Խնջույքի մեր տարբերակը
Վերջապես:-)
Չգիտեմ էլ հիմա ինչից սկսեմ, թեև առանձնապես ոչ մի հետաքրքիր բան չի էլ պատահել էս երկարատև ընդմիջման ընթացքում: Դե, երևի գրեմ վանաձորյան հերթական հանգստյան օրերի մասին: Մենք հյուրեր ունեինք…
Ոչ հայաստանցու համար փորձեմ նկարագրել հայկական խնջույքը.
Ամեն ինչ սկսվում է էն հարցից, թե ում հրավիրել: “Պողոսին … Հա, բա առանց ընտանիքի ոնց կլինի, ընտանիքն էլ ա պետք հրավիրել, անպայման: Թե չէ քեֆը քեֆ չի լինի: Բայց եթե Պողոսին հրավիրում ենք, Պետրոսին չենք կարող չհրավիրել”: Ու էսպես, նախատեսված 10 հոգին մինչև խնջույքի օրը հասնում է 50-ի:
Հաջորդ քայլը մենյուն է: Այլ ընտանիքներում չգիտեմ ինչպես, մեզ մոտ 2 պարտադիր պայման կա, որը մայրս երբեք թույլ չի տալիս խախտել, եթե հյուրերն իր սրտով են. առաջին, հացը պետք է ՇԱՏ լինի, և երկրորդ, “առնովի” թխվածքի մուտքը սեղան խստագույնս արգելվում է: Ինքն անձամբ է թխելու ամեն ինչ: Դե մնացածը ինչպես ամեն տեղ. խորոված, խաշլամա կամ տոլմա ու այլ մանր-մունր բաներ:
Հետո սկսվում են անվերջ սակարկությունները վանաձորյան շուկայում, որտեղ եթե փորձում ես գնել այն գնով, ինչ քեզ ասում են, ուրեմն “հարիֆ” ես:-). տիպիկ արևելյան բազար: Արդյունքում բոլոր հարևանները, տեսնելով գնումների հսկայական տոպրակները, սկսում են մտածել, որ ինչ-որ “լեվի գործ” ես արել ու համարձակվել ես իրենց էդ մասին չասել: Էսպես սկսվում են աշխույժ շշուկները, որ տևում են էնքան, մինչև իրենց էլ ես հրավիրում խնջույքին:-)
Դե, քանի որ բոլոր բաղադրիչներն արդեն կան, տանն աշխույժ եռուզեռ է սկսվում. Տղամարդիկ սկսում են “բաստուրմա” դնել ու պարզվում է, որ եթե կա երեք տղամարդ, ուրեմն կան նաև ամենահամով խորոված պատրաստելու երեք տարբերակ: Մեկն ասում է ուրցն անպայման է, մյուսը, թե դա փչացնում է մսի իսկական համը: Կանայք էս կես ժամում հասցնում են մի հատ սուրճ խմել, մի քիչ բամբասել դեսից դենից, ու երբ տղամարդիկ դանակները փոխարինում են նարդու զառերով ու խոհանոցը զիջում կանանց, բամբասանքն առանց ընդմիջվելու տեղափոխվում է էստեղ: Աստված գիտի, թե էդ թխվածքները, սալաթներն ու ճաշերը ինչ գաղտնիքներ են լուռ մատուցում հյուրերին:-)
Մի երկու օր գիշեր ցերեկ աշխատելուց հետո գալիս են հյուրերն ու սկսվում է կարգին մի քեֆ. տղամարդիկ խորոված են սկսում սարքել, կանայք սեղանի սպասքն են դասավորում, երեխաները վազվում են հարևանի շան հետևից ու մինչ սեղան նստելն էնքան հաց ու միս թռցնում ու տալիս էս խեղճին, որ երբ սեղանը հավաքելուց հետո փորձում ես նրան ոսկորներ տալ, մի էնպիսի անտարբեր հայացք է նետում վրադ, որ ակամա ամաչում ես: Խորովածն ազդարարում է բազմաթիվ կենացների սկիզբը, որոնք ընդհատվում են նորանոր ուտեստներով ու պարով:
Իմ ամենասիրելի ժամանակը երեկոն է, երբ բոլորն արդեն հոգնած ուտելուց, սեղան գցել-հավաքելուց խումբ-խումբ նստում են էստեղ ու էնտեղ` ամեն մեկի ձեռքին դաղձով թեյի մի մեծ բաժակ ու սկսում են պատմել իրենց անցյալից: Էդ պատմություններն ուղղակի անկրկնելի էն: Օրինակ` գիտե՞ք խորհրդային ժամանակներում Ղարաբաղի գյուղերում ինչպես էին թթվասեր պատրաստում: “Ռիգա” լվացքի մեքենաների մեջ:-)
Ինչ ասես չես լսում էս երեկոների ընթացքում…
Չգիտեմ էլ հիմա ինչից սկսեմ, թեև առանձնապես ոչ մի հետաքրքիր բան չի էլ պատահել էս երկարատև ընդմիջման ընթացքում: Դե, երևի գրեմ վանաձորյան հերթական հանգստյան օրերի մասին: Մենք հյուրեր ունեինք…
Ոչ հայաստանցու համար փորձեմ նկարագրել հայկական խնջույքը.
Ամեն ինչ սկսվում է էն հարցից, թե ում հրավիրել: “Պողոսին … Հա, բա առանց ընտանիքի ոնց կլինի, ընտանիքն էլ ա պետք հրավիրել, անպայման: Թե չէ քեֆը քեֆ չի լինի: Բայց եթե Պողոսին հրավիրում ենք, Պետրոսին չենք կարող չհրավիրել”: Ու էսպես, նախատեսված 10 հոգին մինչև խնջույքի օրը հասնում է 50-ի:
Հաջորդ քայլը մենյուն է: Այլ ընտանիքներում չգիտեմ ինչպես, մեզ մոտ 2 պարտադիր պայման կա, որը մայրս երբեք թույլ չի տալիս խախտել, եթե հյուրերն իր սրտով են. առաջին, հացը պետք է ՇԱՏ լինի, և երկրորդ, “առնովի” թխվածքի մուտքը սեղան խստագույնս արգելվում է: Ինքն անձամբ է թխելու ամեն ինչ: Դե մնացածը ինչպես ամեն տեղ. խորոված, խաշլամա կամ տոլմա ու այլ մանր-մունր բաներ:
Հետո սկսվում են անվերջ սակարկությունները վանաձորյան շուկայում, որտեղ եթե փորձում ես գնել այն գնով, ինչ քեզ ասում են, ուրեմն “հարիֆ” ես:-). տիպիկ արևելյան բազար: Արդյունքում բոլոր հարևանները, տեսնելով գնումների հսկայական տոպրակները, սկսում են մտածել, որ ինչ-որ “լեվի գործ” ես արել ու համարձակվել ես իրենց էդ մասին չասել: Էսպես սկսվում են աշխույժ շշուկները, որ տևում են էնքան, մինչև իրենց էլ ես հրավիրում խնջույքին:-)
Դե, քանի որ բոլոր բաղադրիչներն արդեն կան, տանն աշխույժ եռուզեռ է սկսվում. Տղամարդիկ սկսում են “բաստուրմա” դնել ու պարզվում է, որ եթե կա երեք տղամարդ, ուրեմն կան նաև ամենահամով խորոված պատրաստելու երեք տարբերակ: Մեկն ասում է ուրցն անպայման է, մյուսը, թե դա փչացնում է մսի իսկական համը: Կանայք էս կես ժամում հասցնում են մի հատ սուրճ խմել, մի քիչ բամբասել դեսից դենից, ու երբ տղամարդիկ դանակները փոխարինում են նարդու զառերով ու խոհանոցը զիջում կանանց, բամբասանքն առանց ընդմիջվելու տեղափոխվում է էստեղ: Աստված գիտի, թե էդ թխվածքները, սալաթներն ու ճաշերը ինչ գաղտնիքներ են լուռ մատուցում հյուրերին:-)
Մի երկու օր գիշեր ցերեկ աշխատելուց հետո գալիս են հյուրերն ու սկսվում է կարգին մի քեֆ. տղամարդիկ խորոված են սկսում սարքել, կանայք սեղանի սպասքն են դասավորում, երեխաները վազվում են հարևանի շան հետևից ու մինչ սեղան նստելն էնքան հաց ու միս թռցնում ու տալիս էս խեղճին, որ երբ սեղանը հավաքելուց հետո փորձում ես նրան ոսկորներ տալ, մի էնպիսի անտարբեր հայացք է նետում վրադ, որ ակամա ամաչում ես: Խորովածն ազդարարում է բազմաթիվ կենացների սկիզբը, որոնք ընդհատվում են նորանոր ուտեստներով ու պարով:
Իմ ամենասիրելի ժամանակը երեկոն է, երբ բոլորն արդեն հոգնած ուտելուց, սեղան գցել-հավաքելուց խումբ-խումբ նստում են էստեղ ու էնտեղ` ամեն մեկի ձեռքին դաղձով թեյի մի մեծ բաժակ ու սկսում են պատմել իրենց անցյալից: Էդ պատմություններն ուղղակի անկրկնելի էն: Օրինակ` գիտե՞ք խորհրդային ժամանակներում Ղարաբաղի գյուղերում ինչպես էին թթվասեր պատրաստում: “Ռիգա” լվացքի մեքենաների մեջ:-)
Ինչ ասես չես լսում էս երեկոների ընթացքում…
posted by christina at 2:43 PM
15 Comments:
Amenalav@ gaghtiqnerov "hamemvats" utestnern ein :) Erbeq chei mtatsel dra masin :))
Mer mej asats, yes el em anchap sirum daghdzov tey u erekoyan zruycner, isk lvacqi meqenayov kartsum em bolor gyugherum en ttvaser en patrastel. Hamenayn deps, yes ayd patmuthyun@ shat tegherum em lsel :) cavov piti nshem, wor nman patmuthyunner@ astichanabar qchanum en, worovhetev ancyalum kyanqn amen depqum aveli harust er(hogevor imastov), mardik el parz u shitak ...
Aramk, the "good ol' days" were not always good. I think the reason for nostalgia about the old times is because the nostalgic person was younger then. Combine that with a few nice memories and you got recipe for a "when I was young, it was better" style story.
And I thought the washing machine was used for making butter, not sour cream. You need to churn the cream in order to get the butter out of it. And the cheapest and easiest method of machinery that churns the cream is the Riga style washing machine (for the Westerners, the Riga washing machine was a top loader with a side mounted agitator). You can't do it with the front loaders that are now popular in Armenia so I wonder what the farmers use to make butter nowadays. The Soviet washing machines were not fully functional out of the box and I wonder how would they have held up after so many years of useage.
Good old day ...
Sometimes I also think that they were good old days but when I remember the massive Armenian style queues for meat (mostly bone) ( now you see those queues only at Zvartnots when the traders from Dubai and Turkey wait for their baggage or having papers sorted out), orange and banana were not herd of and were sold only in Moscow, the ‘good old days’ when before snow my parents where out to shops or to find a person who knew a person in a shop to purchase boots for our always growing feet. When the taxi drivers, restaurant workers, shop workers, store keepers were on the top of the social scale. The bad old day I would rather say. At least now we are independent and it is all up to Armenian people to run their country. It is a different topic that how it is ran.
Those were times of a fascist state that I hope will never return.
Joghovurd jan, uzum em dzez hiastapecnem mi qich, bayc yes woch mi tegh chem grel, wor ancats jamanakner@ lavn ein. Sxal temayi shurj eq grel dzer commentner@ :) Ete inch-wor mek@ karoghana cuyc tal ayd mas@ im commenti mej, shat eraxtapart klinem :) Yes parzapes grel em, wor araj patmutyunnern aveli shat u harust ein, worovhetev kyanq@ hogevor imastov aveli harust er. Isk dranq tarber baner en indz tvum e. Aynpes wor, erevi duq aveli shat eq nostalgiayov tarapum, qan yes :) Hamenayn deps ayn tarinerin mardik irar aysqan chein xabum u aysqan tshnamabar chein tramadrvats irar handep. Chgitem duq verjin angam erb eq lsel aydpisi gisherayin patmuthyunner, bayc andzamb indz hamar dranq anaselioren aghqatacel en.
Isk H-in kasem ,wor hima el hastaviznern en hasarakuthyan verin xav@ u iranq aveli lav@ chen, yes nuynisk kasei aveli vatn en, qan ancyali qo nshats taxistnern u restoranneri ashxatoghner@.
Պողոսին հրավիրեցիք, Պետրոսին էլ նույնպես, բա Մերիին չհրավիրեցի՞ք։ Չէ որ նա էլ է Վանա–Ձորեն :)
h said: "Those were times of a fascist state that I hope will never return."
Fascism is a group (race)-superiority-based statist ideology. The Soviet Union has never been a fascist state. During really "bad days" of Stalin's terror it was a socialist-totalitarian but not a fascist state. Nobody in his sound mind misses those Stalinist days. Know your terms please.
The nostalgia is for people's solidarity and camaraderie, simplicity of needs and the social cohesiveness of the late Soviet period (mainly 70s-80s).
Shortages of products can deduct nothing from it (and, by the way, those shortages are too much exaggerated: an outsider reading such 'recollections' might conclude that Soviet Armenians were almost starving or eating only bones - which is ridiculous, of course)...
USSR was fully based on statist and superiority ideology. It was also based on race because Russians were alwayse been considered superior more than other nations. Soviets werent much different from Franco or Mussolini regiems.
This is a definition from Wikipedia:
"
Fascism is a radical totalitarian political philosophy that combines elements of corporatism, authoritarianism, extreme nationalism, militarism, anti-rationalism, anti-anarchism, anti-communism and anti-liberalism.
"
Soviet union was as much anti-communist as was the Coldwar US
All the ethnicities were equal in the USSR. It's just that the Russians were more equal then the others while the, let's say, Chuckchi were much less equal than, let's say, the Ukrainians. But they were all equal :)
h, you can persist (as I have no doubt you will) in equating fascist and socialist statism, but objectively (and not in my personal opinion) that equation is inaccurate and will remain so.
Closer to the topic at hand, similarities or differences between these two types of states have no bearing on the fact of existence of unique kind of human warmth and solidarity in late Soviet times that is inconceivable to foreigners and, hence, dismissed by them. But it did exist (as well as a lot of bad human relations - I am not idealizing anything), and deserves to be mentioned and remembered.
Արտաշես, ուրախ եմ , որ "վերադարձել" եք:-) Ես արդեն սկսում էի անհանգստնալ (ասում եմ, չէ, օնլայն տիրույթում մարդկային հարաբերությունները հետաքրքիր զարգացում են ունենում:-)
Քանի որ ինչպես գիտություններից, այնպես էլ քաղաքականությունից ու քաղաքագիտական գիտություններից էլ շատ բան չեմ հասկանում,ես ուղղակի կցանկանայի անդրադառնալ խորհրդային ժամանակների Ձեր նշած մարդկային գործոնին: Էսօր ես դժվարանում եմ ինչ-որ պատասխան տալ էն մարդուն, որն արդեն 50-ն անց է,որը խորհրդային տարիներին Վանաձորում ամեն առավոտ արթնանում էր, գնում քիմիական մանրաթելի գործարան, աշխատում, իրիկունը գալիս տուն, բարեկամներով հավաքվում, ասում խոսում, մի քիչ խնայում վաղվա օրվա համար, ամիսը մեկ թատրոն կան հնդկական կինո էր գնում ու սպասում, թե երբ պետք է իր երեխաներին ամուսնացնի:
Էսօր, երբ նա ասում է, որ խորհրդային տարիներին ինքը մարդավարի կյանք ուներ, իսկ հիմա ձեռքը գցում է էստեղ-էնտեղ ու չի կարողանում նույնիսկ ամեն շաբաթ միս ուտել, ես չգիտեմ ինչ պատասխան տալ իրեն, ինչպես փորձել ապացուցել, որ անկախությունն արժեք է:
Ես դա կարող եմ անել ինձ համար, ես գիտեմ, թե ինչու եմ դա գնահատում, բայց այն արժեքները, որոնք ընկած են ԻՄ գնահատականի հիմքում, էս մարդու կյանքն ավելի բարեկեցիկ չեն դարձնում, ուստի կոպեկի արժեք իսկ չունեն նրա համար:
Սա միայն նոստալիգա չէ, սա գոյատևելու խնդիր է նաև...
Եվ ինչո՞ւ ժխտել ինքներս մեզ. էդ խորհրդայինը մեր մի մասն է եղել, պիոները, կոմերիտական ու կոմունիստը մեզ վրա անպայման իրենց հետքն են թողել: Փոփոխությունը փրկում է լճացումից, թեկուզ սխալների միջոցով այն ընտրության հնարավորություններ է տալիս, որը թույլ է տալիս նորանալ, սակայն նորանալու համար անցյալ է պետք ունենալ...
Kristina,
Urax em, vor Duq "urax" eq, vor yes gtnvel em (sakayn urax chem)! :)
Hima zhamanak chunem, bayts ays qani ora kpatasxanem Dzer gratsin...
Ete zhamanak unenaq, aysor (verjin orn e!) gnatseq Moskva kinotatron ev diteq Arahet filma` 23:00-in. Yes da erek ditetsi, ev - bolor ir ankatarutyunnerov - bavakanin havanetsi. Xorhelu tegh ka. (Ham el Amerikayi masin dzer grvatsin e arnchvum.)
Artashes
Kristina,
Patasxanum em.
"Էսօր, երբ նա ասում է, որ խորհրդային տարիներին ինքը մարդավարի կյանք ուներ, իսկ հիմա ձեռքը գցում է էստեղ-էնտեղ ու չի կարողանում նույնիսկ ամեն շաբաթ միս ուտել, ես չգիտեմ ինչ պատասխան տալ իրեն, ինչպես փորձել ապացուցել, որ անկախությունն արժեք է:"
Ankaxutyuna inch kap uni ayd mardu asatsi het???
Ev inchu chgiteq, te inch patasxan tal? Patasxana miakn e, ete azniv eq: "Chisht e, horeghbayr, du sovetakan zhamanak anhamemat aveli mardavari u arzhanapativ kyanq uneir! Hamadzayn em qez het. U qez het miasin tsavum em, vor amen mi anshnorhq lakot aysor karogh e anpatizh tqel qo eresin - ev iren tuyl e talis da anel!" Aydqana.
"...այն արժեքները, որոնք ընկած են ԻՄ գնահատականի հիմքում, էս մարդու կյանքն ավելի բարեկեցիկ չեն դարձնում, ուստի կոպեկի արժեք իսկ չունեն նրա համար:"
Mite "ayd arzheqnern" en, vor Dzer isk kyanqa bareketsik en dardznum? Mite aydqan dzhvar e patkeratsnel, vor Dzez ashxatanqits vagha khanen` aveli lav angleren imatsoghin KAM aveli azdetsik hovanavor unetsoghin gortsi 'ndunelov?? U ete Duq kisasovats apreq, ete chkaroghanaq ogtvel inch-inch hnaravorutyunnerits, qani kopeki arzheq kunenan Dzer hamar ayd tesakan hnaravorutyunnern u "arzheqnera"?
P.S. Apsos, vor hetaqrqir haykakan filmera("Arahet", "Chanaparhordutyun depi Hayastan"), erku sahmanamerdz - hay ev adrbejanakan - gyugheri masin vaveragrakana chditetsiq.
U ete Duq kisasovats apreq, ete chkaroghanaq ogtvel inch-inch hnaravorutyunnerits, qani kopeki arzheq kunenan Dzer hamar ayd tesakan hnaravorutyunnern u "arzheqnera"?
Ինչ էլ պատասխանեմ Ձեր հարցերին, նորից կոպեկի արժեք չի ունենա, որովհետև երբեք չգիտես, թե քո արձագանքն ինչպիսին կլինի տվյալ իրավիճակում...Կարող ես ենթադրել, բայց դրանք կմնան միայն ենթադրություններ, որոնք պետք է դեռ հաստատվեն ու իրենք պատմեն տվյալ մարդու մասին:
Ինչ վերաբերվում է Ձեր հարցին, թե արժեքներն են արդյոք իմ կյանքը բարեկեցիկ դարձնում,կարող եմ ասել, թերևս ոչ, բայց դրանք իմ կյանքը լիարժեք են դարձնում, և այդ լիարժեքության մեջ բարեկեցությունը /իմ սահմանմամբ, իհարկե, որի առանցքը կոմֆորտն է/ լավ է, բայց առաջնային չի: Ես ինձ նույնքան լավ եմ զգում` երթևեկելով թե Մազդայով, թե դեղին "Պազիկով", որպեսզի հասնեմ Ալավերդի նրա համար, ինչն ինձ համար արժեք է...
Ձեր նշած ֆիլմերից Կետիկյանի ֆիլմն ու "Ալիբեյլին" շատ էի ուզում նայել, բայց ցուցադրումները համընկան աշխատանքային ժամերիս: Հուսով եմ դեռ նայել, իհարկե ոչ փառատոնի շրջանակներում: Իսկ "Արահետը" չէի էլ ուզում նայել, որովհետև Հարութին չգտիտեմ ինչու բոլորովին չեմ սիրում, բայց Ձեր ասելուց հետո կնայեմ:
Ete haves uneq, mi qich aveli manramasn kbatsatreq, te inchpes en arzheqnera Dzer kyanqa liarzheq dardznum? Ev vor arzheqnera? Shnorhakalutyun.
(U heto yes, iharke, kgrohem Dzer pastarknera. :):))
Արտաշես ջան, էստեղ հավեսը չի օգնի:-) Այդ ամենը շարադրելու համար լի՜ի՜ի՜ի՜քը ժամանակ է պետք, որը Դուք էլ երևի թե չունենաք ամբողջ պատասխանը կարդալու համար:
Որոշ բաներ կարելի է կռահել նաև իմ գրածներից, բայց ինչպես մի անգամ Արամին էի ասել, դրանց էլ շատ հավատալ պետք չի. մարդու մասին պատմում են իր կյանքն ու գործունեությունը, ոչ թե գրածները: Թեև սա չի վերաբերվում, օրինակ Դալիի նման մարդկանց:-) Երբեմն ինձ թվում է, որ շատ ավելի ջանք է պահանջվում "նորմալ, սովորական, պարզ" մարդ մնալու համար, քան էքստրավագանտ լինելու:-)
Post a Comment
<< Home