Armenian course in Venezia (hayastantsi version:-)

Երբ կարդացի, միաժամանակ շատ ուրախացա, հետո էլ տխրեցի: Որ Վենետիկում հայերեն են դասավանդում, շատ լավ է, բայց, որ հայը գնում է Վենետիկ հայերեն սովորելու… Սրանից էլ տխուր բան…

Մեկ այլ փաստ մեր վատառողջության մասին: Մենք չենք կարողանում “վաճառել” նույնիսկ մեր “լավագույն ապրանքը”: Այսօր Հայաստանում արտասահմանցիների համար հայերենի դասընթացներ են առաջարկվում միայն Հայաստանի Ամերիկյան Համալսարանում և մի քանի անհատների կողմից: Դե իհարկե կան մի քանի կազմակերպություններ, որոնք առաջարկում են նման դասընթաց, բայց միայն իրենց աշխատակազմի համար: Մենք անվերջ գլուխներս գովում ենք մեր գործարար հմտություններով, բայց, ցավոք, մեր գործարարությունը չի անցնում հանրահայտ արևածաղկի սերմերի վաճառքի պատմությունից, կամ էլ Արամի վերջերս գրած “ավելի մեծ խանութից” այն կողմ: Հիշում եմ, մի քանի տարի առաջ զրուցում էի իմ լավ ընկերներից մեկի հետ ու այն ժամանակ մի տեսակ անակնկալի եկա, երբ Արամն ասաց, որ հայերը գործարարության մեջ բոլորովին ստեղծագործ չեն, ընդամենը` ջանասեր: Այս կարծիքը դժբախտաբար օրեցօր հաստատվում է: Միայն Երևանում գոնե մի տասնյակ կոմերցիոն “լեզվի կենտրոններ”ունենք, բայց ինչքանով տեղյակ եմ, ոչ մի կոմերցիոն դասընթաց: ԱՄՆ-ում ու Եվրոպայում բուհերի մեծ մասն առաջարկում է օտար լեզուների դասընթացներ, քանի որ, բացի անհրաժեշտ մասնագիտական ռեսուրսից կա նաև համապատասխան լեզվական միջավայր: Մեր բուհերը մենակ դժգոհում են ֆինանսների սղությունից… Մի քանի լավ IT ընկերություններ կան, բայց ոչ մի նորմալ օնլայն դասընթաց…

Մի քանի ամիս առաջ փորձեցինք ինչ-որ բան նախաձեռնել վերջինիս ուղղությամբ, բայց քանի որ բոլորս աշխատում էինք, նախագիծը ընդհանուր խոսակցությունից առաջ չգնաց:-(

Օննիկ Կրիկորյանի լուսանկարների ցուցահանդեսը /ամփոփում/

Երեկ վերջապես ինձ հաջողվեց տեսնել Օննիկի լուսանկարները: Քանի որ Հետքի-ի հետ աշխատանքի արդյունքում ստեղծված նկարներն էին, արդեն իսկ որոշակի ակնկալիքներով էի գնացել ցուցահանդես. ես ենթադրում էի, որ լուսանկարներն ասելիք ունեն ու դա “արվեստն արվեստի համար” գաղափարախոսությունից խիստ տարբերվող շարք է լինելու: Ուղղակի սիրելով լուսանկարչությունը, բայց երբեք նույնիսկ չմոտենալով գիտակի սահմանին, դժվարանում եմ խոսել լույս-ստվեր, ֆոն, և այլն և այլն մասնագիտական բաներից, բայց ՇԱՏ ԼԱՎ լուսանկարներն էին, որոնք առանց որևէ պաճուճանքի, առանց ավելորդ զգացմունքայնության, ցուցադրում էին մեր կյանքի այն կտորները, որոնք սովորաբար ձեռքով մի կողմ ենք հրում` ներքուստ հուսալով, որ միգուցե ինչ-որ մեկը մեզանից ավելի շատ քաջություն կունենա դրանք չանտեսելու համար:

Ուղղակի ինձ թվում է, որ այդ ազդեցությունն առավել տպավորիչ դարձնելու համար ու մարդկանց ինչ-որ գործողության մղելու համար միգուցե կարելի էր մի քիչ այլ կերպ ներկայացնել լուսանկարները, որովհետև, ըստ իս, դրանց նպատակը որևէ շոշափելի փոփոխություն առաջացնել էր, ընդ որում սոցիալական ակտիվության, ոչ թե իմացական կամ հուզական հարթությունում: Կարծում եմ, այդ լուսանկարներին շատ ավելի մեծ, համարյա իրական չափերի հասնող ֆորմատ էր պետք ու մեծ դահլիճ, որտեղ դու զգում ես, որ էնքան էլ “մեծ բան չես ներկայացնում քեզանից”, բայց կարող ես “մեծանալ”, եթե փոքր-ինչ ուշադիր լինես պատերից քեզ նայող, քեզանից ոչինչ չպահանջող լռության հանդեպ…

Օննիկ Կրիկորյանի լուսանկարների ցուցահանդեսը

Լուսանկարչության սիրահարներին ասեմ, որ Նարեկացի Ինստիտուտում բացվել է Օննիկ Կրիկորյանի ՀԵՏՔ-ի հետ անցկացրած տարիներին արված լուսանկարների ցուցահանդեսը: Շատ հետաքրքիր աշխատանքներ կան, որոնք ինձ հիշեցնում են “սոցիալական արվեստ” արտահայտությունը:-) Հրաշալի լուսանկարներ ունի, հատկապես երեխաների: Վաղն ընդմիջմանն անպայման փորձելու եմ տեսնել լուսանկարները…Իր լուսանկարներին կարելի է ծանոթանալ իր իսկ բլոգում` http://oneworld.blogsome.com:

VIP կարգավիճակ ունեցող սուրճն ավելի համով ա՞

Ես ու Քրիստիկը մի օր մարշուրուտկայով գնում էինք Վանաձոր ու ռադիոն ամբողջ ճանապարհին միացրած էր: Ինչ ասես, լսեցինք, բայց սրտանց ծիծաղեցինք էլիտար ու VIP ապրանքների գովազդների վրա: Շատ կանոնավոր հաճախականությամբ 2 ժամվա մեջ մի 10 VIP ապրանքի ու ծառայության մասին լսեցինք ու մոտավորապես էն զգացումն ունեինք երկուսս էլ, որ մեր երկրի ամեն 2րդ բնակիչը Փերիս Հիլթոնը կամ Բրեդ Փիթն ա:
Բոլորովին վերջերս էր, տանը գործ անելիս մի ուրիշ գովազդ լսեցի, որի վրա սկզբում էնքան էլ ուշադրություն չդարձրեցի, բայց որը հետո կարգին մտածել տվեց: Ասում ա, " ՎԵՐՋԱՊԵՍ.. Հայաստանում ԱՌԱՋԻՆ ԱՆԳԱՄ ոչ էլիտար, ոչ VIP ապրանք (լավ չեմ հիշում, ասենք թե ատամի մածուկ:), որը դուք պարտավոր եք ունենալ: Սա բոլորի համար է, մատչելի բոլորին.." Հետաքրքիրն էն էր, որ էլիտար ծառայությունների գովազդներից ոմանց վերջում էլ էին նշում, որ գովազդի առարկան հասանելի ու հաճելի կլինի բոլորին:

Մարդիկ ապրանք ունեն ու վաճառելու համար ինչ ասես, չեն հորինում: Մեկ համոզում են, որ դու ոչ մեկին նման չես ու բոլորից լավն ես, մեկ էլ համոզում են, որ դու թիմի մեջ ես ու ավելի լավ ա, մասսայից հեռու չգնաս: Չգիտես, ում արդարացնես` VIP գովազդի ուղղության ջատագովներին թե "գայթակղությանը" չդիմացող ինքնասեր գնորդներին: Վերջին հաշվով, մտածում եմ, լավ, ում են խանգարում, թող նստեն VIP սեկտորներում, խմեն իրենց էլիտար սուրճն ու վճարեն իրենց VIP հաշիվը, չ-VIPերին ի՞նչ վնաս դրանից: Հաջորդ րոպեին էլ լրջանում եմ ու ինքս ինձ հարցնում, չլինի՞ վատ եմ զգում, որ ես էլ չեմ էդտեղ նստել, ախր հնարավոր ա, չէ՞:) Իսկ որ կատակը մի կողմ եմ թողնում, մտածում եմ, էսպես որ շարունակվի, գրականությունն ու արվեստն էլ, թատրոնի ու կինոյի մուտքն էլ կսկսեն տարբերակել ու ամեն ինչի վերջը մենակ լրացուցիչ գումարի հնարավորությամբ կբնորոշվի: Ուղղակի արդյունքում երևույթները երևի թե անվանափոխվելու կարիք կունենան` էլիտան կդառնա շատի ու մեծամասնության սահմանումը/դեմքը, իսկ սովորականը կամ հասարակը կիդենտիֆիկացվեն քչերի հետ (իհարկե էլիտան վերջիններիս կհամարի անկարող ու անհաջողակներ): Արդեն խճճվում եմ:)

Մի քիչ ծիծաղելի, չկողմնորոշված, բայց հետաքրքիր փորձարարական մոտեցում ա ուղղված մեր սպառողի մտածելակերպն ու սիրտը շահելուն: Իհարկե, էդ փորձերը հիմնավորված են մեր ազգային մտածելակերպի որոշ գծերով: Դե որ մեր ժողովուրդը միշտ էլ նախընտրել ա ամենալավն ու ամենաճոխը (երբեմն դա հավասարվում ա ուղղակիորեն ամենապլպլանին ու ամենաթանկին, անկախ բովանդակությունից), բացառել անհնար ա: Թե ինչ զոհաբերությունների գնով ա ստացվում էդ ամենա-ամենաներին տեր լինելը, չեմ ուզում քննարկման առարկա դարձնել, որովհետև բավականին տխուր թեմա ա: Հայ երիտասարդ աղջիկը ավելի մեծ պատրաստակամությամբ իր ունեցած սահմանափակ գումարը տրամադրում ա մազ ներկելուն, անհնար երկարության ու ախմախ դիզայնի մանիկյուրին, քան թե գոնե մի անգամ բժշկի գնալուն, երդ դա անհրաժեշտ ա, կամ ասենք, մարդիկ կարող են ամիսներ շարունակ փող խնայել, իրանց զրկել կենսական շատ բաներից հանուն բջջայինի, որի պահանջն իրականում չունեն: Որ ընդհանուր առմամբ մեր ազգի մեջ կա համեմատվելու հակում ու որ մենք ամեն գնով միշտ ձգտում ենք ունենալ կողքինի ունեցածը, փաստ ա: Դատելով նաև օպերայի շրջակայքում ընդամենը մի քանի ժամվա դիտարկումներից, մեր ժողովուրդը նաև տիտղոսներ ա սիրում: Միևնույն ապրանքը եթե կողք կողքի մատուցվում ա, առաջինը նորմալ գնով ու սովորական ապրանքի կարգավիճակով, իսկ մյուսն ավելի թանկ, բայց VIP կարգավիճակով, հումանիտար օգնւոթյան կարիք ունեցող մեր զարգացող երկիր կոչվածում ավելի շատ սպառող ունենք 2-րդ կատեգորիայի համար: Ազնվորեն, չգիտեմ, ծիծաղելի ա էս վիճակը թե ամոթալի ... Րոպեներ են լինում, երբ ինձ թույլ եմ տալիս մտածել, որ եթե ամեն մեկն իրեն ՇԱՏ ԿԱՐևՈՐ ԱՆՁ համարելու ներքին դրվածքը չլիներ մեր ժողովրդի մեջ, էս ազգը դարերով էսքան չէր շարունակվի: Ու էդ ժամանկները մի քիչ ջղայնացած ասում եմ, շատ էլ լավ են անում: Եթե մեր էլիտան իր ֆունկցիաներն էնքան հստակ չի սամանել ու չի կարողանում ինքն իրա դերն ու տարածքը բնորոշի, կամ կարողանում ա ընդամենը տեսականորեն բնորոշել ու հեռուստացույցների էկրաններից ամպագոռգոռ հարցազրույց տալ էդ մասին, առանց դրա համար պայքարելու, որ մասսան իրան չխառնվի, ուրեմն հենց ինքն էլ մեղավոր ա, որ ամենահասարակ քաղաքացին իր կոչումը ամենպարզունակ ձևով օպերայի շրջակայքում որևէ սրճարանի հախախորդը դառնալով իր կոչումը խլում=ԱՌՆՈՒՄ ա:

Երկար, բարակ գլուխ չցավեցնեմ - ապրանքն է թելադրում գնորդի կարգավիճակը թե՞ գնորդով է պայմանվորվում ապրանքի կարգավիճակը: Չգիտեմ, բայց երևի մեզ մոտ ամեն ինչ խառնվել է իրար...

Մի սպանաներ

Երեկ մենակ էի մնացել տանը ու երկար անկողնում մնալուց հետո (վերջապես), որոշեցի մի «օգտակար բան անել», ասենք կարդալ։–) Հետո հանկարծ հիշեցի, որ երկար ժամանակ է, ինչ ցանկանում էի մենակ մնալ՝ ամբողջովին ըմբոշխնելու վերջերս ստացած ամենալավ նվերներիցս մեկը՝ Լիլիթ Պիպոյանի ու Արմեն Մովսիսյանի համերգային ձայնագրությունը։ Արագ վեր կացա, միացրեցի համակարգիչն ու սկսեցի լսել...ու զռռալ... Չեմ հիշում վերջին անգամ երբ էի էդքան զգացմունքային ընկալել երգը։–) Արմեն Մովսիսյանին ընդհանրապես յուրահատուկ եմ սիրում, իր հայկական ողջ առնականությամբ ու սենտիմենտալիզմից իսպառ զուրկ բանաստեղծականությամբ, բայց երեկ, չգիտեմ ինչու, ամեն ինչ ավելի սուր էի ընկալում, քան երբևէ։ Երևի նախապատրաստվում է էսօրվա աննկարագրելի ընթերցանությանը... Եթե ժամանակ ունեք, անպայման նայեք http://www.day.az/news/politics/54681.html։ Երեկ լսում էի «Զինվորի երգն» ու չէի կարողանում չհիշել մեր տանը հավաքված տղամարդկանց, որոնք հաջորդ օրը մեկնելու էին Լեռնային Ղարաբաղ, ու հատկապես նրանցից մեկին՝ Խորեն Աբրահամյանին հիշեցնող մի տղամարդու, որն էդպես էլ չվերադարաձավ...

Իսկ էսօր կարդում եմ Ալեկպերի երևանյան օրագրերը ու չեմ հասկանում, թե ինչու ենք էդքան սիրում սպանել։ Իր անկեղծությունը, հումորն ու սերը ուղղակի դուրս են հորդում ամեն մի բառից, բայց գիտեմ, որ վաղը հարկ եղած դեպքում, ես (ես դեպքում թերևս իմ կողքին եղած տղամարդիկ։–) էլ, նա էլ չենք հապաղելու հայտնվելու պատերազմի դաշտում։ Բայց գիտեմ նաև, որ եթե թշնամին ստացավ Ալեկպերի դեմքը, չեմ կարողանալու կրակել։ Հիմա ո՞րն է ելքը... Ատելությունից դեպի սեր ու հակառակը մեկ քայլ է. հայտնի ճշմարտություններից մեկը, որին սակավաթիվ մարդիկ են պատրաստ հակաճառել։ Բայց ինչպե՞ս անենք, որ այդ մի քայլը չարվի...

Ես ինքս ադրբեջանցի մի շատ լավ ընկեր ունեմ, Ռագսանան, որի հետ երկրից դուրս միշտ մեծագույն հաճույքով եմ հանդիպում։ Գրեթե երբեք չենք խոսել հակամարտության մասին, բայց երկուսս էլ գիտակցում ենք դրա գոյությունը, երկուսս էլ հասկանում ենք, որ դա անվերջ լռության մատնել հնարավոր չի։ Բայց խոսակցությունն էլ բերում է անվերջ մեղադրանքների մի շարքի ու էդ արատավոր շրջանակը հեղձուցիչ օղակով խեղդում է ամեն մի սովորական մարդկային շփում... Ես չեմ կարող չսիրել իմ տեսակը... Չեմ կարող չսիրել նաև Ալեկպերի տեսակը...

Վերջին անգամ ե՞րբ եք թատրոն գնացել

Պարզվում է, մեր բլոգին հետևող ընթերցողներից մեկը գոնե շատ է սիրում թատրոն և առաջարկում է աջակցել Պարոնյանի թատրոնին` պարբերաբար հաճախելով ներկայացումներին: Եթե ունենք ջատագովներ, Համլետ Գևորգյանն առաջարկում է սկսել “Ատամնաբույժն արևելյան”, հուլիսի 22-ին, ժամը 7-ին:

Ես ինքս մեծ սիրահար չեմ, թեև մինչև հիմա հիշում են Ալլա Դավիդովայի անկրկնելի մոնոներկայացումը Երևանում: 90-ականներին մի քանի ներկայացումներ դիտելով դրամատիկականում` չշարունակեցի հետևել թատերական կյանքին, որովհետև արդյունքում բեմի և իմ միջև ոչ մի իմաստալից երկխոսություն չսկսվեց: Միգուցե ժամանակներն էին էդպիսին, երբ դերասաններն ուղղակի “գործի էին գալիս”. բեմում բացակայում էր “ինքնամոռացումն ու տրվելը”, կերպարանափոխությունը: Միակ բացառությունը “Գոյակն” էր, որը ցավոք երկար կյանք չունեցավ /տեսնես հիմա ի՞նչ են անում/: Իոնեսկուի “Գոդոյին սպասելիսը” նրանց բեմականացմամբ հրաշալի էր. բեմից վերացարկում արտահայտելը սարսափելի դժվար գործ է, բայց իրենց հաջողվել էր դա անել թե' կերպարների, թե' աբսուրդ երկխոսությունների և շարժումների միջոցով…

Դասական զոռբայություն կամ երբ հայերը կորցրեցին իրենց արժեքները

Չնայած անչափ զբաղված լինելուն, այնուամենայնիվ որոշեցի մի փոքր բան գրել այսօր:
Մի քանի ամիս առաջ բավականին մեծ աղմուկ բարձրացավ, երբ հայտնի դարձավ, որ ինչ-որ մեկը հերթական նորակառույցն է պատրաստվում կառուցել (ես կասեի` "խցկել") Պարոնյան փողոցի վրա` Փարաջանովի թանգարանի դիմաց: Բազմաթիվ հոդվածներ գրվեցին, հաղորդումներ եղան այն մասին, որ շենքը կփակի թանգարանի մուտքը, և որ այդ մասում Փարաջանովի արձանը պետք է տեղադրվեր: Բողոքի ակցիաներ կազմակերպեցին նաև մոտակա շենքերի բնակիչները: Իմ կողմից ավելացնեմ, որ շենքը հենց կիրճի բերանին էր նախատեսվում կառուցել, ինչպես որ կառուցվել են այդ հատվածի բոլոր ռեստորանները, իսկ այդ մասում սահող հողեր են ու բոլոր շինությունները տարին մի քանի սանտիմետր իջնում են ձորի կողմ: Այսինքն, բնակելի շենք կառուցելու համար համար շատ վտանգավոր վայր էր ընտրված: Այսքանից հետո ենթադրում էի, որ միգուցե շենքի կառուցումը հետաձգվի, մինչև կրքերը հանդարտվեն: Որ շենքը անպայման կառուցվելու է, չէի կասկածում, որովհետև մեև նորաթուխ "շինարարները", իրենց անկուշտ "տերերի" հետ միասին, հետևողականորեն այլանդակում են մայրաքաղաքը, ու եթե ինչ-որ բան որոշում են, ուրեմն այլևս ոչ մի բան չի կարող հետ պահել իրենց այն իրականացնելուց: Եվ այսպես, այսօր առավոտյան աշխատանքի գալիս նկատեցի, որ շենքն արդեն 2 ոչ լրիվ հարկ բարձրացել է ու շինարարությունն ընթացքի մեջ է: Զարմանալին այն է, որ բոլորն արդեն մոռացել են իրենց ոչ վաղ անցյալի բոցաշունչ ճառերի մասին ու համակերպվել շենքի կառուցման անխուսափելիության հետ: Ոչմի լրատվամիջոց այլևս չի անդրադառնում այդ հարցին, սսկվել են անգամ բնակիչները: Որ շենքն այդտեղ չպետք է կառուցվեր, դա միանշանակ է: Եթե քննարկումները չեն օգնում, կարելի էր քաղաքացիական անհնազանդություն կազմակերպել ու բահերով քանդել շենքի հիմքը: Վերջապես ինչի՞ համար են հայստանյան հազարավոր խայտաբղետ ու էկզոտիկ անվանումներով ՀԿ-ները, միայն գրանտներ "ուտելո՞ւ" ... Որ լրատվամիջոցներն ու լրագրողներն անհետևողական են, դա էլ նորություն չի, նրանք լուսաբանում են միայն "հրատապ" նյութերը, նրանք, հազվագյուտ բացառություններով, երբեք անդրադարձ չեն կատարում անցած թեմաներին, որպեսզի հայտնի լինեն արդյունքներն ու հետևանքները: Լրագրողները, անգամ հետաքննող լրագրողները` Էդիկի գլխավորությամբ, անդրադառնում են միայն "մոդայիկ" թեմաներին ... այսօր թրաֆիքինգն է ակտուալ, ուրեմն բոլորը գրում են դրա մասին, վաղը կոռուպցիայի մասին կգրեն, մյուս օրը` աղբահանության, բայց թե վերջն ինչ է լինում, ինչ է փոխվում այդ հոդվածներից, պարզ չի: Գիտեք ինչի՞ եմ սա նմանեցնում: Թատրոնի, որտեղ ամեն մեկը դեր է խաղում, իսկ հետո իջնում է վարագույրը ու ... հանդիսատեսն էլ չի իմանում, թե ինչ է կատարվում դրա հետևում: Իսկ վաղը սկսվում է հաջորդ ներկայացումը ...

"հենց էնպես" posting

Արդեն ասել եմ չէ, պատմություններ ինչքան շատ եմ սիրում:-)

Քանի որ վերջերս չեմ հասցնում գիրք կարդալ, միակ մխիթարանքս թերթերն են, ու վերջերս կարդացի Տ. Գուեռայի հայաստանյան հարցազրույցներից մեկը, որտեղ նա պատմում է Ֆելինիի, Ռոտայի ու Անտոնիոնիի մասին: Վերջինիս հետ 60-ականներին այցելում են Ուզբեկստան ու մեքենայով անցնելիս են լինում անապատային մի ճանապարհով, երբ հանդիպում են նույն այդ ճանապարհով քայլող երեք ծերունիների: Վերցնում են վերջիններիս ու շարունակում ճանապարհը: Ամբողջ ընթացքում էս ծերունիները ոչինչ չեն խոսում, բայց երբ գալիս է իջնելու ժամանակը, մի կերպ հասկացնում են, որ պետք է իջնեն: Անտոնիոնին Պոլարոիդով նկարում է ծերունիներին ու նրանց հանձնում նկարը: Նրանցից մեկը երկար նայում է լուսանկարին ու այն վերադարձնում ռեժիսորին հետևյալ խոսքերով, “Ինչո՞ւ եք փորձում կանգնեցնել ժամանակը…” Գուեռան շարունակում է, “… և սա այն ռեժիսորի մասին, որն իր ամբողջ կյանքում, իր բոլոր ստեղծագործություններով փորձել է կանգնեցնել ժամանակը…”

Չգիտեմ էլ ինչու եմ էս երկու օրն անընդհատ մտածում այս պատմության մասին, բայց քանի որ գրեցի ես մասին, միգուցե ավելացնեմ (գիտեմ, որ պատճառը լուսանկարչությունը չի, բոլորովին:-) նաև Սամվել Սևադայի մասին, որին շատ սիրում եմ: Նրա լուսանկարերը կարելի է տեսնել այստեղ`

http://www.photosight.ru/ownpage.php?authorid=147 և http://www.samvelsevada.com

Բլոգրության իմաստը (Մարիամի առաջին posting-ը)

Ողջույն, ժողովուրդ ջան:

Վերջապես միանում եմ էս տարածքին, բայց նախքան լրջորեն ինտեգրվելը, ուզում եմ հասկանալ, թե ինձնից առաջ էստեղ եղողները ինչու են եղել էստեղ ու մասնավորապես ինչ ա իրանց տալիս բլոգրելը: Ասեմ, ինչի եմ մտածում էդ մասին: Ինձ թվում ա, բլոգի երևույթը էնքան էլ տարբեր չի "One Dollar Cent"-ի նման խանութի նորամուծությունից, որը կամ ողջունում են, արագորեն ու կուրորեն ընդունում են կամ էլ որից վախենում ու խրտնում են... Ամեն դեպքում միջին ստատիստիկ հայի համար ինտերնետով սոցիալական շփումը, հատկապես եթե դա նաև անհատական օրագրային բնույթ ունի, բավականին օտար ու նոր բան ա: Պարզ ա, որ ինտերնետը նաև այլ երկրներում խիստ կոնկրետ ու պրակտիկ խնդիրներ ա լուծում, ու քանի որ, համաձայն բազմաթիվ հետազոտությունների, մարդիկ էնտեղ չեն հասցնում կամ արդեն չեն կարողանում կամ էլ չեն ուզում բավարարար ժամանակ տրամադրել առանց ժամ-պատարագի ու նախնական պայմանավորվածություն ձեռք բերելու իրար տեսնելուն, միմյանց հետ հանգիստ ու նորմալ շփվելուն, իրենց սոցիալական շփման կարիքը տեղափոխում են ինտերնետ, լուծելով տարածության, ժամանակի "նմանս նմանին փնտրելու" կամ բազում այլ հարցեր: Հիմա չգիտեմ, ես եմ առաջ ընկնում ու չեղած տեղը մկից սար սարքում, թե մենք էլ արդեն հայերով ունենք սոցիալական շփման էնքան անբավարար դաշտ ու հնարավորություններ, որ դանդաղ, ինքներս էլ չնկատելով մեր առերես շփման ավանդական եղանակը տեղափոխում ենք օնլայն, դեռևս առանց հստակ հասկանալու, թե ինչի ենք դա անում: Ոնց ա հանկարծ ստացվում, որ նույն քաղաքում, աշխարհագրորեն երևի թե կես ժամվա ճանապարհ իրարից բաժանող մարդիկ կարիք ունեն իրար ԳՐԵԼՈՒ ու իրար պատմելու հենց իրենց իսկ սոցիալական կյանքի ու Հայաստանում գրանցվող կամ նկատվող զարգացումների մասին: Հետաքրքիր է, ձեզնից քանիսն են սկզբում իրար չճանաչելով բլոգի շնորհիվ հետո հանդիպել, նստել, միասին զրուցել, քննարկել էս կամ էն մտքերը, ընկերացել, վստահվել, որ բլոգը քեզ տալիս է հնարավորություն ոչ միայն նստած տեղդ ինքդ քեզ արտահայտելու, այլ նաև ձեռք բերել վստահելի ու կարևոր ծանոթների network այն ժամանակի դիմաց, որը դու ես տալիս ներդնում էս տարածքում: Թե ուղղակի զուտ գրելու գաղափարը ձեզ հետաքրքիր ա թվում, ասենք օրինակ, օրվա վերջում ինչ եք հասկանում էն քննարկումից հետո, երբ ամեն մեկդ գրում եք, թե ինչ եք մտածում էս կամ էն երևույթի կամ դեպքի մասին, ասենք, օրինակ, Միշայի ու Հարութի ամուսնության:)

Միգուցե ես սխալ եմ, բայց էն տպավորության տակ եմ, որ էստեղ հավաքվել են բավականին առաջադեմ մարդիկ, որոնք ներկա պահին հաճույք են ստանում միյանց հետ ուղղակի շփվելուց ու ընդհանուր առմամբ մտածելակերպի փոփոխության ու ազդեցության ոլորտի խնդիր չունեն: Ինչքանով որ ես եմ համոզվել, գրեթե 90% դուք համաձայնում եք մեկդ մյուսի հետ (բացի իհարկե Քրիստինայի ո Արտաշեսի դեպքից:), ու էս տարածքի միջոցով մեկդ մյուսին ամենաքիչը կարող եք հետաքրքիր նորություններ ու ինֆորմացիա փոխանակել, բայց ոչ լրջորեն ազդել իրար վրա: Ստացվում ա էնպես, որ նրանք, ովքեր որ ավելի շատ կարիք ունեին էս մտքերը լսելու, խորհրդածելու ու ազդվելու, կամ էլ, ինչի չէ, օգտվելու իրանց հնարավորությունից ձեզ համոզելու ու բացատրելու իրանց ճշմարտությունը, ձեզ --- անելու իրանց հետաքրքրող երեևույթների մասին, էս տարածքից ու բլոգի գաղափարից ու գործիքներից հեռու մարդիկ են ու ոչ էլ հնարավորություն ունեն իրանց կարծիքն օնլայն ասելու, որ ստացվի իսկական հայկական իրականություն=Local Life in Armenia: Լավ, ժողովուրդ ջան, եթե դեմ չեք, մի քիչ չեք կիսվի բլոգրության ձեր նպատակների ու փորձի մասին: Ինչ ավել բան/եր է Ձեզ տալիս բլոգը, որը դուք չեք կարող ստանալ ձեր ընտանիքի, ընկերների, գործընկերների հետ ամենօրյա շփման ժամանակ... PS. Կներեք, հարցական նշանի տեղը Unicode-um չեմ գտնում :)

Իմ վերջին դիտարկումներից

1. “Ոսկե ծիրանն” ամբողջ թափով շարունակվում է ու շատ լավ լուսաբանվում: Էս տարի մի շատ հետաքրքիր նախաձեռնություն էլ կա. քննարկումները The Club-ում. Բոհեմն իր ամբողջ էությամբ. մինչև առավոտյան ժամը 4-ը տևող դիտումներ ու քննարկումներ:-) Ցավոք իմ վերջնաժամկետները թույլ չեն տալիս լիովին ընկղմվել էս հրաշալի արվեստի մեջ: Մինչև այժմ հաջողվեց նայել միայն One Day in Europe and Good Night and Good Luck: Երկուսն էլ լավ ֆիլմեր էին: Չէի կոչի արվեստի գործեր, բայց առկա խնդիրները գեղարվեստորեն ներկայացնելու հաջողված փորձեր էին: Նույնիսկ Քլունիի ֆիլմը, որը 1950-ականների ԱՄՆ-ում կոմունիստական սպառնալիքի դեմ կատաղի պայքարը մի քանի խելամիտների կողմից հարցականի տակ առնելու մասին էր, բավականին արդիական էր: Հայաստանին չէին խանգարի մի քանի նման լրագրողներ, բայց համեմատությունն անտեղի է էս դեպքում:
2. Ուշ երեկոյան նստած էինք Սարյանի արձանի մոտ ու ծորացող խոսակցության ընթացքում հետևում էինք այգում խաղացող երեխաներին: Նրանցից մեկը, երևի մի 3 տարեկան տղա, տատիկի հետ էր ու գնդակ ուներ, որը գլորում էր մի էնպիսի ավյունով, որին նույնիսկ Զիդանը կնախանձեր:-) Եվ շատ բնական էր, որ ինչ-որ պահ գնդակը շեղվեց սալարկված ճանապարհից ու հայտնվեց ցեխաջրի մեջ: Տատիկն սկսեց բարկանալ ու նախատել թոռնիկին, “Ես քեզ չասեցի, զգույշ, ցեխի մեջ չգցես գնդակը” և այլն և այլն: Թոռնիկն ամենայն անտարբերությամբ լսում էր տատիկին, բայց երբ վերջինս նրան ուղղեց “Ինչո՞ւ արեցիր” հարցը, նույն անտարբերությամբ արձագանքեց, “Բայց ես ին՞չ արեցի: Գնդակն ինքը գլորվեց ցեխի մեջ”: Հանճարեղ պատասխան:-) Երեխան հաստատ դիտմամբ չէր գցել գնդակն այնտեղ: Երեխայի ու գնդակի հարաբերությունները նույնքան խնամքով չեն մշակված, որքան Զիդանինն ու գնդակինը, չէ՞:-)
   
   Ինչու եմ պատմում այս փոքրիկ միջադեպը: Մենք հաճախ զարմանում և հիանում ենք օրինակ ռուս երեխաների ինքնարտահայտման անկաշկանդությամբ և նշում ենք, որ մերոնք չեն կարողանում ինչ-որ բան ասել, երբ հարց ենք տալիս իրենց: Բայց ախր ի՞նչ հարցեր ենք տալիս մեր երեխաներին: Հիմա էս տատիկի տված հարցին դուք ի՞նչ կպատասխանեիք: Կամ տեղի՞ն էր արդյոք էդ երկարաշունչ նախատինքը:
   
   Մենք մեր երեխաներին դաստիարակելու մեծագույն խնդիր ունենք: Իսկ դաստիարակությունը սկսվում է անձնական օրինակից, երեխային ուսուցանելով, թե ինչպես պետք է մտածել, նրա մոտ հետաքրքրություն առաջացնելով: Մենք շատ հաճախ ենք թերանում էս երեքում էլ. հյութը խմում ենք, շիշը գցում գետնին, հարցեր ենք տալիս, որոնք անիմաստ են նույնիսկ մեծահասակի համար, իսկ ես կարծում եմ երեխաները շատ ավելի իմաստուն են և ինքնաբուխ, չկաղապարված ընդունված կարծրատիպերով և ազնիվ. եթե հարց են լսում, փորձում են անկեղծորեն պատասխանել դրան, ազատ ժամերին էլ հեռուստացույց ենք նայում, երբ երեխան ուզում է իմանալ, թե ինչու է երթուղային տաքսին ավելի արագ գնում, երբ այդքան շատ կանգառներ է անում, քան եթե ինքը տատիկի հետ ոտքով, առանց կանգնելու, քայլեր:-)
   
   
   
   
   
   

Էն, ինչ վախեցում է մեր տատիկներին ու պապիկներին դեպի Եվրոպա ճանապարհին:-)

Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, որ գործընկերս օրվա վերջում արդեն շատ հոգնել էր ու ասաց, վերջ մի բան ասա, լսեմ: Քանի որ ես խոսելով շատ աչքի չեմ ընկնում, նախաձեռնությունն իր ձեռքը վերցրեց. “Հա, դուք եք մեղավոր, որ սենց ա լինում էլի:” Ես փորձում եմ գուշակել մեր խոսակցության թեման ու քանի որ չեմ կռավում, Արմենը սեղանիս է դնում “168 ժամի” նոր համարը ու ցույց տալիս մի հոդված, որը պատմում է Միշայի և Հարութի ամուսնության մասին /կարծում եմ շուտով օնլայն տարբերակը կհայտնվի www. 168.am կայքում/:

Փաստորեն ըստ Արմենի` միասեռականության համար մեղավոր ենք մենք, կանայք: Ըստ իր` դա սոցիալական դերաբաշխման փոփոխությունների հետևանք է, և եթե պահանջվում է, կանայք էսօր պետք է ստանձնեն տղամարդու սոցիալական դերերը: Եթե տղամարդն այլևս նախաձեռնող չէ, դա պետք է կինն անի, որպեսզի ստիպված չլինենք վկան դառնալ նման դեպքերի: Իր անհանդուրժողականությունը բացատրում է էսպես. միասեռականությունը կանխում է ռեսուրսի շարունակելիությունը:

Վերջինիս հետ համաձայն եմ, բայց առայժմ մի կողմ թողնենք պատճառը և խոսենք փաստի մասին: Մարդը միասեռական է. ինչպե՞ս է նա վարվելու և ինչպիսի՞ն է լինելու մեր արձագանքը:

Ես հնարավորինս խուսափում են ընդհանրացումներից և տվյալ դեպքում, ինձ հուզում էր ոչ այնքան միասեռականության խնդիրը, որքան այդ մարդկանց վարքը որպես անհատներ: Նրանք երկուսով որոշում են բացահայտել իրենց հարաբերությունները, ոչ թե հետևել ընտանիքների խորհրդին` ամուսնանալ կնոջ հետ, որն ընդունված սոցիալականացում կապահովեր իրենց համար, դե իսկ թե ինչպիսի թաքնված կյանք իրենք կվարեին, դա արդեն իրենց գործն է: Ես կարծում եմ Միշայի և Հարութի ընտրությունն առավել ազնիվ է. չզբաղվել ինքնախաբեությամբ և խաբեությամբ:

Ես չեմ հասկանում մեկ այլ բան. միասեռականն արդեն գիտի, որ ինքը տարբերվում է ընդհանուրից: Ինչո՞ւ է նա ցանկանում իր տարբերությունը փորձել տեղավորել մեծամասնության ինտիտուտներում: Օրինակ, ինչո՞ւ փորձել այդ հարաբերություններում ներմուծել ամուսնության ինստիտուտը: Եվ ընդհանրապես, ես ինչքան հասկանում եմ միասեռականի միակ տարբերությունը իր սեռական կյանքն է: “Սովորական” մարդիկ դա չեն բարձրաձայնում, չէ՞: Ինչո՞ւ է դա միասեռականն անում: Երբ նա գալիս է աշխատանքի, ո՞ւմ է հուզում, թե նա ինչպիսի սեռական կյանքով է ապրում: Թե՞ սխալվում եմ: Զգում եմ, ինչ-որ բան բաց եմ թողնում էստեղ:-)

Ինչ վերաբերվում է արձագանքին, Արմենի պատասխանը միանշանակ էր. ես չեմ կարող հանդուրժել նման տղամարդու ներկայությունն իմ կողքին: Հաստատ կբախվենք…

Ինձ համար, անկեղծ ասած, ոչ մի տարբերություն չկա միասեռական է դիմացինս, թե ոչ: Երբ ես աշխատում եմ, համերգ եմ գնում, կամ պարում, ուղղակի ցանկանում եմ կողքիս տեսնել հետաքրքիր ու բանիմաց անհատի, ընդամենը…

"My dollar store"-ը և հայկական մեթալիտետը

Օրերս Երևանում բացվեց "My dollar store" առաջին խանութը, որը հավակնում է խանութների ցանց դառնալ: Սա ամերկյան "99 cent"-ի հայկական տարբերակն է, սակայն այստեղ բոլոր ապրանքները 800 դրամ են: Ավելի հաճախ անիմաստ, բայց երբեմն մանր-մունր օգտակար և fun բաներ կարելի է գտնել այդ խանութներում: Ողջունելի նախաձեռնություն է, շատերը, նամանավանդ ԱՄՆ-ում ինչ-որ ժամանակ ապրած կամ գործուղման եղած իմ ծանոթները, բավականաչափ ուրախացել էին, և խանութը դեռ չբացված արդեն զուգահեռներ էին տանում այստեղի ու ԱՄՆ-ի միջև, զուտ հայկական բնույթի անառարկելի հետևություններ անում խանութի ճակատագրի վերաբերյալ :) Անցյալ շաբաթ, բացումից հաշված օրեր հետո, կամ երևի հենց հաջորդ օրն էր, աշխատակցիս հետ իր մեքենայով իջնում էինք Կոմիտասով (խանութը Փափազյանի վրա է, "Երիցյան և որդիներ" սուպերմարկետի վերջնամասում): Սույն անձնավորությունը տարիներ առաջ 3 ամիս գործուղման է եղել ԱՄՆ-ում և, իր բնույթով լինելով շատ տպավորվող և շուտ ոգևորվող, անդառնալիորեն սիրահարվել է այնտեղի բարքերին ու կարգերին, ու մշտապես պատմում է, թե այնտեղ ինչն ինչպես էր, ասես թե մենք էլ ոչ լսել ենք, ոչ տեսել :) Իմանալով իր այս հատկության մասին, հենց այնպես, խոսքի մեջ ասեցի, որ այդքան գովազդվող խանութն արդեն բացվել է: Երևի կարիք չկա նշելու, որ նա մեքենայի ղեկը անմիջապես թեքեց խանութի ուղղությամբ :) Անկեղծ ասած, ես էլ ցանկություն ունեի տեսնելու այդքան գովազդվող խանութը, կամ ավելի ճիշտ, ցանկանում էի տեսնել "99 cent"-ի հայկական իրականացումը: Բայց ... մեզ դաժան հիասթափություն էր սպասվում :)))) Դեռ խանութին չմոտեցած, նկատեցինք ներս մտնել ցանկացողների ահռելի բանակը` մոտ 200 հօգի: Մի 50 մարդ էլ խանութի ամբողջ երկայնքով ցուցափեզկերից էին ներս նայում, երևի փորձելով տեսնել ներսում եղած տեսականին: Նույնիսկ չփորձեցինք կանգնել, այլ քշեցինք-անցանք կողքով, որոշելով մի շաբաթից վերադառնալ: Հետո երկար մտածում էի, թե ովքեր էին այդքան հավաքվել: Վերջիվերջո, ընկերներիցս մեկն ասեց, որ վերավաճառողներ են եղել, որոնք փորձել են ինչ-որ էժան ապրանքներ ձեռք բերել, հետո այլ տեղերում վաճառելու նպատակով: Ու երեկվա դրությամբ էլ խանութում նույն հերթն էր: Փաստորեն, Հայաստանում նորամուծություն անելու այս հերթական նախաձեռնությունն էլ տապալման վտանգի առաջ է: Շուտով երևի սահմանափակումներ կմտցնեն, ասենք մի ապրանքից կարող ես մի հատ գնել, կամ ամեն շարքից պարտադիր մի բան պետք է վերցնես ... Նույն հայկական մենթալիտետի շունչն է զգացվում նույնիսկ այստեղի սուպերմարկետների մեծամասնությունում, երբ խանութ մտնող ամեն մեկին պոտենցիալ գողի տեղ են դնում ու միանգամից 2 հոգի տարբեր անկյուններից սկսում են հետևել ու կրնկակոխ հետապնդել քեզ, չիմանալով երևի, որ ամբողջ աշխարհում շատ վաղուց հսկման համակարգեր են օգտագործում ու ոչ մեկը առևտուր անելիս "չի նստում շնչիդ": Տեսնես ինչքա՞ն ժամանակ կպահանջվի, մինչև հայերը նորից դառնան քաղաքակիրթ (առաջնորդվենք "անմեղության կանխավարկածով", և ենթադրենք, որ ինչ-որ ժամանակ, այնուամենայնիվ, մենք եղել ենք քաղաքակիրթ ազգ: Ամոթ է, բաըց արդեն սկսել եմ կասկածել) ...

Սայաթ-Նովա

Ինձ թվում ա, ես մի մեծ պրոբլեմ ունեմ. ամեն ինչում ինչ-որ խորհուրդ եմ փնտրում, որը թերևս պարտադիր չի, որ էնտեղ լինի /թեև հենց նոր գրածիս էլ էնքան չեմ հավատում:-)/ Մասնավորապես արվեստում. յուրաքանչյուր արտահայտչաձևում փորձում եմ գտնել որևէ իմաստ: Էս իսկ պատճառով երբեմն կան միջոցառումներ, որոնք իմ չափանիշներով “գերազանց” չեմ կարողանում անվանել, նույնիսկ եթե դա մեծամասնության կարծիքն է: Դրանք ինձ համար հոգևորի դրսևորումներ չեն:

Նույնը երեկ, երբ գնացել էինք Բոստոնից հյուրախաղերով Հայաստան ժամանած “Սայաթ-Նովայի” համերգին: Իսկապես հետաքրքիր էր կարդալ Րաֆֆիի posting-ը նույն համերգի մասին:-) Տեղ-տեղ համաձայն եմ, օրինակ, դահլիճի համընդհանուր ոգևորությունն իսկապես առկա էր: Ինձ ահագին դուր եկան պարերի բեմադրությունները: Որպես սիրողական խումբ բավականին լավ տեխնիկա ուներ: Հագուստները շատ գեղեցիկ էին, բայց ինչքանով էին համապատասխանում ազգային տարազին, չգիտեմ:

Սակայն երբ ես գնում եմ դիտելու “հայկական”, “մոլդավական” կամ “վենեսուելակլան” պար, ես ակնկալում եմ տեսնել այդ մշակույթի էությունը ներկայացնող շարժում: Հասկանում եմ, էսօր շատ դժվար է ասել, որն է “մաքուր էթնիկ պարը”, որովհետև ազդեցությունների տարիքը դարերով է չափվում: Բայց եթե ազգային պար ենք ներկայացնում, կարծում եմ փորձելու ենք դա անել հնարավորինս մոտ էն արմատներին, որոնք կարողացել են հասնել մեզ: Արմատներն էլ սնվում են հող ու ջրից: Ամեն մի պար հոգեվիճակ է, միտք, զգացում, փորձ, պատմություն` կաղապարվարծ մարմնի շարժման մեջ: Երեկվա պարերից էդ հողուջրի համը չէր զգացվում: Ես չեմ փորձում թերագնահատել հայ մնալու հսկայական աշխատանքն ու ջանքերը: Էդ մարդիկ շատ ավելի են անում, քան ես, որովհետև էստեղ ցանկության դեպքում հայ մնալու հնարավորություններն ավելի մեծ են: Ուղղակի ուզում եմ ասել, որ երեկվա պարն էլ արտահայտում էր ամերիկահայերի կողմից հաճախ ասվող միտքը. “Ես հայ եմ և ամերիկացի”: Փաստորեն, երեկվա “հայկական” պարն էլ “ամերիկահայ” պար էր… ՄԻ տեսակ հաստատում եմ վերը նշած միտքս:-) Կիսատ-պռատ ստացվեց, բայց երկար բացատրելու համար պետք ա հինգ օր շարունակ գրեմ:-)

Stay or Leave? (but not the great song from DM's "Some Devil":-)

Գյուղացի Համբոյի տունը կռիվ էր ընկել։ Մոնիկն ու Էրիկը /քույրս ու մորաքրոջս տղան/ էսօր առավոտյան գնում էին Թբիլիսի` երիտասարդական համաժողովի կազմակերպչական հարցեր քննարկելու ու հրաժարվում էին վերցնել ուտելիքի հսկայական պայուսակը, որ մորաքույրս, վաղ առավոտյան մի կերպ արթնանալով, մեծ խնամքով պատրաստել էր: Ստիպված մեջ ընկա ես:-)

Էս ամենը, մերոնց դժգոհությունն ու մորաքրոջս նեղանալն ու իրեն անտեսված զգալը ստիպեցին արդեն որերորդ անգամ մտածել մեր հասարակության փոփոխությունների ու սերունդների միջև առկա անջրպետի մասին: Մեր երիտասարդների մի մասն էսօր բավականին “շարժուն” է դարձել` տարին առնվազն մեկ կամ երկու անգամ դուրս է գալիս երկրից` գործուղման կամ հանգստանալու: Նրանց համար երկար ճանապարհն արդեն իրադարձություն չի, այլ ուղղակի մի քայլ, որը ստիպված ես անել. օրինակ` եթե տունդ հեռու է աշխատավայրից, մի 40 րոպե “ճանապարհորդելը” մինչև գործի վայր անհրաժեշտություն է: Նույնն էլ երկրից դուրս ճանապարհորդությունն է այս երիտասարդների համար: Բայց մեր ծնողների սերունդը դեռևս դա որպես անհրաժեշտություն չի ընդունում և շարունակում է “ցեղովի” ճանապարհել քեզ օդանավակայանում, հավի տապական մի կերպ խցկել իրերիդ մեջ ու էնպես անկեղծորեն հուզվել, ասես, վերջ, Աստված գիտի մեկ էլ երբ եք հանդիպելու, թեև դու գիտես, որ ընդամենը մի շաբաթ հետո տանն ես:

Շարժունակությունը (mobility) դեռևս չի դարձել մեր կենսակերպի մաս: Մենք վախենում ենք փոփոխություններից, մենք դժվարությամբ ենք բաժանվում ընկերներից ու ծանոթներից: Եթե մի ինչ-որ արտասահմանցի մեզ դուր է եկել ու հետը մի անգամ “սեղան ենք նստել-վերկացել”, նա արդեն մեր կյանքում ստատիկ դեր ունի, և նրա մեկնումը, որն անխուսափելի էր հենց ծանոթության սկզբից, արդեն ողբերգական երանգներ է ստանում: Երբեևէ փորձե՞լ եք գտնել պատճառներն այն փաստի, որ երբ ինչ-որ երիտասարդ Հայաստան է գալիս ու հանկարծ պարզվում է, որ ամուսնացած չի, շրջապատի բոլոր հայերն սկսում են անսպառ եռանդով համապատասխան զույգ փնտրել “Վայ, բա մեր հարևանի աղջիկն ինչ հրաշք աղջիկ ա: Արի իրա հետ ամուսնացի, էն ա էստեղ էլ կմնաս”: Ըստ իս, պատճառներից մեկը ենթագիտակցորեն նրան ստատիկ վիճակի բերելու մեր ցանկությունն է, կայունությունը, որը հանգեցնում է քեզ ծանոթ միջավայրի հետ կապվածության:

Մենք չունենք շարժունակության կողմից պարտադրված հմտություններն ու հույզերը. փոփոխություններից կամ ծայրահեղ երջանիկ ենք, կամ նույնքան դժբախտ: Եվրոպական /և ոչ միայն/ արժեք, որ ստիպված ենք լինելու ներմուծել: Ինչպիսի՞ն է լինելու մեր արձագանքը: Նեղսրտած ծնողնե՞ր…

Nor Dar

Շաբաթ-կիրակի, երբ Վանաձորում էի, հայտնաբերեցի, որ եղբայրս մի շատ լավ բան է արել. մի CD case-ի մեջ է հավաքել մեր երաժշտական հավաքածուի հայկական սկավառակները: Առիթից օգտվելով` հետս բերեցի Երևան (պետք է խոստովանեմ, որ առանց երաժշտության իմ կյանքը երկար շարունակվել չի կարող:-) Երբեմն նույնիսկ մտածում եմ, որ գործընկերս մի օր այնուամենայնիվ սպառելու է իր համբերության պաշաներն ու ինձ սենյակից վռնդի` չափազանց էկլեկտիկ երաժշտական կատարումների հոսքը դադարացնելու համար:-)

Ինչևէ, սկսեցի հերթով լսել սկավառակներն ու հասա իմ ամենա-ամենասիրած հայկական խմբերից մեկին` Nor Dar: Հայկական եմ ասում, բայց այն հիմնվել է Հունաստանում:

Վաղուց չէի լսել ու հիմա ուղղակի ըմբոշխնում եմ էս գեղեցկագույն հնչողությունը: Նոր դարը հայտնաբերել եմ 2001-ին շատ պատահաբար: Էն ժամանակ Աբովյանի վրա մի հետաքրքիր խանութ կար, որտեղ երաժշտական “օձի ձու” էլ կգտնեիր. Հիմա էդտեղ secondhand հագուստի խանութ է: Մտել էի ANB ալբոմներից գնելու, ու վաճառողը հարցրեց , թե արդյոք Նոր Դար երբևէ լսել եմ: Առաջարկեց փորձել… Առաջին ալբոմը Opus of the Lizard` կոմիտասյան երաժշտության ֆոլկ-ջազային մշակումներ են հիմնականում դաշնամուրի, շվիի/դուդուկի, հարվածային գործիքների ու վոկալի հնարավորինս ներդաշնակ համակցությամբ: Տպավորությունը ցնցող էր ու շարունակում է էդպիսին մնալ: Խմբի մասին ոչինչ չգիտեի, բայց ինտերնետային փնտրտուքների արդյունքում շատ ցավալի փաստ հայտնաբերեցի. խմբի հիմնական երաժիշտը` Կորա Միքայելյանը մահացել է… Մյուս երաժիշտներից մեկը հույն է`Օրեստի Մուստիդիս, շվին էլ նվագում է Տիգրան Սարգսյանը: Մեկ այլ ալբոմում` “Ամպել ա”, հայկական մեղեդին միահուսվել է հնդկականի հետ, որը հրաշալի կատարմամբ ներկայացնում է Լակշմի Շանկարը /Գանդի ֆիլմում էլ է կատարում/: Նոր իմացա, որ կա 2003-ին թողարկված հետմահու մի ալբոմ ևս` 'In the Land of Frozen Water': Կա նաև երրորդը, որը չեմ լսել` Letters Home:

Շուտով կստուգեմ, թե մեզ մոտ վաճառվում են էս երկուսը, թե ոչ: Տեսնես Կորայի մահից հետո խմբի ճակատագիրն ինչ եղավ…

Իմիջիայլոց, վերջերս կարդացի նաև Րաֆֆիի (Մենեշյան) posting մեր երաժշտական շուկայի մասին: Ըմմմ, թեև լիովին համաձայն եմ հեղինակային իրավունքի պաշտպանության ու որակի մասին Րաֆֆիի դիտարկումներին, բայց եթե փորձեմ հետևել Րաֆֆի կոչին, կմնամ իմ 100+ սկավառակների ու հեռուսատեսային վատորակ երաժշտության արատավոր շրջանակում: Որքան էլ ցավալի է, ես չեմ կարող նույնիսկ ամսեկան մեկ օրիգինալ սկավառակ գնել, որովհետև էստեղ դրանց միջին գինը 6000-8000 դրամ է: Ես դրանք միայն նվեր եմ ստանում:-)

Իսկ ավելի լուրջ, չեմ կարծում, թե նույնիսկ միջին խավ (այս խավի սահմանումն էլ շատ հեղհեղուկ է: Ոչ մի աղբյուրից չհիմնավորված իմ կարծիքով դա 300-1000 ամսեկան եկամուտ ունեցող ՀՀ քաղաքացին է: Տեսնես ինչ-որ ավելի պաշտոնական սահմանում կա՞) կազմող հայաստանցին կարողանում է այնքան ապահովել իր կենցաղը, որ սկսի մտածել իր նախասիրությունների որակի մասին, դե հեղինակային իրավունքը թողնեմ մի կողմ:-

Լավ, սա այլ թեմա է ու շատ վիճարկելի:

Խնջույքի մեր տարբերակը

Վերջապես:-)

Չգիտեմ էլ հիմա ինչից սկսեմ, թեև առանձնապես ոչ մի հետաքրքիր բան չի էլ պատահել էս երկարատև ընդմիջման ընթացքում: Դե, երևի գրեմ վանաձորյան հերթական հանգստյան օրերի մասին: Մենք հյուրեր ունեինք…

Ոչ հայաստանցու համար փորձեմ նկարագրել հայկական խնջույքը.

Ամեն ինչ սկսվում է էն հարցից, թե ում հրավիրել: “Պողոսին … Հա, բա առանց ընտանիքի ոնց կլինի, ընտանիքն էլ ա պետք հրավիրել, անպայման: Թե չէ քեֆը քեֆ չի լինի: Բայց եթե Պողոսին հրավիրում ենք, Պետրոսին չենք կարող չհրավիրել”: Ու էսպես, նախատեսված 10 հոգին մինչև խնջույքի օրը հասնում է 50-ի:

Հաջորդ քայլը մենյուն է: Այլ ընտանիքներում չգիտեմ ինչպես, մեզ մոտ 2 պարտադիր պայման կա, որը մայրս երբեք թույլ չի տալիս խախտել, եթե հյուրերն իր սրտով են. առաջին, հացը պետք է ՇԱՏ լինի, և երկրորդ, “առնովի” թխվածքի մուտքը սեղան խստագույնս արգելվում է: Ինքն անձամբ է թխելու ամեն ինչ: Դե մնացածը ինչպես ամեն տեղ. խորոված, խաշլամա կամ տոլմա ու այլ մանր-մունր բաներ:

Հետո սկսվում են անվերջ սակարկությունները վանաձորյան շուկայում, որտեղ եթե փորձում ես գնել այն գնով, ինչ քեզ ասում են, ուրեմն “հարիֆ” ես:-). տիպիկ արևելյան բազար: Արդյունքում բոլոր հարևանները, տեսնելով գնումների հսկայական տոպրակները, սկսում են մտածել, որ ինչ-որ “լեվի գործ” ես արել ու համարձակվել ես իրենց էդ մասին չասել: Էսպես սկսվում են աշխույժ շշուկները, որ տևում են էնքան, մինչև իրենց էլ ես հրավիրում խնջույքին:-)

Դե, քանի որ բոլոր բաղադրիչներն արդեն կան, տանն աշխույժ եռուզեռ է սկսվում. Տղամարդիկ սկսում են “բաստուրմա” դնել ու պարզվում է, որ եթե կա երեք տղամարդ, ուրեմն կան նաև ամենահամով խորոված պատրաստելու երեք տարբերակ: Մեկն ասում է ուրցն անպայման է, մյուսը, թե դա փչացնում է մսի իսկական համը: Կանայք էս կես ժամում հասցնում են մի հատ սուրճ խմել, մի քիչ բամբասել դեսից դենից, ու երբ տղամարդիկ դանակները փոխարինում են նարդու զառերով ու խոհանոցը զիջում կանանց, բամբասանքն առանց ընդմիջվելու տեղափոխվում է էստեղ: Աստված գիտի, թե էդ թխվածքները, սալաթներն ու ճաշերը ինչ գաղտնիքներ են լուռ մատուցում հյուրերին:-)

Մի երկու օր գիշեր ցերեկ աշխատելուց հետո գալիս են հյուրերն ու սկսվում է կարգին մի քեֆ. տղամարդիկ խորոված են սկսում սարքել, կանայք սեղանի սպասքն են դասավորում, երեխաները վազվում են հարևանի շան հետևից ու մինչ սեղան նստելն էնքան հաց ու միս թռցնում ու տալիս էս խեղճին, որ երբ սեղանը հավաքելուց հետո փորձում ես նրան ոսկորներ տալ, մի էնպիսի անտարբեր հայացք է նետում վրադ, որ ակամա ամաչում ես: Խորովածն ազդարարում է բազմաթիվ կենացների սկիզբը, որոնք ընդհատվում են նորանոր ուտեստներով ու պարով:

Իմ ամենասիրելի ժամանակը երեկոն է, երբ բոլորն արդեն հոգնած ուտելուց, սեղան գցել-հավաքելուց խումբ-խումբ նստում են էստեղ ու էնտեղ` ամեն մեկի ձեռքին դաղձով թեյի մի մեծ բաժակ ու սկսում են պատմել իրենց անցյալից: Էդ պատմություններն ուղղակի անկրկնելի էն: Օրինակ` գիտե՞ք խորհրդային ժամանակներում Ղարաբաղի գյուղերում ինչպես էին թթվասեր պատրաստում: “Ռիգա” լվացքի մեքենաների մեջ:-)

Ինչ ասես չես լսում էս երեկոների ընթացքում…