Առաջին ձյունը

Երևանում առաջին ձյունը եկավ: Վաղուց էսքան չէի ուրախացել` ձյուն տեսնելով:-)

Իսկ տրամադրությունս շատ ավելի բարձր էր, երբ դուրս եկա լսարանից: Էսօր շատ հպարտ էի իմ ուսանողներով:-) Իրենց տնային հանձնարարությունը հետևյալն էր. նախորդ շաբաթ Սամվել Սևադայի լուսանկարների ցուցահանդեսն էր “Մոսկվա” -ում: Պետք է ընտրեին իրենց դուր եկած լուսանկարն ու ասեին, թե ինչու են ընտրել հատկապես դա, որն է դրա ասելիքը հենց իրենց: Բնականաբար, կռահում եք իմ hidden agenda-ն:-)

Այսօր պարզեցի, որ բոլորը (10 հոգի) առաջին անգամ էին լուսանկարների ցուցահանդեսում լինում: Բայց անհամբեր եմ, ուզում եմ ներկայացնել Կապանից Աննայի նկարագրից մի հատված. “There was a photo, a violin and a butterfly. I was thinking, “Ոhat is the connection between the two?”, and was not able to get any, until I read the title: “Nocturne”. Then I understood that the butterfly is the harmony and the violin the melody where it abides… ” Զգում եք, չէ, մտքի նրբությունը:-)

Դե իսկ հետո դպրոցական “Առաջին ձյունը” պարտադիր շարադրությունը իրենք ստիպված էին փոխարինել հայկուի իրենց առաջին փորձով:-) Մանավանդ, որ գրականության մասին երկու դասերի ամփոփումն էր. արդեն բավական էր խոսել դրա մասին, պետք էր այն փորձել: Չեմ կարծում, թե իրենք իսկապես գիտակցեցին, թե ինչ հաջող փորձ էր դա, բայց մի քանի հոգի իսկապես շատ լավ բաներ էին գրել: Մի քանի մեջբերում (ոչ ամբողջական:-).

The snow covers the streets.
I bury all the bad memories in the snow and start a new life.
***
Winter came and it began to snow.
White snowflakes in the air.
It is a carnival.
I think it makes people clean and honest.

Վատ չի, ի՞նչ կասեք: Մանավանդ մի աղջկանից, որին ամբողջ քառորդի ընթացքում տեսնում եմ միայն վերջին չորս դասերի ընթացքում:-)

Իսկ Երևանն ընդհանրապես թիթիզ քաղաք է դարձել:-). Դեկտեմբերի մեկից արդեն ինչ-որ տոնական իրարարանցում է սկսվել քաղաքում: Զարդարվել են խանութները, սրճարաններն ու ռեստորանները, Հրապարակում արդեն տեղադրում են Ամանօրյա տոնածառը…

How Franz Kafka Accounted for the IMF (Մաս 2-րդ)

So Finmin went to the Fund which dealt with such matters. "You can have some money, on condition," said the Manager of the Fund.
"On what condition?" asked Finmin.
"On condition that you meet the condition."
"What is that condition?"
"That is for you to decide."
So Finmin went home and wrote down a condition. It said that if he could have the money he would pay it back when he could.
The Manager said: "That is a good condition, but you have not met the condition, so you cannot have the money. You will get the money only on condition."
Finmin went back home again and thought hard. He wrote that if he got the money he would then use it so wisely that he would then be able to pay the money back.
And the Manager said again that that was a good condition but now he would have to meet the condition to make that condition work. "And you will have to declare your intent," said the Manager. "That means not just words but deeds."
And so Finmin went home to see what he could do. He wrote that he would work hard and use the loan well and invest it in making everything better.
But when he saw it, the Manager was very angry, telling him that he could not get the money by making everything better. "Your house is too big and it means you are wasting too much. You must adjust its structure. You must make everything worse."
So Finmin went home again, and made everything worse. He pulled down his beautiful new conservatory, emptied the medicine cabinet, took his children out of school and sold his burglar alarm. He then made his children pay for their food with the money they gained from delivering newspapers to their neighbors. He sold the family silver to the same neighbors and then rented knives and forks from them.
And the Manager said: "You have done very well, so well that you do not need the money. You have met the condition."
Finmin went back home wondering why he did not feel very happy. When he got home he found that his family did not want him any more and told him to go away. He asked the Fund for help, but the Manager said he could not get any help, for the Fund was there to help families and even his family needed no more help now."
Great uncle William said the story ended with Finmin getting a job with the Fund, but we cannot be sure.

Copyright Financial Times Limited 1999. All Rights Reserved.
Copyright (c) 1999 Financial Times Limited

Note: Franz Kafka (1883-1924) was a German writer born in Czechoslovakia, who wrote a small number of novels that combine the normal and the fantastic. One of his best known novels is ‘The Trial’, on which this parody is based. In ‘The Trial’ the main protagonist, Joseph K., is a bank official, who is arrested on a charge that is never defined, but from which he seeks acquittal: but because he seeks acquittal from the undefined charge, he is assumed to be guilty …

How Franz Kafka Accounted for the IMF (Մաս 1-ին)

The role of Franz Kafka as a dominant force in today's international financial system has been recognized only by inference but has never been properly investigated.
Many people find it hard enough to think about Kafka, and totally impossible to think about that forbidding figure and the International Monetary Fund simultaneously.

So when dozens of us received a news release from the IMF headed "Executive Board Praises Kafka's Distinguished Record of Service" all but the most resolute logged out, switched off and ran away. One Nobel economics laureate I questioned described the coupling as "a nightmare scenario struck by a neutron bomb". I, however, pursued the matter and this is what I found.
Franz Kafka made the IMF what it is today. I discovered this because of a hitherto overlooked note in the diary of John Maynard Keynes where he said that he and Harry Dexter White arrived at Bretton Woods in 1944 with copies of Kafka's The Condition in their briefcases.
This book has unaccountably, or perhaps not so unaccountably, disappeared and inquiries about it are always met with studied ignorance. But fragments of the original manuscript have been in my family's possession since great uncle William managed to win Kafka's wallet at a game of skat at the Three Ostrichers in Prague's old town in 1920.

But first a bit of background. Kafka, as is well known, had been an employee of the Workers' Accident Insurance Institute (WAII) in Prague. That is where the great Czech novelist gained so much of the experience, which later illuminated his life and work.
The WAII had a unique organizational system for its time but much was later to be replicated in the IMF's articles of agreement. Look at section two of Article XII: "The board of governors may by regulation establish a procedure whereby the executive board, when it deems such action to be in the best interests of the Fund, may obtain a vote of the governors on a specific question without calling a meeting of the board."
This reflects a world Kafka knew well: the WAII also expected its governors to vote without meetings being called, or even without the governors being told a vote was taking place.
Now let us also look at the opening of the first chapter of The Condition:
Somebody had been taking Finmin's money, for he woke up one morning without having known his account was empty. The bank official who looked after the money had not told him and had himself disappeared.

Լավ էլի

Այսօր վաղ առավոտյան Վանաձորից-Երևան երթուղայինում փորձում էի մի կերպ խուսափել ռաբիզի տեղատարափ կլկլոցներից, բայց այնքան էլ լավ չէր ստացվում: Որոշեցի ուղղակի մտածել ճանապարհի եզրերին ծվարած մի քանի գյուղերի մասին. օրինակ` ի՞նչ են անում երեխաները ձմռան երկար երեկոներին: Մեկ էլ հանկարծ լսեցի Հանրային ռադիոյի հին ու ծանոթ-անծանոթ հաղորդավարներից մեկի ձայնը: Օֆ է, վերջ ռաբիզին: Իսկ ռադիոյով Տաթևիկ Հովհաննիսյանի կատարմամբ “Մոկաց հարսներն” էր: Երբ երեխա էի, սարսափելի չէի սիրում Տաթևիկին: Եթե հանկարծ “Երաժշտական փոստարկղով” նրա ելույթն էր լինում, վազում էի պատշգամբ, մինչև վերջանար երգը: Հիմա իմ ամենասիրած կատարողներից է:-) Շատ խոր, զգայական ձայն ունի, որ ջրի մեջ նետված քարի հետևանքով առաջացած ալիքների նման աստիճանաբար պարուրում է քեզ: Այդ ալիքներից մի երեքը երևի վարորդին էլ էին հասել, որովհետև չփոխեց ալիքը, ու մեզ հաջողվեց երգը լսել մինչև վերջ:-)

Իսկ հետո իսկապես շաաատ հաճելի անակնկալ էր: Հաջորդը “Լավ էլին” էր: “Լավ էլին” իմ ողջ ուսանողական տարիներն են` գժություններով, անկեղծություններով, անհնազանդություններով, փնտրտուքներով, ընկերներով:-) Վաղուց չէի լսել իրենց երգերը: Մի քանի ամիս առաջ թողարկվեց “Լավ էլիի” առաջին լազերային սկավառակը, բայց էլի չէի լսում: Հիմա, երբ երթուղայինում հնչում էր “Դե գնան”, ու երբ այդ տարիներն արդեն հետևում են, ես հասկանում եմ, որ այնուամենայնիվ դրանց ժառանգությունը կրողն եմ: Ու ուրախ եմ դրա համար: “Լավ էլին” հազվադեպ հաջողված հայեցի հնչող ռոք խմբերից է: Ու ոչ միայն. բառերից անկեղծ երիտասարդության հոտ է փչում: Խռովք, գժություն, ընդվզում, սովորելու, պայքարելու ու փոխելու ցանկություն, զգացմունքների պոռթկում: Այս ամենը “Լավ էլին” կարողացել է փոխանցել իր ունկնդրին ու ափսոս, որ հիմա գրեթե չկան նման խորությամբ ու անկեղծությամբ աչքի ընկնող երիտասարդ խմբեր: Միգուցե Գոռն ու Մհերը դեռ մի քիչ էլ մտածեն:-)

Այլընտրանք

“Ի՞նչ անել” հարցից խուսափել այնքան էլ լավ չի հաջողվում վերջերս: Ու պատասխանի ճանապարհին երեկ հայտնվեցի նոր հասարակական-քաղաքական նախաձեռնության հերթական հանդիպումներից մեկում: Հանդիպման գնացի` մտածելով, որ միգուցե կարելի է պատասխաններ գտնել այնտեղ, որտեղ ես դրանց գոյությունն ուղղակի բացառել եմ` քաղաքական (միգուցե ավելի շուտ քաղաքացիական) ակտիվության մեջ: Հանդիպումը լքեցի ինձ համար նոր համոզմունքով` “ի՞նչ անել” հարցի պատասխանը ենթադրում է միջոցների ընտրություն: Ես երկար ժամանակ բողոքում էի (մեկ անգամ էլ հիշեցնեմ, որ քաղաքականությունից միանգամայն “ոտաբոբիկ” եմ: Չեմ հասկանում, չեմ կարող բարդ, համապարփակ վերլուծություններ անել, գրագետ բանավիճել և այլն: Ուղղակի, ուզում եմ անել մի բան, որը թույլ կտա էս երկրում տեսնել ինչ-որ փոփոխություն` գոնե ցողուն առաջարկել ճահճից դուրս գալու համար, օրինակ` դպրոցում տեսնել գրագետ ուսուցիչ, չեմ էլ ասում, ՈՒՍՈՒՑԻՉ), որ Հայաստանում չեմ տեսնում որևէ գաղափարախոսություն, որ ես տեսնում եմ անկուշտ անհատների կռվշտոց: Հիմա այստեղ, այս հանդիպմանն ինձ երկու հարց են տալիս. գո՞հ եք Հայաստանի ներկա վիճակից: Եթե ոչ, անցանք հաջորդին: Պատրա՞ստ եք աշխատել, բայց լինել վերջինը, դեն նետել առաջինը լինելու հավակնությունները: Եթե սրա պատասխանն էլ այո է, մենք համախոհներ ենք: Սկիզբն ինձ համար համոզիչ էր… Սակայն հենց հաջորդ հարցը ջարդուփշուր է անում ուրվագծվող ուրախությունս: Ինչպե՞ս ենք իրականացնելու այս գաղափախոսությունը: Նախաձեռնությունն սկսող մարդկանցից մեկը Բաբկեն Արարքցյանն է: Պատրա՞ստ է նա ասել, թե ինքը պատասխանատու էր այն լավի ու վատի համար, որ տեղի ունեցավ 91-98թթ: Չեմ կարծում… Գաղափարախոսության իրականացումը ենթադրում է առօրյա կյանք, առօրյա գործունեություն: ՄԱՐԴՈՒ ԿՅԱՆՔ: Եթե ես ունեմ գաղափար ու փնտրում եմ համախոհներ, պետք է ԱՊՐԵՄ ԱՅԴ ԳԱՂԱՓԱՐԸ: Սա միջոց է ինձ համար: Երեկ ես չհամոզվեցի, որ նախաձեռնողներից մեկը պատրաստ է օգտագործել այդ միջոցը…Խոսվում էր բաց լինելու մասին, նոր առաջնորդներ ու մտքեր որդեգրելու մասին, միևնույն ժամանակ այդ մարդիկ միանգամայն համոզված էին որոշակի դրույթներում և որոշակի միջոցների անհրաժեշտության մեջ: Նման համոզմունքը տանում է դեպի կուսակցության ձևավորում, բայց չի կարող համախմբել հասարակության այն մասին, որը պատրաստ է գործել, բայց ոչ նախանշված միջոցներով (ծուռումուռ ստացվեց, չէ՞):

Փորձեմ ամփոփել` ես հոգնել եմ լավ-լավ գաղափարներից, ես ուզում եմ տեսնել դրանց հասնելու միջոցներ. Ասում են, վերացնել Օղակաձև այգու սրճարանները: Շատ լավ, վերացնենք, նորից ծառեր տնկենք, այգի դարձնենք: ՍԱ արդեն կլինի “պայքար ընդդեմ կաշառակերության” գաղափարի իրագործում… Ինչպես Գանդին էր ասում, “Հոգանք միջոցների մասին, նպատակներն իրենք իրենց մասին կհոգան”:

Երևանն ու ես դեպի Եվրոպա ճանապարհին

Նոյեմբերի վերջը Երևանը դիմավորեց առերևույթ մի մեծ փոփոխությամբ. պատկերացնո՞ւմ եք, երթուղային տաքսիներն արդեն կանգնում են միայն կանգառներում: Գոնե քաղաքի կենտրոնում:-) Իսկ 17 թաղամասից Հալաբյան գործում են նախկին կանոնները: Մի պարզ պատճառով` այնտեղ կանգառներ չկան:

Ինչպես շատ հաճախ, Հայաստանում որոշումներն ու օրենքները գործում են “տեղ-տեղ”:-) Ծխելու մասին օրենքը հիշում եք: Նույն այդ երթուղային տաքսիներում կարելի է տեսնել մոտավորապես նման տեքստով մի հայտարարություն` փակցրած ապակու վրա շատ անհարմար մի տեղ, որն անընդհատ խանգարում է դուրս նայել. “Խնդրեք վարորդին անջատել ծխախոտը”: Դեռ չեմ հանդիպել ինչ-որ մեկին, որ փորձի դա անել, թեև անկեղծ ասած, սակավ է նաև այն վարորդների թիվը, որոնք ծխում են վարելու ընթացքում: Քանի որ ես սովորաբար վերջին կանգառից եմ նստում, վարորդները ծխում են մինչև վարելը, այն էլ մի մասը` դրսում:

Եվ վերջին “քաղաքակիթ” նորամուծությունը. ամռանը ջեռուցման գովերգված համակարգերից մեկն անցկացրեցինք տանը: Չէ, չեմ դժգոհում, տունը դեռևս տաք է:-) Բայց արդեն մի քանի օր է, խողովակներից մեկից ջուր է հոսում: Երեկ եղբայրս փորձում է լուծել խնդիրը. վերցնում է երաշխիքի քարտը ու զանգում նշված համարով: Արձագանքը` “Համարը գոյություն չունի”: Բացում ենք աշխատանքների հանձնման/ընդունման պայմանագիրը: Կան կատարողների անունները, բայց ոչ հեռախոսահամարները:-) Այսօր փորձելու ենք անձամբ գնալ այն խանութը, որտեղից այդ ամենը գնվել է:

Մի խոսքով, շարժվում ենք դեպի Եվրոպա, բայց ինչ-որ շաաատ ծուռ քայլերով: “Կառավարում” հասկացության գրեթե իսպառ բացակայություն բոլոր մակարդակներում: Կառավարումը մեզ մոտ փոխարինվում է “Ախպեր ջան, բա ո՞նց անենք, էս հարցը լուծենք” մոտեցմամբ: Ու կարծես թե փոփոխության պատրաստ չեն ոչ ներքևինները, ոչ վերևինները: Եթե իսկապես Եվրոպա ենք ուզում (ես դեռ կասկածում եմ, թե մեր ժողովուրդը հասկանում է, թե դա ինչ է) հսկայական աշխատանք ունենք անելու, նաև ներքևներում: Ցավոք, Եվրոպան ընկալվում է միայն որպես “լավ ապրելու տեղ”, իսկ թե ինչն է այդ “լավ ապրելու” հիմքում, մենք դեռ լավ չենք պատկերացնում: Որ “լավ ապրելու” համար պետք է երթուղայինից իջնել ու քայլել մի քանի մետր, ոչ թե բարձրաձայն դժգոհել վարորդի անհարգալից վերաբերմունքից, որ պետք է այնումենայնիվ վարորդին ասել, որ պետք չի ծխել, որովհետև դա արգելվում է օրենքով, և ոչ թե լռել, որովհետև “Հա, մարդ ա էլի, ծխում ա, թող ծխի”, որ երաշխիք տալիս, պետք է պատրաստ լինել կատարել խոստումը, հակառակ դեպքում “վստահելի գործընկերոջից” անմիջապես վերածվում ես սովորական չարչիի, որը հատուկ է Արևելքին, ոչ Եվրոպային (չէ, թյուր կարծիք թող չստեղծվի, թե ես գերադասում եմ մեկը մյուսից, ուղղակի չեմ գերադասում ինքնախաբեությունն ու ձևացնելը), սա դեռ մենք չենք ներմուծել մեր առօրյան:

Լավ բան:-)

- Էդգար ջան, հաստա՞տ Լիլիթին ենք ուզում, - հարցնում է քավորը, երբ Էդգարը շփոթում է ճանապարհը ու մեքենան ստիպված մի երկար պտույտ է կատարում շենքերի շուրջ:

- Չէ, վերցրու զամբյուղը, վերցրու: Ահա, էդպես, դե հիմա պարացրու, որպեսզի նվեր տանք ու վերցնենք հարսի զամբյուղը (Հազիվ եմ այն պահում երկու ձեռքերով, ու մինչ փորձում եմ լուծել այն բարդագույն գլուխկոտրուկը, թե ինչպես եմ հաջողացնելու պահել իմ ու զամբյուղի հավասարակշռությունը և միաժամանակ պարել ձյան վրա, վրա է հասնում հարսի տուն բարձրանալու ժամանակն ու փրկվում եմ:-)

- Հարսի կոշիկը փեսան պետք է հագցնի:
- Չէ, ի՞նչ եք ասում, փեսան իրավունք չունի: Դա եղբայրը պետք է անի, ո՞ւր է եղբայրը, արագ կանչեք:

- Վաաայ, Լիլիթ ջան, էդպես չի կարելի, անպայման գրի, թե ով է տալիս նվերները /պատկերացնում եք, չէ՞, երջանիկ հարսին` նվերների ինվենտարիզացիա անելիս:-):
- Ախր ես ինչպե՞ս դա անեմ (հյուրերի ալիքը շրջապատել է նորապսակներին, ու վերջիններս հազիվ հասցնում են շնորհակալություն հայտնել նրանց):

- Ես ուզում եմ հարս ու փեսայի համար իմ բանաստեղծություններից մեկն արտասանել, նոր տալ նվերը: Էսպես համաձայն չեմ, - կտրուկ հրաժարվում է մեր բարեկամներից մեկը: Փոխհամաձայնության արդյունքում, ինքը որոշում է ուղղակի պարելով կտրել ողջ դահլիճն ու նվերը մատուցել նորապսակներին:

- Գորան Բրեգովիչ չկա՞, ժողովուրդ: Էս “Բալասին” էլ չեմ դիմանում, - հուսահատ ձայնով հայտարարում է փեսայի կիսահարբած ընկերներից մեկը` բարձրաձայնելով մյուս 30-ի կարծիքը:

Մեծ ու փոքր նույն ավյունով ու ժպիտով ինքնամոռաց պարում են` մերթընդմերթ մոտենալով նորապսակներին ու ինչ-որ անորոշ նախադասություններում փորձելով տեղավորել իրենց ողջ սերն ու ջերմությունը:

Այս ամենի մեջ ծնվում է եղբորս ընտանիքը…ծնվում է այն պահին, երբ Էդգարն ու Լիլիթը պարում են իրենց սերը հայոց հին, հարյուրավոր սերեր, կյանքեր ու մահեր տեսած շվիի հնչյունների տակ…