“Չմոռանանք մեր ռազմագերիներին”
Որևէ մեկը կարո՞ղ է ասել, թե որքան ռազմագերիներ ունենք մենք հիմա` Արցախյան ազատամարտի հետևանքով: Ըստ պաշտոնական աղբյուրների տվյալների` ոչ մի, բայց անձամբ ես չեմ հավատում պաշտոնական տվյալներին:
Ցանկացած պատերազմ, բազում արհավիրքներից բացի, բերում է նաև այնպիսի հիմնախնդիրներ, ինչպիսիք են փախստականները, ստրես ապրած մանուկները և ռազմագերիները: Հենց այս վերջին կատեգորիան է, որ ամենից մոռացվածն ու անտեսվածն է: Եվ դա բացատրելի է, որովհետև ցանկացած ժամանակաշրջանում և հասարակարգում գերի ընկնելը համարվել և համարվում է ամոթալի, դատապարտելի արարք, անկախ գերի ընկնելու հանգամանքներից: Յուրաքանչյուր զինվոր վերջին փամփուշտը միշտ պահում է իր համար, բայց ոչ բոլորն են կարողանում այն օգտագործել …
Պատերազմի ժամանակ առիթ եմ ունեցել հանդիպել գերությունից ազատված ազատամարտիկների: Չեմ նկարագրի գերության ամբողջ դաժան մանրամասնությունները, միայն ասեմ, որ նրանցից շատերի մոտ հոգեկան շեղումներ էին առաջացել: Չգիտեմ, կա՞ր արդյոք պետական հոգածություն այդ մարդկանց նկատմամբ, բայց նրանք բոլորն էլ լքված էին զգում իրենց և ակնհայտորեն հոգեբանի կարիք ունեին: Նույնը կարելի է ասել նաև մյուս ազատամարտիկների վերաբերյալ, բայց, այնուամենայնիվ, գերության խարանն ավելի ծանր է: Ուրիշ բան է լինել հաղթանակած, բոլորովին այլ է լինել գերությունից վերադարձած:
Երբ ապրում էի Քուվեյթում, ամեն անգամ հաց առնելիս կարդում էի փաթեթի վրայի անգլերեն մակագրությունը` “Չմոռանանք մեր ռազմագերիներին”: Իրենց պատերազմն Իրաքի հետ շատ ավելի կարճ էր, քան մեր հերոսամարտը, բնականաբար, զոհերի ու տուժածների քանակն էլ ավելի քիչ էր, չնայած համեմատությունն այստեղ այնքան էլ տեղին չէ: Չ՞է որ խոսքը գնում է մարդկային ճակատագրերի մասին: Բայց իրենք հիշում էին յուրաքնաչյուրին և հիշեցնում բոլորին` տեղացիներին, զբոսաշրջիկներին, բոլորին: Իսկ մերոնք երևի առաջնորդվում են “Մեկ մարդու մահը ողբերգություն է, շատերինը` վիճակագրություն” կարգախոսով: Այնինչ առաջին հերթին գերի ընկած լինելու դժբախտության մեջ հայտնված մարդկանց պետք է փրկել. չէ՞ որ նրանց հաստատ ոչ մի լավ բան չի սպասվում գերության մեջ:
Որևէ մեկը կարո՞ղ է ասել, թե որքան ռազմագերիներ ունենք մենք հիմա` հրադադարից 12 տարի անց:
“Չմոռանանք մեր ռազմագերիներին” …
Ցանկացած պատերազմ, բազում արհավիրքներից բացի, բերում է նաև այնպիսի հիմնախնդիրներ, ինչպիսիք են փախստականները, ստրես ապրած մանուկները և ռազմագերիները: Հենց այս վերջին կատեգորիան է, որ ամենից մոռացվածն ու անտեսվածն է: Եվ դա բացատրելի է, որովհետև ցանկացած ժամանակաշրջանում և հասարակարգում գերի ընկնելը համարվել և համարվում է ամոթալի, դատապարտելի արարք, անկախ գերի ընկնելու հանգամանքներից: Յուրաքանչյուր զինվոր վերջին փամփուշտը միշտ պահում է իր համար, բայց ոչ բոլորն են կարողանում այն օգտագործել …
Պատերազմի ժամանակ առիթ եմ ունեցել հանդիպել գերությունից ազատված ազատամարտիկների: Չեմ նկարագրի գերության ամբողջ դաժան մանրամասնությունները, միայն ասեմ, որ նրանցից շատերի մոտ հոգեկան շեղումներ էին առաջացել: Չգիտեմ, կա՞ր արդյոք պետական հոգածություն այդ մարդկանց նկատմամբ, բայց նրանք բոլորն էլ լքված էին զգում իրենց և ակնհայտորեն հոգեբանի կարիք ունեին: Նույնը կարելի է ասել նաև մյուս ազատամարտիկների վերաբերյալ, բայց, այնուամենայնիվ, գերության խարանն ավելի ծանր է: Ուրիշ բան է լինել հաղթանակած, բոլորովին այլ է լինել գերությունից վերադարձած:
Երբ ապրում էի Քուվեյթում, ամեն անգամ հաց առնելիս կարդում էի փաթեթի վրայի անգլերեն մակագրությունը` “Չմոռանանք մեր ռազմագերիներին”: Իրենց պատերազմն Իրաքի հետ շատ ավելի կարճ էր, քան մեր հերոսամարտը, բնականաբար, զոհերի ու տուժածների քանակն էլ ավելի քիչ էր, չնայած համեմատությունն այստեղ այնքան էլ տեղին չէ: Չ՞է որ խոսքը գնում է մարդկային ճակատագրերի մասին: Բայց իրենք հիշում էին յուրաքնաչյուրին և հիշեցնում բոլորին` տեղացիներին, զբոսաշրջիկներին, բոլորին: Իսկ մերոնք երևի առաջնորդվում են “Մեկ մարդու մահը ողբերգություն է, շատերինը` վիճակագրություն” կարգախոսով: Այնինչ առաջին հերթին գերի ընկած լինելու դժբախտության մեջ հայտնված մարդկանց պետք է փրկել. չէ՞ որ նրանց հաստատ ոչ մի լավ բան չի սպասվում գերության մեջ:
Որևէ մեկը կարո՞ղ է ասել, թե որքան ռազմագերիներ ունենք մենք հիմա` հրադադարից 12 տարի անց:
“Չմոռանանք մեր ռազմագերիներին” …
posted by AramK at 12:35 PM
2 Comments:
Aram jan,
Shat tegin es nkatel ayn paste vor chka paterazm aranz razmagerineri. Sa shat zanr tema e vorovhetev mardik irenz harazatnerin voronk chen veradarzel marti dashtitz hamarum en zohvatz. Isk nayev hetakrkir e imanal Artzakhum ardyok kan azeri razmageriner.
Hamlet
Kardaceq, http://www.lragir.am/src/index.php?id=3&l_id=14101&firstpg=1, lav hodvats e. Kapvats e ham ays posting-i nyuti hat, ham el Christinayi "Mi spananer" postingi adrbejancu masin mi shat dipuk parberuthyun ka.
Post a Comment
<< Home