Սայաթ-Նովա
Ինձ թվում ա, ես մի մեծ պրոբլեմ ունեմ. ամեն ինչում ինչ-որ խորհուրդ եմ փնտրում, որը թերևս պարտադիր չի, որ էնտեղ լինի /թեև հենց նոր գրածիս էլ էնքան չեմ հավատում:-)/ Մասնավորապես արվեստում. յուրաքանչյուր արտահայտչաձևում փորձում եմ գտնել որևէ իմաստ: Էս իսկ պատճառով երբեմն կան միջոցառումներ, որոնք իմ չափանիշներով “գերազանց” չեմ կարողանում անվանել, նույնիսկ եթե դա մեծամասնության կարծիքն է: Դրանք ինձ համար հոգևորի դրսևորումներ չեն:
Նույնը երեկ, երբ գնացել էինք Բոստոնից հյուրախաղերով Հայաստան ժամանած “Սայաթ-Նովայի” համերգին: Իսկապես հետաքրքիր էր կարդալ Րաֆֆիի posting-ը նույն համերգի մասին:-) Տեղ-տեղ համաձայն եմ, օրինակ, դահլիճի համընդհանուր ոգևորությունն իսկապես առկա էր: Ինձ ահագին դուր եկան պարերի բեմադրությունները: Որպես սիրողական խումբ բավականին լավ տեխնիկա ուներ: Հագուստները շատ գեղեցիկ էին, բայց ինչքանով էին համապատասխանում ազգային տարազին, չգիտեմ:
Սակայն երբ ես գնում եմ դիտելու “հայկական”, “մոլդավական” կամ “վենեսուելակլան” պար, ես ակնկալում եմ տեսնել այդ մշակույթի էությունը ներկայացնող շարժում: Հասկանում եմ, էսօր շատ դժվար է ասել, որն է “մաքուր էթնիկ պարը”, որովհետև ազդեցությունների տարիքը դարերով է չափվում: Բայց եթե ազգային պար ենք ներկայացնում, կարծում եմ փորձելու ենք դա անել հնարավորինս մոտ էն արմատներին, որոնք կարողացել են հասնել մեզ: Արմատներն էլ սնվում են հող ու ջրից: Ամեն մի պար հոգեվիճակ է, միտք, զգացում, փորձ, պատմություն` կաղապարվարծ մարմնի շարժման մեջ: Երեկվա պարերից էդ հողուջրի համը չէր զգացվում: Ես չեմ փորձում թերագնահատել հայ մնալու հսկայական աշխատանքն ու ջանքերը: Էդ մարդիկ շատ ավելի են անում, քան ես, որովհետև էստեղ ցանկության դեպքում հայ մնալու հնարավորություններն ավելի մեծ են: Ուղղակի ուզում եմ ասել, որ երեկվա պարն էլ արտահայտում էր ամերիկահայերի կողմից հաճախ ասվող միտքը. “Ես հայ եմ և ամերիկացի”: Փաստորեն, երեկվա “հայկական” պարն էլ “ամերիկահայ” պար էր… ՄԻ տեսակ հաստատում եմ վերը նշած միտքս:-) Կիսատ-պռատ ստացվեց, բայց երկար բացատրելու համար պետք ա հինգ օր շարունակ գրեմ:-)
Նույնը երեկ, երբ գնացել էինք Բոստոնից հյուրախաղերով Հայաստան ժամանած “Սայաթ-Նովայի” համերգին: Իսկապես հետաքրքիր էր կարդալ Րաֆֆիի posting-ը նույն համերգի մասին:-) Տեղ-տեղ համաձայն եմ, օրինակ, դահլիճի համընդհանուր ոգևորությունն իսկապես առկա էր: Ինձ ահագին դուր եկան պարերի բեմադրությունները: Որպես սիրողական խումբ բավականին լավ տեխնիկա ուներ: Հագուստները շատ գեղեցիկ էին, բայց ինչքանով էին համապատասխանում ազգային տարազին, չգիտեմ:
Սակայն երբ ես գնում եմ դիտելու “հայկական”, “մոլդավական” կամ “վենեսուելակլան” պար, ես ակնկալում եմ տեսնել այդ մշակույթի էությունը ներկայացնող շարժում: Հասկանում եմ, էսօր շատ դժվար է ասել, որն է “մաքուր էթնիկ պարը”, որովհետև ազդեցությունների տարիքը դարերով է չափվում: Բայց եթե ազգային պար ենք ներկայացնում, կարծում եմ փորձելու ենք դա անել հնարավորինս մոտ էն արմատներին, որոնք կարողացել են հասնել մեզ: Արմատներն էլ սնվում են հող ու ջրից: Ամեն մի պար հոգեվիճակ է, միտք, զգացում, փորձ, պատմություն` կաղապարվարծ մարմնի շարժման մեջ: Երեկվա պարերից էդ հողուջրի համը չէր զգացվում: Ես չեմ փորձում թերագնահատել հայ մնալու հսկայական աշխատանքն ու ջանքերը: Էդ մարդիկ շատ ավելի են անում, քան ես, որովհետև էստեղ ցանկության դեպքում հայ մնալու հնարավորություններն ավելի մեծ են: Ուղղակի ուզում եմ ասել, որ երեկվա պարն էլ արտահայտում էր ամերիկահայերի կողմից հաճախ ասվող միտքը. “Ես հայ եմ և ամերիկացի”: Փաստորեն, երեկվա “հայկական” պարն էլ “ամերիկահայ” պար էր… ՄԻ տեսակ հաստատում եմ վերը նշած միտքս:-) Կիսատ-պռատ ստացվեց, բայց երկար բացատրելու համար պետք ա հինգ օր շարունակ գրեմ:-)
posted by christina at 4:31 PM
7 Comments:
Barev Christina,
Your interesting writing has again prompted me to ask you some questions about Armenian words. I hope you don't mind. This time the words are: "ah" in your sentence "Eendz tvoom ah..." and "chee" in your sentence "...bardadeer chee..." I have heard these two words used by Armenians from Hayastan and in Hayastan, but not by some Hayastantsees who immigrated to the Chicago community in the 1950s. My father, who was born (Zangezoor region of Armenia) before the Soveit era, and university educated in Yerevan, used the word "eh" instead of "ah" and "cheh" instead of "chee." His friend, also university educated in Yerevan around the same time, spoke the same way my father spoke. Their pronunciation was softer-sounding compared to the Armenian that I have heard in Yerevan, which sounds, to my ear, a little harsher, like Russian. Interestingly, some of my father's other Haystantsee friends, who immigrated to Chicago around the same time, pronounced words pretty much like my father and his friend did, but used words not used by my father or his friend. An example of a word the friends would use is "hayat" for yard (Hayatuh gnah!), whereas my father or his friend would use the word "bak" (Bakuh gnah!) And so, how, why, and when were the words "eh" and "cheh" changed to "ah" and "chee?"
Amen inchi mej irakanum misht inch wor xorhurd ka, ayl harc e, the inchqanov e ayn karevor ev usaneli :) Ayanpes wor, Christina, sharunakir amen inchi mej xorhurd pntrel :)
Yes liovin haskaca qo gratsi imast@ :) Amerikayi miacyal nahangner@ qaghaqakrtuthyuneri miadzulman mi mets katsa e, globalizaciai prtotip@, wortegh bolorn amerikaci en , heto nor irenc azgi nerkayacucich u parern el petq e wor linein amerikahayeren. Ete amerikayum aprogh hayer@ pordzen pahpanel etnik haykakan pari elementner@, da eritasardneri mot hetaqrqruthyun chi arajani u kmerni, isk worosh xmbagrumnerov ayn misht el kareli e matucel bemeric kam erekuytneri jamanak. Aysteghic el galis en ayd transformacianer@.
'Cheeh' (չի) and 'ah' (as in պետք ա) are used in the everyday speech for most of the regions in Armenia, including Yerevan. 'Cheeh' (չի) is also used in literary Armenian as well but I don't think it's recommended.
There is one word that Cristina will probably never use. It's the Yerevan version of գնալ which is էթալ. Most of the Loretsi, including myself, cannot stand that word.
Shat jisht en nkatarumnered Christina. Yev dra hamar el petke ays Hayrenik-Spyurk kapi hzoratzume, vori mijotzov spyurke aveli e kapvum ir armatnerin. Hishenk vor ayntegh anhatner en zbaghvum hayusutzman yev hayapahpanman gorzov, Isk aystegh institutner yev amboghj hamakargner. Aystegh martik entrum en pare tatrone vorpes masnagitutyun, isk ayntegh (haykakan mijavayrum) da e vorpes hobby yev hayapahpanman porz, vorpisi hay yeridasarde shpvi hayeri het. Uremn aystegh pare darnum e vorpes khorhurdanish armatnere pahelu ayn mardkanz, voronk unen hnaravorutyun hajakhelu aydpisi mijocarumneri. Isk yete khosank zut Voraki kam Choroegraphy masin, aydtegh petke nkati arnenk vor nrank zut siroghakan bnuyt unen.
Hamlet
էթալ is not that bad, էթում եմ is something that no loretsi can stand for sure:)
Dear Knarik, I'll just add a few things to what Nazarian has already mentioned.
"a" is very common in several dialects here in Armenia. Tumanyan’s writing is characterized with the abundant use of “a” though he had used “e” as well in the same piece (actually many at the time criticized him for “humiliating” the beauty of the Armenian language…) Here's a very brief quote from Gikor: Իմ դարդն էլ էն ա, աղա ջան, որ մարդ դառնա. լեզու սովորի, գրիլ-կարդալ սովորի, նստիլ-վերկենալ սովորի, մարդ ճանաչի, որ աշխարքումն ինձ նման խեղճ ու զուրկ չմնա... Ւնքն էլ աչքաբաց էրեխա ա, մեր գեղական շկոլումն էլ գրաճանանչ ա էլել, գրի սևն ու սպիտակը ջոկում ա։ Ամա աղաչանքս էն ա, որ լավ մտիկ անեք, ղարիբ էրեխա ա, քորփա ա...
This is Lori dialect. Except Russian (շկոլում) it is influenced by Georgian as well. For instance, we call hazelnut "tkhil" and in Georgian it is "tkhili" (in Yerevan it is "pnduk").
Actually in literary Armenia you are not supposed to use "a" and in my formal writing I never do. However, since this is a personal record, I tend to write the way I speak and that determines my choice of vocab and grammar:-)
Next, 'che' and 'chee'. I've got to "make an amendment" to what Nazarian said about this one:-) Actually both (չի) and (չէ) are the negative auxiliaries for the 3rd person singular. But, now at schools here students learn that (չի) is the correct form. Նա չի կարող լողալ: Անահիտը այլևս աշակերտուհի չի, նա արդեն համալսարանի ուսանողուհի է: What I’ve noticed though is that the use of the forms depends on their position: if the negative auxiliary comes before the main verb, it tends to be ‘cheeh’, otherwise it is che: Պետք չէ գնալ այնտեղ: Պարտադիր չէ դա անել: Still, according to the Armenian textbooks used at secondary schools the correct negative form for the 3rd person singular is (չի):
But I don’t have a good answer for how, when and why these changes were made, sorry.
Dear Christina,
Thank you very much for your fine explanations. When I worked as a volunteer in Armenia, first in the village of Jrashen near Spitak in 1991, and then in Gyumri in 2002-2003, I became fascinated by the various dialects that I heard: Jrashen, Gyumri, Kharabagh, Meghri, the village of Heshtia in Javakhk, and the Armenian spoken in Yerevan. As I listened to people speak, my ear soon became accustomed to the various dialects, with some slightly more melodic than others, and I would be reminded of the Chicago Hayastantsees and the dialects they spoke, including the various words they used. I've always felt that our language is beautiful and rich, but after spending time in the regions, and in Yerevan too, I cannot help but think, What a wealth of history we have, and stories just waiting to be told!
As I've mentioned before, it is enjoyable reading your writings.
Post a Comment
<< Home