Բերդ-2

Էսպիսով, շաբաթ օրն աշխատանքի տեղից թույլտվություն վերցրի ու ճանապարհ ընկանք Բերդ: Իջևանից այն կողմ չէի ճանապարհորդել ու ասեմ, որ ՇԱՏ վառ տպավորություններ ունեմ. բնությունն աննկարագրելի գեղեցիկ է (այսինքն, լոռեցու համար նկարագրելի:-) շատ նման էր Լոռվա բնությանը), մանավանդ տարվա էս ժամանակ` ամբողջը կարմիր կակաչ ու երիցուկ… Ճանապարհը շատ լավն էր (դե գոնե ռազմավարական խնդիրներն էնքան էլ չեն անտեսվում)…

Պառավաքարի մոտերքը կանգնեցինք: Արդեն ինչ-որ մարդիկ կային էդտեղ, տեղացիներ: Նրանցից իմացա, թե գյուղն ինչու է “Պառավաքար” կոչվում: Դարասկզբին (20-րդ:-), գյուղի շրջակա սարերից մեկում “ղաչաղներ” են թաքնված լինում, որոնց գյուղից մի պառավ ամեն օր ուտելիք է տանելիս լինում: Մի օր գիշերը սարը բարձրանալիս նրան սպանում են, ու էդ ժամանակներից էդ ժայռերի անունը մնում է “պառավաքար”, որն էլ հետագայում տարածվում է ողջ բնակավայրի վրա:

Պատմությունից հետո մեզ հրավիրեցին գյուղ սուրճի: Ցավոք, նույն օրը պետք է վերադառնայինք Երևան…Հա, մոռացա նշել, որ նույն տղամարդը մեզ ցույց տվեց նաև հայկական և ադրբեջանական դիտակետերը` նշելով, որ հենց էս պահին ադրբեջանցիները մեզ տեսնում են ու ուշադիր հետևում, թե էս ինչ ենք էսքանով հավաքվել:

Մի ժամից հասանք Բերդ: Ոնց որ Երևանից դուրս ցանկացած այլ հայկական բնակավայր բարձիթողի վիճակ. կիսախարխուլ տներ, ավերված փողոցներ, ծուլորեն առաջ ընթացող կյանք, մի քանի արտասահմանյան մեքենաներ` բարձր երաժշտությամբ ու հետաքրքրասեր մարդիկ: Հարցուփորձ անելով գտանք թաղամասը (պետք է նշեմ, որ հոդվածում ասվում է, որ բավականին վատ համբավ ունեցող թաղամաս է, որտեղ մարմնավաճառներ են բնակվում: Երբ Ա-ն մոտեցավ մի երիտասարդի` թաղամասի տեղն իմանալու համար, վերջինս ասաց, “Մենք տենց թաղ չունենք”: Ա-ն ասում է, ոնց չունեք, բա էս հոդվածում գրված ա, որ էդտեղ էսպիսի մի ընտանիք կա: Երիտասարդն էլ, թե “Բա տենց ասա: Օգնություն, բան եք բերել, չէ՞: Հենա, էնտեղ ա”:-) ու ընտանիքը: Չորս թիթեղյա պատերի ներսում մի վառարան, որի մեջ հաց են թխում, վրան` ճաշ պատրաստում, 3-4 մահճակալ, հնագույն զգեստապահարան, ճանճերի պարս ու… հեռուստացույց:-) Դե, պատկերացնում եք արդեն, թե ինչ էինք զգում: Պարզվեց, վերջերս հայրն ապառիկով գնել է տեղի խանութից, քանի որ “հենց սերիալ էր սկսվում, էրեխեքը վազում էին հարևանների տուն, ասեցի ամոթ ա”: Մի քիչ զրուցեցինք, ամեն ինչ, բացի հեռուստացույցը, տվեցինք ու վերադարձանք Երևան: Էսպես ավարտվեց իմ առաջին “ֆիլանտրոպիկ” արկածը…

Ամեն դեպքում կուզենայի մեծագույն շնորհակալություն հայտնել բոլոր ընկերներիս ու հատկապես Աղ-ին, որը մի անգամ նույնիսկ չտրտնջաց էդքան մեքենա վարելու ժամանակ (թեև իրենցից մի մասն էս բլոգի մասին չգիտի:-)

Հետաքրքիր դաս էր, որից հետո որոշեցինք հստակ “ռազմավարություն” մշակել հետագա բարեգործական ծրագրերի համար: Սրա մասին էլ ուրիշ անգամ:

Բերդ-1

Իմ ճանապարհորդությունը դեպի Բերդ սկսվեց hetq.am-ից ու ավարտվեց Կասկադում կամանչիների ելույթով:-)

Հետաքննող լրագրողների կայքում կարդալով Ավալյանների ընտանիքի մասին` որոշեցի վար դնել իմ սկզբունքներից մեկը` երբեք միանվագ բարեգործություն չանել, ու փորձել ինչ-որ բան նախաձեռնել: Երկու պատճառով` սկսեցի մտածել, որ չգիտեմ, թե երբ ձեռքս կհասնի այդ “միանվագը” “շարունակականով” փոխարինելուն ու էդ դեպքում երբեք չեմ անի նույնիսկ էն փոքրը, որ կարող եմ, երկրորդն էլ, երբ կարդացի, որ ընտանիքը հեռուստացույց է ուզում, սկզբից ծիծաղս եկավ: Գիտե՞ք ինչի վրա. նրանց ցանկության համարձակության: Փորձեմ մի քիչ ավելի մանրամասն ասել էս մասին. ընտանիքը սարսափելի վիճակում է` կենցաղային տարրական պայմանների իսպառ բացակայություն, ու իրենք իրենց ամենամեծ կարիքը սահմանել են հեռուստացույցը: Սկզբից մի տեսակ ընդվզում առաջացավ մոտս. էլի հայավարի թիթիզություն ենք անում, հաց չունեն ուտելու, հեռուստացույց են ուզում… Բայց քիչ անց հիշեցի, թե մեզանից յուրաքանչյուրն իր կյանքում որքան երազանքներ է ունեցել, որոնք միգուցե էդ երազանքի պահին թվացել են անհասանելի: Ու մտածեցի, որ թերևս էս ընտանիքի համար հեռուստացույցը ոչ թե կարիք է, այլ էդ անհասանելիին հասնելու խորհրդանիշ: Եթե ինչ-որ տեղից այդ անհասանելին դառնար փոքր-ինչ ավելի հասանելի, միգուցե դա խթան լիներ նրանց համար իրենց կյանքում ավելի դրական փոփոխություն մտցելու համար: Բացի այդ, ինչո՞ւ եմ փորձում նրանց գլխին փաթաթել իմ պատկերացումն իրենց կարիքների մասին, եթե ես չգիտեմ իրենք ինչպես են ապրում, ինչ են զգում: Մարդիկ հստակ ասել են, ինչ են ուզում. կարող ես, օգնիր, ոչ, լռիր, ոչ թե քարոզ կարդա… Ու որոշեցի գործել:-)

Հոդվածն ուղարկեցի ընկերներիցս մի քանիսին, որպեսզի նրանց հետ, ովքեր համակարծիք էին ինձ հետ, ինչ-որ բան նախաձեռնենք: Պետք է ասեմ, որ հեռուստացույցին շատերը վերապահումով մոտեցան:-) Ինչևէ, բավականաչափ գումար հավաքվեց, ընկերներիցս մեկը էս ամենը համակարգելու նախաձեռնությունն իր ձեռքն առավ ու սկսեցինք գործել. Zigzag-ից գնեցինք հեռուստացույց, շորեր հավաքեցինք, ընկերուհիներիցս մեկն անձնական խնամքի պարագաներ գնեց (վերապահումներ ունեցողներից մեկը:-) Ա-ն էլ խոսեց իր ընկերներից մեկի հետ, որը բացի գումարային ներդրումն ու հայ օջախ մտնելիս անհրաժեշտ քաղցրավենիքն ու հյութը գնելը, համաձայնեց մեզ իր մեքենայով տանել Բերդ: Ասեմ, որ մինչ այդ Ա-ն խոսել էր Էդիկ Բաղդասարյանի հետ (հոդվածի հեղինակի)` հավաստանալու, որ ընտանիքը դեռևս կարիք ունի հեռուստացույցի:

Բամբիռ, Եվրատեսիլ ու Բերդ

Հինգշաբթի նորից Բամբիռին լսեցի: Թեև զուտ ակումբային կատարում էր, բայց, ըստ իս, էս խումբն զգալիորեն աճել է. հնչողության հասունությունն, ընդվզումն ու սահունությունն ակնհայտ էր: Հիշում եմ Բամբիռի առաջին ելույթը ՆՓԱԿ-ում 90-ականներին. Արեգը` վախեցած, Նարեկը`պատանեկան ռոքերային ոգեվորվածությամբ, Արմանը` լուրջ ու բեմից հնարավորինս շուտ փախչելու ու թաքնվելու ցանկությամբ:-) Այսօր լրիվ ուրիշ են` երիտասարդ, կրքոտ, կորովի, փորձերից չվախենալու համարձակությամբ: Երբ Աշոտը միացավ (հարվածային գործիքներ), ես անընդհատ ափսոսում էի, որ նրա “ձայնը” կորչում է: Հիմա լրիվ այլ հնչողություն է. հարվածային գործիքները նույն թափն ունեն, ինչ Արիկի ֆլեյտան:

Կարծում եմ, մեր ամենակենսունակ ռոք խումբն է: Մյուսներն էնքան էլ չեն փոխվում. Էմփիռեյը շարունակում է մնալ էն “նույն տաշտի” առջև, որ 90-ականների սկզբին ներկայացվեց լսարանին:

Մի հետաքրքիր դիտարկում էլ. Բամբիռն անգլերեն ինչ-որ երգ էր կատարում, երբ ընկերուհիս, որ մի շաբաթ առաջ է վերադարձել Նահանգներից, մի տեսակ դժգոհությամբ հարցրեց. “Իրենք իրենց հայերեն երգերն էլ չե՞ն երգում”: Ինձ համար սա հետաքրքիր հարց էր, որովհետև մինչ էդ ես մեծագույն հաճույքով լսում էի երգը ու միայն էդ պահին մտածեցի, թե ինչու. ռոք մշակույթն ինձ համար անքակտելի կապի մեջ է անգլերեն լեզվամտածողության հետ: Վերջինս վաղուց իմ կյանքի էական մասերից մեկն է կազմում, իսկ Հայաստանում իրական միջավար, որտեղ այն դրսևորվում է, էնքան էլ շատ չի, և դա էր պատճառը, որ Բամբիռի անգլերեն կատարումներն ինձ բավականին դուր էին գալիս: Բայց Աննայի հարցն ստիպեց ինձ մեկ անգամ էլ մտածել էն մասին, թե որքան տարբեր կարող են լինել միևնույն երևույթի ընկալումները: Նույն խմբին ամեն մեկս գնահատում էինք յուրովի. ես` որովհետև նրանք ներկայացնում էին էն, ինչը ես շատ կարոտում եմ Հայաստանում, իսկ Աննան ուզում էր տեսնել էն, ինչ ինքը կարոտում էր ԱՄՆ-ում:-)

Քանի որ խոսեցի երաժշտությունից, չեմ կարող շրջանցել Եվրատեսիլի թեման:-) Մինչ օրս շարունակվում են խոսակցություններն էն մասին, թե ինչպես պատահեց, որ դասական Եվրոպան իր նախապատվությունը տվեց goth rock-ին: Ինձ թվում է, էդ դիմակների առաջացրած ցնցման աղմուկն էնքան բարձր է, որ անտեսում ենք մեկ այլ կարևոր հանգամանք` Բոսնիա-Հերցոգովինայի 3-րդ տեղ գրավելու փաստը:

Թերևս արժի մրցույթն ամբողջության մեջ դիտարկել: Նախ, պետք է ասեմ, որ սա առաջին տարին էր, որ նայել եմ էդ մրցույթը, որովհետև փոփ ընդհանրապես չեմ սիրում ու ելնելով մեր մամուլի մատուցած նյութերից` Եվրատեսիլը միշտ ընկալել եմ որպես միջորակ փոփ երաժշտության շքահանդես: Էս անգամ դիտելով ողջ համերգը` այլ կարծիքի եմ. բավականին լավ կատարումներ կային, որոնք գոնե գնահատման իմ սանդղակում վատ փոփից բարձր են դասակարգվում: Էնպես որ արդարացումները, թե Անդրեի համար գրված երգը համապատասխանում էր մրցույթի ոգուն, էնքան էլ հիմնավորված չէին: Երկրորդ, փոխանակ դիտարկելու միայն Լորդիի հաղթանակը, անհրաժեշտ է քննել նաև Բոսնիա-Հերցոգովինայի հաղթանակը (ես դա անկեղծորեն հաղթանակ եմ համարում): Նրանք մատուցեցին մի լեգենդ, որտեղ եվրոպացուն հասկանալի միակ բառը թերևս Լեյլան էր: Ինձ հիացրեց հենց էդ անկեղծությունը. երգում եմ էն, ինչ որ եմ: Ու Եվրոպան ընտրեց դա:

Փաստորեն, Եվրոպան, որ համարում ենք արժեքների խառնարան, գերադասեց ազգային յուրահատկության դրսևորումը: Որ Եվրոպան էսօր ընդվզում է, դա գիտեինք բոլորս ու թեև Լորդիի ընտրությունը կարող է մի քիչ ծայրահեղորեն արտահայտել էդ ընդվզումը, դա ինքնին էնքան էլ զարմանալի չէր: Ինձ համար առավել զարմանալի էր Լեյլայի ընտրությունը: Ստացվեց էսպիսի մի բան. Ֆինլանդիան արտահայտում է եվրոպական ընդվզումն ընդդեմ հանրամատչելիության, միջակության, կոմֆորտի, Բոսնիա-Հերցոգովինան` էն տեսլականը, որին նա ձգտում է, իսկ Ռուսաստանը` տուրքն իստեբլիշմենթի աննկուն ոգուն:-)

Դե Հայաստան, արի ու գուշակի, թե եկող տարի ում ենք ուղարկում: Լավ գլուխկոտրուկ է:-)

Բերդը մնաց հետո…

մենք լավն ենք

Վերջերս մի քանի իրադարձություններ պատճառ հանդիսացան էս մասին մտածելու ու գրելու: Նույնիսկ “5-րդ անիվի” հերթական թողարկման թեման էր էս հարցը շոշափում` կորցնու՞մ ենք, թե՞ ոչ, հայ ընտանիքի արժեքները: Իսկ որո՞նք են էդ արժեքները, ինչո՞ւ ենք հպարտանում հայ ընտանիքով, ինչո՞վ է այն տարբերվում այլ ընտանիքներից: Հազիվ թե միանշանակ պատասխաններ գտնվեն, բայց կան մի քանի հատկանիշներ, որոնք թերևս բոլոր հայերն էս հարցին պատասխանելիս կնշեին` ծնողների սերն ու երեխաների համար անձնազոհության պատրաստակամությունը, երեխաների սերն ու հարգանքը հանդեպ ծնողները, կնոջ խոնարհությունն ու տղամարդու իմաստուն առաջնորդումը, փոխադարձ ջերմությունն ընտանիքի անդամների միջև:

Արդյո՞ք սրանք զուտ հայկական առաքինություններ են, թե՞ համամարդկային: Սա թերևս էնքան էլ էական չի: Ավելի էական է, թե արդյո՞ք մեր ընտանիքների առօրյան արտացոլում է էս արժեքները: Չարչրկված անցումնային շրջանն իր “արջաթաթային” հետքն է թողել նաև էստեղ` փոխված, կամ փոփոխվող, սոցիալական դերեր, որ ստիպում են հայ կնոջն ու տղամարդուն վերանայել իրենց գործառույթները նաև ընտանիքում /շուկայից վերադարձած կինը` փողը ես եմ վաստակում, ես էլ որոշում եմ, ինչ անել, շուկայից վերադարձած ամուսինը` հոգնած եմ, ինչ դաս, ինչ բան, դրա հավեսն ունեմ, բա/, ժողովրդագրական նկարագրի փոփոխություն, որը պայմանավորում է ամուսինների հարաբերությունները /հլա տես մենակ մեր թաղում քանի անմարդ կինարմատ կա…/, հանապազօրյա հաց վաստակելու աղբյուրների փնտրտուքի ու գտածից կառչած մնալու ամենաբազմազան (ժամանակային, զգացմունքային և այլն) ծախքերի արդյունքում այլևս այլ պատասխանատվություն չստանձնելու ցանկություն /պապ, մամ, բայց մեկ ա չեք լսում ինչ եմ պատմում/, ավանդույթներ, որոնք առօրյան ստիպում է հարցականի տակ առնել /Երևանից հասնեմ Կապան մի՞ օրվա համար: Էս տարի էլ Նոր Տարին էստեղ կանենք: Ոչինչ, մերոնք հարևաններով կնշեն, շատ չեն տխրի:/

Ինձ ամենից շատ ցավ են պատճառում էս արժեքների դրսևորման կեղծ փորձերը. օրինակ, խոնարհության դրսևորումը հարևանների մոտ, երբ այն իսպառ բացակայում է, հատկապես, երբ բացակայում են նաև վերջիններս, “տղամարդկության” հանրային դրսևորում, երբ ընտանիքի ներսում տղամարդն էական ասելիք չունի ու չի կարող ինչ-որ հարց լուծել, ու էսպես…

Չգիտեմ, ինձ թվում է ընտանիքն արժևորել և արժեզրկել կարող է մարդու տեսակն ընդհանրապես, ոչ թե միայն նրա ազգային պատկանելությունը: Եթե էսօր հայ ընտանիքներում ցածր է ապահարզանների թիվը, պատճառը ոչ թե վերոհիշյալ արժեքների պահպանման ու դրանցով ապրելու ձգտումն է, այլ հայ կնոջ առաջին ամուսնուց հետո երկրորդին չգտնելու և մենակ մնալու վախը, հասարակական դատապարտումը (դե իսկ որ հանրային կարծիքով պայմանավորված է մեր կեցվածքի ու վարքի 90%, դա անժխտելի փաստ է), երեխաներին հորից կամ մորից չզրկելու պարտականությունը (չգիտեմ, շատերը թերևս սա անձնազոհություն համարեն: Միգուցե, բայց իմ ամբողջ կյանքում ինձ համար ոչինչ ավելի ուսանելի չի եղել, որքան ծնողներիս փոխադարձ սերն ու ջերմությունը: Դրա բացակայությունն, ըստ իս, չի ապահովում ծնողի ներկայությունը երեխայի համար), վերջապես սոցիալական ապահովությունն ու մի շարք այլ պատճառներ:

Չէ, ես չեմ փորձում դատապարտել հայ ընտանիքը: Ուղղակի ուզում եմ ավելի սթափ լինենք ու հրաժարվենք անդադար լոզունգային հայտարարություններ ու մտքեր կրկնելուց: Հայ ընտանիքը պահելու համար ուղղակի պետք է ազնիվ լինենք ինքներս մեր ու էն մարդու/մարդկանց առջև, որոնց հետ որոշել ենք շարունակել մեր կյանքը: Չփորձենք խուսափել առկա խնդիրներից միայն այն պատճառով, որ դրանք մեզ ցավ են պատճառում, որ միգուցե “դրսում” իմանան այդ մասին, և այլն, և այլն, այլ հիշենք էն ջերմությունը, որը մեզ ստիպեց միանալ, ու այն չկորցնելու համար անցնենք նաև դժվարին ճանապարհով: Մենք խո կարո՞ղ ենք:-) Ու ապացույցն են հրաշալի երիտասարդ ընտանիքներն են, որ ապրում են Հայաստանում:

Միջին վիճակագրական հայ կնոջ դիմանկարների շարք - 2

Դիմանկար 4
- /շուրջր ծխախոտի ու Bvlgari բուրմունք/ Да, ջան, кстати խոսեցի ՄԱԿ-ի Մարիի հետ, ամեն ինչ նորմալ է, կանենք այդ պրայեկտը: Իրա նոր Prada-n տեսե՞լ ես: Անցյալ շաբաթ Փարիզում էր, էնտեղ ահագին shopping էր արել: Հա, մյուս շաբաթ էլ ես եմ թռնում Ստրասբուրգ: Conference on human rights and stuff…

23-35, բարեկազմ, և այդ բարեկազմությանն ուղղված ամենօրյա ջանքեր /մարզադահլիճ, լող, պար/, դիմահարդարանքն ըստ Vogue-ի ու Vanity Fair-ի, հագուստը` Naf-Naf-ից, Banana Republic-ից, Zara-ից, H&M-ից և այլ ամերկաանգլիաիտալաֆրանսիական խանութներից, ինտելեկտուալ խոսակցություններ քաղաքականության և արվեստի վերջին նորությունների շուրջ, կարծիքներ, որոնք խտացումն են ինտերնետային նորությունների և վերադասների խոսակցությունների: Զբաղմունքը` միջազգային ՀԿ-ների և պետական գերատեսչությունների աշխատակիցներ: Ձգտումներ` կյանքն ըստ Elle-ի:

Դիմանկար 5
- Չէ, Նառ, Գարիկը չի թողնում աշխատեմ, ասում ա, տանը նստի, երեխա պահի: Իրիկունը կբարձրանաս, չէ՞: Լսի, ասում են մի հատ բախտ բացող կա, ամեն ինչ ճիշտ ասում ա:

25-35, կանացի, փամփլիկ, միշտ տեսնում ես երեխայի հետ, հագուստը սովորաբար ավելի խիստ է, քան Դիմանկար 1-ում, սակայն փոքր ինչ “սեքսուալություն” իրենց այնուամենայիվ թույլ տալիս են` կիսաշրջազգեստի “մի քիչ մեծ” կտրվածք, բլուզի “մի քիչ լայն” բացվածք և այլն: Ոսկե զարդերի առատություն, որոնց մեջ գոնե մեկը պարտադիր ադամանդե, դիմահարդարանքի անբաժան մասն են կազմում վառ շրթներկն ու դիմափոշին: Զբաղմունքը`տնային տնտեսուհի, ուսուցչուհի, բժշկուհի (անհայտ): Ձգտումները` լավ, հարուստ ամուսին, առատ տուն ու սառնարան, բարեկամական և ընկերական լայն շրջապատ, որտեղ կարելի է հպարտանալ նոր զարդերով ու հագուստով, լավ զրուցընկեր-հարևան:

Դիմանկար 6
- Աստղիկ ջան, էսօր Արամս քայլեց: Էդ Կարինեն էլ մոռանում ա պարտքը հետ տա:

45-60, սովորաբար գեր, մարմնի նկատմամբ անտարբեր, մազերի կարճ սանրվածք` հապճեպ սանրված, հագուստ, որը շրջապատը կգնահատի /հա, Աստղիկն էսօր մի հատ լավ կաստյում էր հագել/, հոգնած ու հանդրատ արտահայտություն, գնահատող հայացք, որի թիրախը երիտասարդ կանայք են (տենաս ո՞նց հարս կլնի, Արմենիս չասե՞մ մի հատ տենա), ժպիտ` միայն երեխաների համար վերապահված, գնումների պայուսակ, որն անպակաս է, իսկ կանացի պայուսակում անպայման մի բուռ կոնֆետ: “Եսն” ամբողջությամբ պարփակված է երեխաներով ու թոռնիկներով: Զբաղմունքը` տատիկ, կեսուր, հարևան, ուսուցչուհի: Ձգտումներ` երջանիկ երեխաներ ու թոռնիկներ:

Սա փոքրիկ մի խճանկար` իմ ակնոցների հետևից:- ) Եթե չալարեմ, կշարունակեմ, որովհետև էստեղ բացակայում է շատ կարևոր մի դիմանկար ևս` ինտելեկտուալ տատիկների դիմանկարը: Ոչ միայն, բայց այս կանայք շատ հետաքրքիր են:-)

Բայց մենք այնումենայնիվ լավն ենք` անկեղծորեն զգացմունքային, տաք, ջերմ, ներող, ամեն մի կտոր հացի հետ մեր սերը սիրած մարդկանց փոխանցող...

Միջին վիճակագրական հայ կնոջ դիմանկարների շարք - 1

Անպայման պետք է նշեմ, որ իմ համայնապատկերը բավականին սահմանափակ է դիպուկ ու ընգրկուն դիմանկարների համար: Սա իմ ամենօրյա դիտարկումներն են և դրանց, անշուշտ, գրոտեսկային պատկերները, որի արդյունքում կորչում են հրաշալի անհատականությունները: Ուղղակի ընդհանրացումները թույլ են տալիս հասկանալ նաև ընդհանուր տենդենցները…

Դիմանկար 1
- Պիվետ, ջան: Լյա՞վ ես: Զանգե՞ց: Հա՞, իսկ ինչ ասավ: Բա դու՞:
- /գեղեցիկ, երկար մազերի հպարտ շարժում դեպի ետ/ Ասեցի, չէ: Ի, էդքան շուտ հո չեմ համաձայնվի:

16-25, բնատուր բարեկազմություն, անպայման շիկահեր (a la Pallete) և ուղիղ մազեր, վառ շպար, հատկապես բավականին գեղեցիկ աչքերին, հնարավորինս նեղ տաբատ ու ընդգրկուն բլուզ, նախատեսված միայն կրծքի և գոտկատեղի միջև ընկած հատվածի համար, փայլուն քարերի գունագեղ առկայծում` հագուստից մինչ պայուսակ ու կոշիկ, և բնականաբար կրունկներ` առնվազն 10 սմ: Զբաղմունքը` ուսանող, վաճառողուհի, “օֆիսի աշխատող”: Ձգտումները` 20 տարեկանում ամուսնանալ BMW ու տուն ունեցող “սիրուն տղու” հետ, երեխաներ, լավ տուն-տեղ, հագուկապ:

Դիմանկար 2
- Алхимика? Не, не читала, но Алка обещала достать книгу. Смотрела “The Doors” Стоуна. Ладно, до вечера. Кстати, сегодня Карен играет в НПАК, пойдешь?

16-25, հիմնականում բարեկազմ ու սպորտային, ջինսեր ու սպորտային բլուզներ, մազերի բնական գույներ ու սանրվածքներ, կամ արևմտյան ավանգարդիստական նորաձևության ամենավերջին ճիչի հայաստանյան արտահայտություններ, “դուք ինձ երբեք չեք կարող հասկանալ” ընդվզումն արտահայտող հայացք, հիմնականում ռուսախոս, իրենց ուրույն ու ինքնատիպ շրջապատը փայփայող ու բոլորից պաշտպանող: Զբաղմունքը` ուսանող: Ձգտումները` կարդալ, լսել, դիտել ոչ mainstream արվեստի ստեղծագործություններ, կիթառի ուղեկցությամբ անվերջ գիշերային քննարկումների ընթացքում էս աշխարհից ինչ-որ բան հասկանալու մղում, ռոք երաժշտության գովերգած պահն ըմբոշխնելու և “միակին” մի քանիսի օգնությամբ գտնելու հաջող կամ անհաջող փորձեր:

Դիմանկար 3
- /լուռ մենախոսություն, որն սկսվում է ինչ-որ բան արտահայտելու ցանկությամբ ու դա անելու դանդաղ, ծորուն, հանդարտ, բայց միևնույն ժամանակ կրքոտ դատապարտման ծուլությամբ/ … … Հլա սրանց մի նայի: Ինչ ունեն-չունեն բացել են, հետն է աչքերով ուտում են սաղին: Բա սա հայ կնկա բան ա՞: Հա, տենաս գոմի կրիշն էսօր կսաքե՞ն…

30-45 (երբեք չես կարող գուշակել տարիքը), ուժեղ, մեծ, լայն, կարմիր ափեր, խոշոր, պարզ ու կոպիտ դիմագծեր, երբեմն դիմահարդարման բոլոր հնարավոր միջոցների հետքերը դեմքին, իսկ ավելի հաճախ միայն շրթներկ, կամ էլ ոչինչ, կենտրոնացած, բայց միևնույն ժամանակ ինքնամփոփ հայացք, լուրջ կամ խիստ արտահայտություն, որ առաջանում է պինդ սեղմված շուրթերի պատճառով, կաթի, հողի ու էժանագին օծանելիքի բուրմունք, հիմնականում սև երկար կիսաշրջազգեստ կամ կոստյում` զարդարված փայլուն ժապավեններով ու մեծ գունավոր կոճակներով, մաքրեմաքուր կոշիկներ` սև, կաշվից, 90-ականների նորաձևությանը հավատարիմ, արդուկած հարթ մազեր, կամ պարանոցին մեծ, վառ մազակալով հավաքած փունջ: Զբաղմունքը` ամեն ինչ, ինչ կինն անում է գյուղում: Ձգտումները` լավ ամուսին, երեխեք, տուն-տեղ, լավ բարեկամություն:

Մայիսի 9

Անցյալ տարի ապրիլին Բեռլինում Հաղթանակի սյան մոտից քայլում էինք դեպի Բրանդենբուրգյան դարպասները: Ուղեկիցս բրիտանացի էր, որ բարեբախտաբար բազմիցս եղել էր Բեռլինում և մատնանշում էր հետաքրքիր վայրերը: Ինչ-որ մի պահ նա ուշադրությունս հրավիրեց երկու տանկերին ու թե, “Դե, սրանց մասին դու ավելի լավ կիմանաս. Բեռլին մտած առաջին խորհրդային տանկերն են”: Թեև մինչ էդ էլ էդ հարցն անցել էր մտքովս, բայց երբեք էդքան սրությամբ չէի ցանկացել իմանալ պատասխանը. իսկ ինչպե՞ս են զգում իրենք` այսօրվա գերմանացիք, ամեն օր, երբ անցնում են էստեղով ու տեսնում իրենց պարտության խորհրդանիշները, ամեն մայիսի 9-ին, երբ գրեթե ողջ աշխարհը տոնում է իրենց պարտության օրը, իրենք ի՞նչ են զգում… Ափսոս, ծանոթ գերմանացիներ չկային, որոնց կարող էի դիմել նման հարցով:

Իսկ մայիսմեկյան շքերթները կարոտում եմ. մարդկանց մեծ խմբերի ոգին լրիվ այլ բան է, թերևս հոտային ինչ-որ բան կա, բայց անժխտելիորեն ուժ կա, որն անգերազանցելի կարող է լինել ու միաժամանակ և կործանարար և արարող (դե փիլիսոփաներն էստեղ կվիճեին, թե արդյոք դրանք էնքան էլ տարբեր բաներ են. չէ՞ որ արարումը ենթադրում է նախկին վիճակի փոփոխություն, այսինքն ինչ-որ բանի կործանում:-)): Իմ մանկության ամենամեծ իրադարձություններից մեկն էր Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի արձագանքը. նախ, ֆիլմերը, երբ փորձում էինք գլխի ընկել, թե ովքեր են “մերոնքականները”, ու եթե հանկարծ հայրս չէր ասում “ֆաշիստ” բառը, եղբայրս ու ես խառնվում էինք, մինչև ֆիլմի կեսից նոր հասկանում էինք, թե “լավերն” ովքեր են: Հետո բոլոր “ոչ-կարմիրներին”` սպիտակ գվարդիականներին և դաշնակցականներին (կարծեմ մեր խորհրդային հայ իրականության մեջ բացի գերմանացի նացիստներից էս երկուսն էին թշնամու հավաքական կերպարները) հեշտության համար պիտակում էինք “ֆաշիստ”: Դե վեց-յոթ տարեկանում էնքան էլ հեշտությամբ չենք հրաժարվում երկու տարեկանների` բոլոր չորքոտանիներին իրենց առաջին անգամ ճանաչած չորքոտանի կենդանու հետ ընդհանրացնելու հակումից:-) Հետո էլ սկսվում էին պատմության դասերը դպրոցում… Դրանք հայրենասիրության իմ առաջին ուսուցիչներն են եղել նաև: Գիտեմ, որ շատ վիճարկելի բան եմ ասում, բայց էդ ֆիլմերի ու պատմության շնորհիվ եմ սկսել սիրել մի բան, որն ինձանից դուրս էր, որը ես չէի, իմ ընտանիքը չէր, իմ միջավայրը չէր. վերացարկում էր, բայց նույնքան հարազատ, որքան վերը նշվածները: Հավանաբար էստեղ հարկ է խոսել “պրոպագանդայի ուժի” մասին: Բայց եթե հիմա մենք էլ կարողանայինք մերոնց Հայաստանում նման “պրոպագանդայի ուժի զոհերը” դարձնել, էնքան էլ վատ չէր լինի:-)