íÇßï áõ ï³é³å³Ýù£ ºñ·Á ÏÿáõÕ»ÏóÇ ³ÝáÝó Ï»³ÝùÇ áÕç ÁÝóóùÇÝ£

²ñ¹Ç äáÉë³Ñ³Û»ñ¿Ý Ó³ÛÝ»ñÇ½Ç íñ³Û ·ñ³Ýó³Í »Ýù ϳñ· ÙÁ ï³ñ³µÝáÛà »ñ·»ñ, áñáÝóÙ¿ 17-Á »ñ³Åßï³·¿ï γñû â³ÉÇù»³ÝÇ Ýûó·ñáõû³Ùµ ÏÁ Ý»ñϳ۳óáõÇÝ ëáÛÝ Ñ³ïáñÇÝ Ù¿çª Áëï µÝ³·ñ³ÛÇÝ ÃÇõ»ñáõ:

²Ýó»³ÉÇÝ ß³ï ï³ñ³Íáõ³Í ³Ûë »ñ·»ñÁ ³ÛÅÙ ·ñ»Ã¿ Ùáé³óáõû³Ý »Ý Ù³ïÝáõ³Í, ë³Ï³ÛÝ Ñ³Û »ñ³ÅÇßïÝ»ñ ³¹¿áë ¾ý¿ÝïÇÇ, ø¿Ù³ÝÇ ê³ñ·ÇëÇ, àõïÇ Ðñ³Ý¹Ç »õ áõñÇßÝ»ñáõ ÛûñÇÝ³Í Ãáõñù»ñ¿Ý »ñ·»ñÁ ï³Ï³õÇÝ ÏÁ ÑÝã»Ý ²Ý·³ñ³ÛÇ Ó³Ûݳë÷Çõé¿Ý »õ Ñ»é³ï»ëÇÉ¿Ý:

1© úðúðàò²ÚÆÜܺð ¥5 Ùdzõáñ¤« áñáÝù Ù³ÝáõÏÁ ûñûñ»Éáõ« ùݳóÝ»Éáõ Ù³Ûñ³Ï³Ý ·áÕïñÇÏ »ñ·»ñ »Ý ¥§úñûñ« ÇÙ ËáõßÇϦ« §øݳóݻ٠ÇÙ ³Õ³õÝÇë¦, »õ ³ÛÉݤ£

2© زÜβʲԲò ºð¶ºð ¥14 Ùdzõáñ¤

ػͻñáõÝ ÛûñÇݳͫ ï³ñµ»ñ ï³ñÇùÇ Ù³ÝáõÏÝ»ñÁ ½áõ³ñ׳óÝ»Éáõ« ½µ³Õ»óÝ»Éáõ »ñ·»ñ »Ý« »ñ·³ÛÇÝ Ë³Õ»ñ« áñáÝù Ïÿ³ñï³ë³ÝáõÇÝ Ù³ÝáõÏÝ»ñáõÝ Ñ³ëÏݳÉÇ« å³ñ½³·áÛÝ É»½áõáí ¥§¾ÕñÇÏ-Ù»ÕñÇϦ« §î³Ý« ï³Ý¦« §Ì³÷ÇÏ« ͳ÷ÇϦ, »õ ³ÛÉݤ£

3© زÜÎ²Î²Ü ºð¶ºð ¥8 Ùdzõáñ¤

ÚûñÇÝáõ³Í »Ý Ù»Í Ù³ë³Ùµ Ù³ÝáõÏÝ»ñáõÝ Ñ³ñ³½³ï É»½áõáíª ·³Õ³÷³ñ ï³Éáõ ѳٳñ Ù³ÝÏ³Ï³Ý ³ß˳ñÑÇ Ñ»ï³ùñùñáõÃÇõÝÝ»ñáõ Ù³ëÇÝ« áñáÝóÙáí å³Ûٳݳõáñáõ»Éáõ »Ý ³ÝѳïÇÝ Û»ï³·³Û ½³ñ·³óáõÙÁ »õ ÇÝùݳ׳ݳãáõÙÁ ¥§ÎÉáñÇÏ-ÃáÙåáõÉÇϦ« §²ÕçÇÏ ÙÁÝ »Ù ·»Õ³¹¿Ù¦« §ºñµ áñ »ë Ù»Íݳ٦« §Ð³Û »Ù »ë¦, »õ ³ÛÉݤ£

4© ä²î²ÜºÎ²Ü ºð¶ºð ¥4 Ùdzõáñ¤

Ø»Í Ù³ë³Ùµ ¹åñáó³Ï³ÝÝ»ñáõ ѳٳñ ÛûñÇݳÍÝ»ñÝ »Ý, áñáÝù å³ï³ÝÇÝ»ñáõ Ù¿ç ϳٳÛÇÝ áõ µ³ñáÛ³Ï³Ý µ³ñÓñ Û³ïÏáõÃÇõÝÝ»ñ ÏÁ ë»ñÙ³Ý»Ý ¥§àÕçá¯ÛÝ« ï³×³ñ ÇÙ³ëïáõû³Ý¦« §²ñÙ³ßÇ ¹åñ»í³ÝùÇ ûñÑÝ»ñ·Á¦« §Î³Ùù« ³ß˳ï³Ýù »õ Ïáñáí¦¤£

5© êÆð²ÚÆÜ ºð¶ºð ¥23 Ùdzõáñ¤

ØÇçݳ¹³ñ»³Ý ѳÛñ»ÝÝ»ñáõ ÝÙ³Ýáõû³Ùµ ëï»ÕÍáõ³Í ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ˳ÕÇÏÝ»ñ »Ý« áñáÝù Ïÿ³ñï³Û³Ûï»Ý Ñá·»Ï³Ý Ýáõñµ »õ ùÝùáÛß ½·³óáõÙÝ»ñ£ ÆëÏ §Ø»ñ ïáõÝÝ ¿ Ó»ñ ï³Ý ¹ÇÙ³ó¦« §ì³ñ¹ ù³Õ»É¿Ý Ïáõ ·³ë« »³¯ñ¦« §êÇñïë ÏÁ ÃéǪ ç³ÕóÇ ù³ñÇÝ å¿ë¦ ëÇñ³ÛÇÝ ·áÕïñÇÏ »ñ·»ñÁ »ñµ»ÙÝÇ ·»ÕçáõÏ ëï»Õͳ·áñÍáÕÝ»ñáõ Ù»ñûñ»³Û ³ñÓ³·³Ý·Ý»ñÁ ÏÁ ÃáõÇÝ ÁÉɳɣ

6© ä²Ü¸Êîàôº²Ü ºð¶ºð ¥4 Ùdzõáñ¤

²Ýó»³ÉÇÝ ÂáõñùÇáÛ ·³õ³éÝ»ñ¿Ý å³Ý¹Ëï³Í ѳۻñáõÝ Ñ³Ù³ñ äáÉÇëÁ ѳݷñáõ³Ý ÙÁÝ ¿ñ« áõñ ³ÝáÝù Ïÿ³ß˳ï¿ÇÝ« ¹ñ³Ù ÏÁ í³ëïÏ¿ÇÝ« áñ Çñ»Ýó ѳñ³½³ïÝ»ñáõÝ Õñϻݫ ÇëÏ ³ÝáÝóÙ¿ ˳åñÇÏ ÙÁ ëï³Ý³Éáõ ³ÏÝϳÉáõû³Ùµ Ñ³Û å³Ý¹áõËïÁ ϳñûï ëñïáí Ïþ»ñ·¿ñª §Î³Ýã¿°« Ïéá¯õÝÏ« ϳÝã¿°¦« »õ ϳ٪ ÇÝù½ÇÝùÁ ÏÁ Ûáõë³¹ñ¿ñ §Ð³Ùµ»ñ¿°« Ñá·Ç¯ë« ѳٵ»ñ¿°¦ »ñ·»Éáí£

7© ÌÆê²Î²Ü ºð¶ºð (53 Ùdzõáñ)

³© гñë³Ý»Ï³Ý »ñ·»ñ ¥19 Ùdzõáñ¤© - гñëÁ ·áí»ñ·»Éáí ѳݹ»ñÓ³õáñ»Éáõ« ³Ýáñ ûÅÇïÁ ѳݹÇë³õáñ Ï»ñåáí ï³Ý»Éáõ ÍÇë³Ï³Ý ³ñ³ñáÕ³Ï³Ý »ñ·»ñáõ ÑݳµáÛñ ÝÙáÛßÝ»ñ »Ý §ø³ñõ³Ý ¿É³õ гÉåáõ ù³Õù¿Ý¦« §²Ûëûñ ³ÕçÇÏ ÙÁ ѳñë ÏþÁÉɳۦ, §Ð³ñëÇÝ Ññ³Å»ßïÁ¦, §Øûñ Ëñ³ïÁ¦, §²ÕçÇÏÝ ³É ÏÁ ï³ÝÇÝ É³Éáí« áÕµ³Éáí¦« ÇëÏ ³é³õ»É ɳõ³ï»ë³Ï³Ýª §ºñ³Ýǯ ù»½« ³¯Û ³ÕçÇϦ« §î¿ñ å³å³Ý åë³Ï ÏÿÁÝ¿¦, §Î»ëáõñÇ ¹ÇÙ³õáñ»ÉÁ¦, §ÊݳٳϳÝãÁ¦ ¨ ³½·³·ñ³Ï³Ý »ñ³Ý· áõÝ»óáÕ ³ÛÉ ÍÇë³Ï³Ý »ñ·»ñ£

µ© îûÝ³Ï³Ý »ñ·»ñ ¥34 Ùdzõáñ¤© - äáÉëáÛ Ñ³ÛáõÃÇõÝÁ »Ï»Õ»ó³ë¿ñ ¿£ ²Ý ëñµáõû³Ùµ ÏÁ å³Ñ¿« ÏÁ å³Ñå³Ý¿ áã ÙdzÛÝ Çñ ÑݳٻÝÇ »Ï»Õ»óÇÝ»ñÁ« ³ÛÉ»õ ѻóÝáë³Ï³Ý ³ÏáõÝùÝ»ñ áõÝ»óáÕ ùñÇëïáÝ¿³Ï³Ý »õ ï¿ñáõÝ³Ï³Ý ïûÝ»ñÁ« ³Û¹ ïûÝ»ñáõ Å³Ù³Ý³Ï Ý³ËÝÇÝ»ñáõÝ Ï³ï³ñ³Í ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ½³Ý³½³Ý »ñ·»ñÁ ¥§ê© ÌÝáõÝ¹Ç »ñ·¦« §ÊÃáõÙÇ »ñ·¦« §Î³Õ³Ý¹Ç »ñ·¦« §¼³ïÇÏÁ »Ï³õ¦« гٵ³ñÓÙ³Ý »õ ì³ñ¹³í³éÇ íÇ׳ϳѳÝáõû³Ý »ñ·»ñ »õ Ù³ÝÇÝ»ñ¤« áñáÝù ÛûñÇÝáõ³Í »Ý áã ÙdzÛÝ Ñ³Û»ñ¿Ý« ³ÛÉ»õ Ãáõñù»ñ¿Ý£

8© κÜò²Ô²ÚÆÜ ºô ¼²ôºÞî²Î²Ü ºð¶ºð ¥11 Ùdzõáñ¤

Ø»Í Ù³ë³Ùµ Ëñ³Ë׳ÝùÝ»ñáõ Å³Ù³Ý³Ï »ñ·áõáÕ« ÍÇÍ³Õ Û³ñáõó³ÝáÕ »ñ·»ñ »Ý ¥§äë³Ïáõ»É¿ë ³é³ç ѳݷÇëï Ïÿ³åñ¿Ç¦« §²ÕçÏ³Ý Ï³ñÙÇñ ýÇëï³Ý¦« §Ø³ÝïûÉÇÝ ã³É»É¿Ý¦« ÇÝãå¿ë ݳ»õ §Þ³ñÅÇ°ñ« ß³ñÅÇ°ñ óßÏÇݳÏÁ¦« §êá°õï ¿« ëá°õï ¿¦« §Ð³É³« ѳɳ« ѳɳ« ÜÇÝáÛ Ç¦ ½³õ»ßï³Ï³Ý Ëûëù»ñáí å³ñ»ñ·»ñÁ« áñáÝù Ïáãáõ³Í »Ý Ý»ñϳݻñáõ Ù¿ç óÝͳÉÇ ïñ³Ù³¹ñáõÃÇõÝ Û³é³ç µ»ñ»Éáõ£

9© ´Üàôº²Ü ºð¶ºð ¥9 Ùdzõáñ¤

äáÉë³Ñ³Û»ñÁ áã ÙdzÛÝ ²ëïáõ³Í³å³ßï »Ý« ³ÛÉ»õ µÝ³å³ßï£ ²ÝáÝó ѳٳñ ѳõ³ë³ñ³å¿ë Ý»ñßÝã³ÝùÇ ³ÕµÇõñ »Ý »°õ سñÙ³ñ³ÛÇ Ï³åáõï³Ï ÍáíÁ ¥§ÌáíÇÝ íñ³Û¦¤« »°õ ë³Õ³ñóËÇï ³Ýï³éÁ ¥§²Ýï³é ·³óǦ¤« »°õ »ñÏÝùÇ ³ÝÑáõÝÇÝ Ù¿ç ³½³ïûñ¿Ý ׳ËñáÕ ÃéãáõÝÝ»ñÁ ¥§Ð³ßѳïÇÏ ³ñ³·Çɦ¤« »°õ óõÇß Ù³ñ·³·»ïÇÝ»ñÁ ³ñ³ÍáÕ Ï»Ý¹³ÝÇÝ»ñÁ ¥§êÇñáõÝ« ³ÝÙ»Õ ÇÙ ·³éÝáõϦ¤« »°õ ͳÕÇÏÝ»ñáí ½³ñ¹³ñáõÝ »ñÏÇñÁ (§Ð³Ûñ»ÝÇù¦), »°õ ³Û¹ ÛáõéÃÇ µÝáõû³Ý å³ñ·»õ³Í å¿ë-å¿ë µ³ñÇùÝ»ñÝ áõ åïáõÕÝ»ñÁ ¥§àñï»Õ ÇÝãáí Û³ÛïÝÇ ¿¦¤£

III© ²êàƲÚÆÜ ´²Ü²ÐÆôêàôÂÆôÜ

1© ²è²Ì-²ê²òàô²Ìøܺð ¥370 Ùdzõáñ¤

´³Ý³ÑÇõë³Ï³Ý ³Ûë ï»ë³ÏÇÝ Ù¿ç ë»ÕÙ áõ å³ïÏ»ñ³õáñ Ï»ñåáí ÏÁ óáÉ³Ý³Ý åáÉë³Ñ³Ûáó ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ Ï»³ÝùÇÝ å³ïٳϳݫ Ï»Ýó³Õ³ÛÇÝ å³ÛÙ³ÝÝ»ñÁ« ³ÝáÝó µÝ³õáñáõû³Ý »õ ˳éÝáõ³ÍùÇÝ ³é³ÝÓݳ۳ïÏáõÃÇõÝÝ»ñÁ« µ³ñáÛ³Ï³Ý ÁÙµéÝáõÙÝ»ñÁ« ³½·³ÛÇÝ ëáíáñáÛÃÝ»ñÁ« ѳõ³ï³ÉÇùÝ»ñÝ áõ ÏñûÝùÁ« Ñá·»µ³ÝáõÃÇõÝÝ áõ ³ß˳ñѳۻ³óùÁ£ úñÇݳϪ

§ºñϳÃÁ ï³ù-ï³ù ÏÁ ͻͻݦ£

§¾ÉÇÝ µ»ñ³ÝÁ í³ñïÇùÇë áõãËáõñÁ ã¿« ùÇ Ï³å»Ù¦£

§Â¿ýÉÇùëǽ ÑÇõñÁ ÙÇÝï¿ñëǽ ÏÁ ÝëïǦ£

§Ø³ñ¹ ϳ۪ Ù³ñ¹áõ ù³Ñ³Ý³Û« Ù³ñ¹ ϳ۪ Ù³ñ¹áõ ë³ï³Ý³Û¦£

2© Êð²î²Î²Ü ²ê²òàô²Ìøܺð ¥200 Ùdzõáñ¤

´³ñáÛ³Ëûë³Ï³Ý ³ëáÛÃÝ»ñ »Ý« áñáÝù áõëáõóáճϳݫ ¹³ëïdzñ³ÏÇã Ýå³ï³Ï áõÝÇÝ »õ Ù»Í Ù³ë³Ùµ Ï»³ÝùÇ ÷áñÓ³éáõû³Ùµ ÇÙ³ëïݳó³Í ³õ³· ë»ñáõÝ¹Ç ÛûñÇݳÍÝ»ñÝ »Ý£ Êñ³ïÝ»ñÁ ³Ý÷áñÓ »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñáõÝ ëå³éݳóáÕ í»ñ³Ñ³ë íï³Ý·Á ϳÝËáÕ »õ ݳ˳½·áõß³óÝáÕ Ñ³Ý·³Ù³Ýù áõÝÇݪ Ûáñ¹áñ³Ï³Ý Ññ³Ù³Û³Ï³Ýáí ³ñï³Û³Ûïáõ³Í£

ØÇÝã»õ ûñë ÏÁ ÛÇ߻٠åáÉë»óÇ Ù»Í-Ñûñëª ø»ñᵿ ²Õ³-âñ³ù»³ÝÇ ÇÝÍÇ ïáõ³Í Ëñ³ïÝ»ñÁ©

§ØÇ° áõñ³Ë³Ý³ñ Û³çáÕáõûݿ« ÙÇ° Ûáõë³Ñ³ïÇñ Ó³Ëáñ¹áõûݿ¦£

§ØÇ° íëï³ÑÇñ áõÅǹ« ¹ñ³Ùǹ« ·»Õ»óÏáõû³Ý¹. ³Ýó³õáñ »Ý¦£

§ºñç³ÝÇÏ ÁÉɳɿ ³õ»ÉÇ ÝÙ³°Ý¹ »ñç³Ýϳóáõñ¦£

§ØÇ³Ï µ³ÝÁ áñ åÇïÇ Ùݳ۫ »Ã¿ áõÝÇë« ³é³ùÇÝáõÃÇõݹ »õ µ³ñÇùÝ»ñ¹ åÇïÇ Ùݳݪ ÏáÃáÕ¦£

§ÚÇß¿° áñ Ù»ñÏ »Ï³ñ ³ß˳ñÑ »õ Ù»ñÏ åÇïÇ Ù»ÏÝÇë ³Ûë ³ß˳ñѿݦ, »õ ß³ï áõñÇßÝ»ñ:

3© ²Ü¾Ìøܺð ¥50 Ùdzõáñ¤

²Ý¿ÍùÝ»ñáí µ³Ý³¹ñ³ÝùÇ Ïÿ³ñÅ³Ý³Ý³Û ³Ýµ³ñáÛ í³ñùÇ ï¿ñ Ù³ñ¹Á£ äáÉë³Ñ³ÛÁ ·ñ»Ã¿ ÙÇßï í³ï Ù³ñ¹áõ ¹³ï³ëï³ÝÁ ÏÁ ÃáÕáõ ²ëïÍáõÝ©

§²ëïáõ³Í Ñá·Ç¹ ³éÝ¿¦£

§²ëïáõÍÙ¿Ý ·ïݳë¦, »õ ³ÛÉÝ£

4© úðÐܲÜøܺð ¥100 Ùdzõáñ¤

ä³ïÏ»ñ³õáñ »õ ËáñÇÙ³ëï ѳÏÇñ× ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ëï»Õͳ·áñÍáõÃÇõÝÝ»ñ »Ý« áñáÝù Û³·»ó³Í »Ý Ï»Ýë³ëÇñáõû³Ùµ »õ ³ñųݳõáñ Ù³ñ¹áõ ѳݹ¿å ç»ñÙ áõ ùÝùáÛß í»ñ³µ»ñÙáõÝùáí£ ²Ûë å½ïÇÏ µ³Ý³Ó»õáõÙÝ»ñáõÝ Ù¿ç ·Ý³Ñ³ï³ÝùÇ ã³÷³ÝÇß ÏÁ ¹³éÝ³Û ³ñ»õÁª áñå¿ë Ï»³ÝùÇ ËáñÑñ¹³ÝÇß« ÇÝãå¿ë ݳ»õ µÝ³ß˳ñÑÇ ÑáÕÝ áõ çáõñÁ« ͳÕÇÏÝ áõ ï»ñ»õÁ£ úñÇݳϪ

§²ñ»õ¹ í³é Ùݳۦ£

§ø³É³Í ï»Õ¹ í³ñ¹ ÃáÕ µáõëÝǦ£

§Ò»éù»ñ¹ ¹³É³ñ Ùݳݦ£

§ÒÇûÝÇÇÝ íñ³Û ÇÝãù³Ý ï»ñ»õ ϳ۫ ³ÛÝù³Ý ï³ñÇ ÃáÕ ³åñÇë¦, »õ ³ÛÉÝ£

5© ¸²ðÒàô²Ìøܺð ¥270 Ùdzõáñ¤

äáÉë³Ñ³Ûáó ³éûñ»³Û ËûëùÁ ѻջÕáõ³Í ¿ å³ïÏ»ñ³õáñ áõ ËáñÇÙ³ëï ¹³ñÓáõ³ÍùÝ»ñáí áõ ûõ³õáñ Ëûëù»ñáí£ Ð³Ý·³Ù³Ýù ÙÁ« áñ ·áõݳ·»Õ »õ ³ÝÏñÏÝ»ÉÇ ÏÁ ¹³ñÓÝ¿ ³ÝáÝó ËûëùÁ©

§´»ñ³ÝÁ ùÇñ³ ¥í³ñÓ¤ Ïÿáõ½¿¦ ¥ùã³Ëûë ¿¤£

§îÇõïÇõùÁ ã³É»É¦ ¥ËûëùÁ ³é³ç ï³ÝÇɤ£

§È»½áõÝ µ»ñÝÇÝ Ù¿ç ÏÁ ¹³éݳۦ ¥É»½áõ³ÝÇ ¿¤£

§Îñ³ÏÇ ·Çݦ ¥ëáõÕ¤£

§úñûñáóÁ ûñûñ»É¦ ¥»ñ³ËïÇù áõݻݳɤ, »õ ³ÛÉÝ£

6© вܺÈàôÎܺð ¥42 Ùdzõáñ¤

²Ûɳµ³Ýûñ¿Ý ÏÁ å³ïÏ»ñ»Ý ³é³ñÏ³Ý »õ Çñ Û³ïϳÝÇßÝ»ñÁ, ÏÁ Ýϳñ³·ñ»Ý ·³Õïݳ·ñáõ³Í Ó»õáíª ·³Õ³÷³ñ ï³Éáí Ù³ñ¹áõ Ù³ñÙÝÇ Ù³ë»ñáõÝ ¥ëÇñï« ³Ï³Ýç« ùÇë µ»ñ³Ý« ³ãù« É»½áõ¤« µÝáõû³Ý »ñ»õáÛÃÝ»ñáõ ¥³ñ»õ« ÉáõëÇÝ« ³ÝÓñ»õ¤« µáÛë»ñáõ ¥ëáË« ÏÇïñáÝ« ³ñ»õ³Í³ÕÇϤ« ϻݹ³ÝÇÝ»ñáõ ¥ÓáõÏ« ûÓ« Ñݹϳѳõ¤« ÇÝãå¿ë ݳ»õ Ù³ñ¹Ï³ÛÇÝ ù³Õ³ù³ÏñÃáõû³Ý Ýáõ³×áõÙÝ»ñáõ ¥»Ï»Õ»óÇ« ·Çñù« ųٳóáÛó« çáõóÏ, ѳٳ¹ñÇ㤠»õ ³ÛÉÝÇ Ù³ëÇÝ£

7© Þàôî²êºÈàôÎܺð ¥5 Ùdzõáñ¤

ØdzÝÙ³Ý µ³é»ñáõ »õ ÑÝãÇõÝÝ»ñáõ Û³×³Ë ³ÝÇÙ³ëï ß³ñ³¹³ëáõÃÇõÝ, ½áñ å¿ïù ¿ ³ñ³·-³ñ³· ³ñï³ë³Ý»É£ ê˳ÉáõÇÉÁ ³Ýßáõßï ³ÝËáõë³÷»ÉÇ ¿: úñÇݳϪ

§ÒáõÏÁ áõï»Ù«

ØáõÏÁ Ý»ï»Ù«

ØáõÏÁ Ý»ï»Ù«

ÒáõÏÁ áõï»Ù¦£

8© ڲܶ²ôàð ²êàÚÂܺð ¥23 Ùdzõáñ¤

ڳݷ³õáñáõ³Í« Ý»ñ¹³ßÝ³Ï áõ »ñ³Åßï³Ï³Ý ¹³ñÓ³Í ³Ûë »ñÏïáÕ»³Ý ³ëáÛÃÝ»ñÁ Û³×³Ë ÏÁ ·áñͳÍáõÇÝ ÅáÕáíñ¹³Ï³Ý ³éûñ»³Û ËûëùÇÝ Ù¿ç« ë³Ï³ÛÝ Û³×³Ë Ý³»õ áñå¿ë »ñÏËûëáõÃÇõÝ: úñÇݳϪ

§-Æßï¿ ³ë³ÝÏ µ³Ý»ñ©©©

-سÛï³Ýá½ÉÁ ù¿ûýÿݻñ¦£

§-гÙÙ¿°©©©

-Þ³ù³ñ ͳٿ°©©©£

§-ö³°éù ù»½« ñ©©©

-ä¿ù»³ñÝ»ñÁ ϳñ·»ë« ñ¦£

9© вô²î²ÈÆøܺð ¥28 Ùdzõáñ¤

¿å¿ï åáÉë³Ñ³Û»ñÁ ѳõ³ï³ó»³É ùñÇëïáÝ»³Ý»ñ »Ý« ë³Ï³ÛÝ ¹»é ÙÇÝã»õ ûñë ³éûñ»³Û Ï»Ýó³ÕÇ Ù¿ç ÏÁ å³Ñå³Ý»Ý ϳñ· ÙÁ ëݳѳõ³ï³Ï³Ý í»ñ³åñáõÏÝ»ñ: úñÇݳϪ

§ºÃ¿ ³ãù¹ ˳ճóª ÑÇõñ åÇïÇ ·³Û¦£

§ºÃ¿ ³Ï³Ýç¹ ½Ý·³Ûª ù»½ ÏÁ ÛÇ߻ݦ£

§ºÃ¿ ³ÕÁ ó÷áõǪ ïáõÝÇÝ Ù¿ç ÏéÇõ ÏÿÁÉɳۦ£

§ºÃ¿ ß³ù³ñÁ ó÷áõǪ ïáõÝÇÝ Ù¿ç ë¿ñ-Ùáõѳåå¿Ã ÏÿÁÉɳۦ£

10© ²ÔúÂøܺð ¥20 Ùdzõáñ¤

äáÉë³Ñ³Û»ñÁ ¥Ý³»õ Ãñù³ËûëÝ»ñÁ¤ ·ñ»Ã¿ µáÉáñÁ ·Çï»Ý ï¿ñáõÝ³Ï³Ý §Ð³Ûñ Ù»ñ¦Á« ë³Ï³ÛÝ ÑÙ³Û³Ï³Ý µÝáÛÃÇ ³ÕûÃùÝ»ñÁ áã µáÉáñÇÝ »Ý Û³ÛïÝÇ« ³ÛÉ ÙdzÛÝ §·»ñµÝ³Ï³Ý ½ûñáõû³Ùµ ûÅïáõ³Í¦ ³ÝѳïÝ»ñáõ£ ø³ÝÇ áñ ³ÝáÝù ³ñ·ÇÉáõ³Í ¥taboo¤ ÏÁ ÝϳïáõÇÝ« »õ ÏÁ ѳõ³ï³Ý áñ µ³ñÓñ³Ó³ÛÝ ³ñï³ë³Ý»Éáõ å³ñ³·³ÛÇÝ ÏÁ ½ñÏáõÇÝ §Ç í»ñáõëï Çñ»Ýó ïñáõ³Í ßÝáñÑù¿Ý¦£ лï»õ³µ³ñ µ³õ³Ï³Ý ¹Åáõ³ñ ¿ñ Û³Ûïݳµ»ñ»É »õ ·ñÇ ³éÝ»É §â³ñ ³ãùǦ« §â³ñ ݳ½³ñǦ« §úÓÁ ˳ÛóÍǦ« §Ø³ÝÏ³Ý ÷áñ³ó³õǦ »õ ³ÛÉ ÑÙ³Û³Ï³Ý ³ÕûÃùÝ»ñÁ£

²Ûë µ³ÅÇÝÇÝ Ù¿ç ³é³ÝÓÇÝ ß³ñù ÏÁ ϳ½Ù»Ý î¿ñ ÚÇëáõë øñÇëïáëÇÝ« سñdz٠²ëïáõ³Í³ÍÇÝÇÝ« ê© ê³ñ·ÇëÇÝ« úÑ³Ý àëÏ»µ»ñ³ÝÇÝ »õ ³ÛÉ ëáõñµ»ñáõ áõÕÕáõ³Í ѳۻñ¿Ý »õ Ãñù»ñ¿Ý ³ÕûÃùÝ»ñÁ£

äáÉë³Ñ³Ûáó ³ÕûÃùÝ»ñÁ Çñ»Ýó µÝáÛÃáí ·áÕïñÇÏ ³Õ»ñë-Ëݹñ³ÝùÝ»ñ »Ý« áñáÝù ºñÏݳõáñ¿Ý áã ³ÛÝù³Ý ÝÇõÃ»Õ¿Ý µ³ñ»Ï»óáõÃÇõÝ ÏÁ ѳÛó»Ý« áñù³Ý á·»Õ¿Ý ³ñųÝÇùÝ»ñ« áñáÝù áã ÙdzÛÝ ³ÝÓÝ³Ï³Ý »Ý« ³ÛÉ»õ ³Ý³ÝÓݳϳݩ

²Ù»Ý³ëáõñµ ºññáñ¹áõÃÇõÝ«

îá¯õñ ÑÇõ³Ý¹³ó µÅßÏáõÃÇõÝ

ºõ Ù»ñ Ù»Õ³óëª ÃáÕáõÃÇõÝ«

îá¯õñ ³ß˳ñÑÇë ˳ճÕáõÃÇõÝ«

²½·Çë гÛáóª ë¿ñ« ÙÇáõÃÇõÝ£

IV. ̾êºð (3 Ùdzõáñ) µ³ÅÇÝÇ Ù¿ç ÙÏñïáõû³Ý, ³ÙáõëÝáõû³Ý »õ ÛáõÕ³ñϳõáñáõû³Ý ³½·³·ñ³Ï³Ý µÝáÛÃÇ »ñµ»ÙÝÇ ëáíáñáõóÛÇÝ ³ñ³ñáճϳñ·»ñÁ, Áëï Ñݳñ³õáñÇÝ Ù³Ýñ³Ù³ëÝûñ¿Ý Ýϳñ³·ñáõ³Í »Ý ѳٳå³ï³ëË³Ý »ñ·³ÛÇÝ Ù¿çµ»ñáõÙÝ»ñáí: ÆëÏ Å³Ù³Ý³Ï³ÏÇó ÍÇë³Ï³ï³ñáõÃÇõÝÝ»ñÁ ÿå¿ï ³é³õ»É ³ñ¹Ç³Ï³Ý »Ý ¹³ñÓ³Í, ë³Ï³ÛÝ Ùßï³å¿ë ѳõ³ï³ñÇÙ »Ý øñÇëïáÝ¿³Ï³Ý гõ³ïùÇÝ »õ 1700-³Ù»³Û Ð³Û ºÏ»Õ»óÇÇÝ: