մենք լավն ենք
Վերջերս մի քանի իրադարձություններ պատճառ հանդիսացան էս մասին մտածելու ու գրելու: Նույնիսկ “5-րդ անիվի” հերթական թողարկման թեման էր էս հարցը շոշափում` կորցնու՞մ ենք, թե՞ ոչ, հայ ընտանիքի արժեքները: Իսկ որո՞նք են էդ արժեքները, ինչո՞ւ ենք հպարտանում հայ ընտանիքով, ինչո՞վ է այն տարբերվում այլ ընտանիքներից: Հազիվ թե միանշանակ պատասխաններ գտնվեն, բայց կան մի քանի հատկանիշներ, որոնք թերևս բոլոր հայերն էս հարցին պատասխանելիս կնշեին` ծնողների սերն ու երեխաների համար անձնազոհության պատրաստակամությունը, երեխաների սերն ու հարգանքը հանդեպ ծնողները, կնոջ խոնարհությունն ու տղամարդու իմաստուն առաջնորդումը, փոխադարձ ջերմությունն ընտանիքի անդամների միջև:
Արդյո՞ք սրանք զուտ հայկական առաքինություններ են, թե՞ համամարդկային: Սա թերևս էնքան էլ էական չի: Ավելի էական է, թե արդյո՞ք մեր ընտանիքների առօրյան արտացոլում է էս արժեքները: Չարչրկված անցումնային շրջանն իր “արջաթաթային” հետքն է թողել նաև էստեղ` փոխված, կամ փոփոխվող, սոցիալական դերեր, որ ստիպում են հայ կնոջն ու տղամարդուն վերանայել իրենց գործառույթները նաև ընտանիքում /շուկայից վերադարձած կինը` փողը ես եմ վաստակում, ես էլ որոշում եմ, ինչ անել, շուկայից վերադարձած ամուսինը` հոգնած եմ, ինչ դաս, ինչ բան, դրա հավեսն ունեմ, բա/, ժողովրդագրական նկարագրի փոփոխություն, որը պայմանավորում է ամուսինների հարաբերությունները /հլա տես մենակ մեր թաղում քանի անմարդ կինարմատ կա…/, հանապազօրյա հաց վաստակելու աղբյուրների փնտրտուքի ու գտածից կառչած մնալու ամենաբազմազան (ժամանակային, զգացմունքային և այլն) ծախքերի արդյունքում այլևս այլ պատասխանատվություն չստանձնելու ցանկություն /պապ, մամ, բայց մեկ ա չեք լսում ինչ եմ պատմում/, ավանդույթներ, որոնք առօրյան ստիպում է հարցականի տակ առնել /Երևանից հասնեմ Կապան մի՞ օրվա համար: Էս տարի էլ Նոր Տարին էստեղ կանենք: Ոչինչ, մերոնք հարևաններով կնշեն, շատ չեն տխրի:/
Ինձ ամենից շատ ցավ են պատճառում էս արժեքների դրսևորման կեղծ փորձերը. օրինակ, խոնարհության դրսևորումը հարևանների մոտ, երբ այն իսպառ բացակայում է, հատկապես, երբ բացակայում են նաև վերջիններս, “տղամարդկության” հանրային դրսևորում, երբ ընտանիքի ներսում տղամարդն էական ասելիք չունի ու չի կարող ինչ-որ հարց լուծել, ու էսպես…
Չգիտեմ, ինձ թվում է ընտանիքն արժևորել և արժեզրկել կարող է մարդու տեսակն ընդհանրապես, ոչ թե միայն նրա ազգային պատկանելությունը: Եթե էսօր հայ ընտանիքներում ցածր է ապահարզանների թիվը, պատճառը ոչ թե վերոհիշյալ արժեքների պահպանման ու դրանցով ապրելու ձգտումն է, այլ հայ կնոջ առաջին ամուսնուց հետո երկրորդին չգտնելու և մենակ մնալու վախը, հասարակական դատապարտումը (դե իսկ որ հանրային կարծիքով պայմանավորված է մեր կեցվածքի ու վարքի 90%, դա անժխտելի փաստ է), երեխաներին հորից կամ մորից չզրկելու պարտականությունը (չգիտեմ, շատերը թերևս սա անձնազոհություն համարեն: Միգուցե, բայց իմ ամբողջ կյանքում ինձ համար ոչինչ ավելի ուսանելի չի եղել, որքան ծնողներիս փոխադարձ սերն ու ջերմությունը: Դրա բացակայությունն, ըստ իս, չի ապահովում ծնողի ներկայությունը երեխայի համար), վերջապես սոցիալական ապահովությունն ու մի շարք այլ պատճառներ:
Չէ, ես չեմ փորձում դատապարտել հայ ընտանիքը: Ուղղակի ուզում եմ ավելի սթափ լինենք ու հրաժարվենք անդադար լոզունգային հայտարարություններ ու մտքեր կրկնելուց: Հայ ընտանիքը պահելու համար ուղղակի պետք է ազնիվ լինենք ինքներս մեր ու էն մարդու/մարդկանց առջև, որոնց հետ որոշել ենք շարունակել մեր կյանքը: Չփորձենք խուսափել առկա խնդիրներից միայն այն պատճառով, որ դրանք մեզ ցավ են պատճառում, որ միգուցե “դրսում” իմանան այդ մասին, և այլն, և այլն, այլ հիշենք էն ջերմությունը, որը մեզ ստիպեց միանալ, ու այն չկորցնելու համար անցնենք նաև դժվարին ճանապարհով: Մենք խո կարո՞ղ ենք:-) Ու ապացույցն են հրաշալի երիտասարդ ընտանիքներն են, որ ապրում են Հայաստանում:
Արդյո՞ք սրանք զուտ հայկական առաքինություններ են, թե՞ համամարդկային: Սա թերևս էնքան էլ էական չի: Ավելի էական է, թե արդյո՞ք մեր ընտանիքների առօրյան արտացոլում է էս արժեքները: Չարչրկված անցումնային շրջանն իր “արջաթաթային” հետքն է թողել նաև էստեղ` փոխված, կամ փոփոխվող, սոցիալական դերեր, որ ստիպում են հայ կնոջն ու տղամարդուն վերանայել իրենց գործառույթները նաև ընտանիքում /շուկայից վերադարձած կինը` փողը ես եմ վաստակում, ես էլ որոշում եմ, ինչ անել, շուկայից վերադարձած ամուսինը` հոգնած եմ, ինչ դաս, ինչ բան, դրա հավեսն ունեմ, բա/, ժողովրդագրական նկարագրի փոփոխություն, որը պայմանավորում է ամուսինների հարաբերությունները /հլա տես մենակ մեր թաղում քանի անմարդ կինարմատ կա…/, հանապազօրյա հաց վաստակելու աղբյուրների փնտրտուքի ու գտածից կառչած մնալու ամենաբազմազան (ժամանակային, զգացմունքային և այլն) ծախքերի արդյունքում այլևս այլ պատասխանատվություն չստանձնելու ցանկություն /պապ, մամ, բայց մեկ ա չեք լսում ինչ եմ պատմում/, ավանդույթներ, որոնք առօրյան ստիպում է հարցականի տակ առնել /Երևանից հասնեմ Կապան մի՞ օրվա համար: Էս տարի էլ Նոր Տարին էստեղ կանենք: Ոչինչ, մերոնք հարևաններով կնշեն, շատ չեն տխրի:/
Ինձ ամենից շատ ցավ են պատճառում էս արժեքների դրսևորման կեղծ փորձերը. օրինակ, խոնարհության դրսևորումը հարևանների մոտ, երբ այն իսպառ բացակայում է, հատկապես, երբ բացակայում են նաև վերջիններս, “տղամարդկության” հանրային դրսևորում, երբ ընտանիքի ներսում տղամարդն էական ասելիք չունի ու չի կարող ինչ-որ հարց լուծել, ու էսպես…
Չգիտեմ, ինձ թվում է ընտանիքն արժևորել և արժեզրկել կարող է մարդու տեսակն ընդհանրապես, ոչ թե միայն նրա ազգային պատկանելությունը: Եթե էսօր հայ ընտանիքներում ցածր է ապահարզանների թիվը, պատճառը ոչ թե վերոհիշյալ արժեքների պահպանման ու դրանցով ապրելու ձգտումն է, այլ հայ կնոջ առաջին ամուսնուց հետո երկրորդին չգտնելու և մենակ մնալու վախը, հասարակական դատապարտումը (դե իսկ որ հանրային կարծիքով պայմանավորված է մեր կեցվածքի ու վարքի 90%, դա անժխտելի փաստ է), երեխաներին հորից կամ մորից չզրկելու պարտականությունը (չգիտեմ, շատերը թերևս սա անձնազոհություն համարեն: Միգուցե, բայց իմ ամբողջ կյանքում ինձ համար ոչինչ ավելի ուսանելի չի եղել, որքան ծնողներիս փոխադարձ սերն ու ջերմությունը: Դրա բացակայությունն, ըստ իս, չի ապահովում ծնողի ներկայությունը երեխայի համար), վերջապես սոցիալական ապահովությունն ու մի շարք այլ պատճառներ:
Չէ, ես չեմ փորձում դատապարտել հայ ընտանիքը: Ուղղակի ուզում եմ ավելի սթափ լինենք ու հրաժարվենք անդադար լոզունգային հայտարարություններ ու մտքեր կրկնելուց: Հայ ընտանիքը պահելու համար ուղղակի պետք է ազնիվ լինենք ինքներս մեր ու էն մարդու/մարդկանց առջև, որոնց հետ որոշել ենք շարունակել մեր կյանքը: Չփորձենք խուսափել առկա խնդիրներից միայն այն պատճառով, որ դրանք մեզ ցավ են պատճառում, որ միգուցե “դրսում” իմանան այդ մասին, և այլն, և այլն, այլ հիշենք էն ջերմությունը, որը մեզ ստիպեց միանալ, ու այն չկորցնելու համար անցնենք նաև դժվարին ճանապարհով: Մենք խո կարո՞ղ ենք:-) Ու ապացույցն են հրաշալի երիտասարդ ընտանիքներն են, որ ապրում են Հայաստանում:
posted by christina at 5:58 PM
8 Comments:
Kristin jan, cavoq apaharzanneri tvi catsr linleu het chem karogh hamadzaynvel. Bavakanin shatacel en apaharzanner@ verjin tarinerin, himnakanum paymanavorvats henc qo nshats patcharneri het.Ayn, wor tghamard@ aseliq chuni kam chi karogh harc lutsel @ntaniqi nesum, glxivar shur e talis haykakan avandakan @ntaniqi masin bolor patkeracumner@. Im ditarkumneri himan vra karogh em pndel, wor hima kam bajanvum en amusnanaluc 1-2 tari heto, arajin erexayi tsnveluc heto, kam el 45-50 tarekanner@, woronc, djvaruthyunneri u paterazmi tsanr jamanakneri mojov ancats, djvaraguyn tarinerin erexaner metsacrats kartses the bavaknin amur @ntaniqner@ hima chaq en talis, worovhetev kinn ashxatum e, isk tghamard@ - woch. Verjers bnakarans ei poxum (hin@ vacharel em u norn em gnel), u vacharoghneri metsamasnuthyun@ henc ayd 45-50 tarekan bajanvats u bnakaran@ kisogh @ntaniqnern ein. tghanerov xosum enq, asum em nuynisk vat em zgum ayd mardkancic bnakaran gnem, irenq patasxanum en,the qez inch, bajanvum en the che, bayc myus koghmic el hamadzayn en, wor apaharzan@ socialakan chariq e. Mot mi amis araj inch wor tegh statistika kardaci, wor nerkayums apaharzanneri tiv@ amusnuthyunneric shat e. Hayastani hamar aylevs iroghuthyun e miaynak mayreri hots banak@, kam miayn mi tsnoghi het mnacats teenagerner@, woronc shat-shat-shat e pakaselu @ntaniqi jermuthyun@, zuyg tsnoghneri ushadruthyunn u dastiarakuthyun@. Chgitem worqanov en irenq liarjeq mard darnalu u lracleu mer aranc ayn el masnatvogh u ahavor beveracats hasarakuthyan sharqer@. Amen depqum neroghamit petq e linel ayn mardu handep, worin kyanqi zug@nker es @ntrel, patasxanatvuthyun petq e unenal arden eghats kam spasvogh erexaneri handep. Handurjoghakanuthyun, patasxanatvuthyan zgacum, aznvuthyun, harganq mimyanc nkatmamb ... - sranq en ayn worakakan hatkanishner@, woronq aynqan pakasum en hima mez. Ete nuynisk chmtnenq urishneri @ntanqineri mej, miayn Yerevani poghocayin ertevekuthyunic kareli e ezrakacuthyunner anel mardkanc pahvatsqi masin. Ete poghocum irar chen zijum, arit-anarit azdanshan en talis, heto el hayhoyum, apa nuyn bann el ayd mardik irenc @ntaniqnerum en anum. Chem uzum meghavorner u patasxanatuner nshem ays vichaki hamar, bayc inch wor ban aynuamenayniv piti poxvi. Hayastanum qaghaqaciakan hasarakuthyun piti dzevavorvi, ir iravunqnern imacogh, dranc hamar payqarogh, irazekvats, krtsvats hasarakuthyun. Isk dra hamar erkar tariner u ashxatanq e petq, mer boloris u patkan marminneri hamategh, djvar ashxatanq. Kartsum em, bolorn im het hamadzayn en.
Kristina, kareli e imanal, inchu Dzer naxord hodvatsi im meknabanutyuna cheq hraparakel (ays hodvatsa aveli ush e grvats, aysinqn` im meknabanutyuna hastat tesel eq u merzhel)?
artashes98@hotmail.com, ete nax'ntrum eq.
Shnorhakalutyun,
Artashes
Un abrazo desde Chile. Palestinos y Armenios estamos unidos en una misma lucha,
Mauricio Hasbún
Chem haskanum, arnvazn mi 5 hat comment emgrel, woch mek chi hasel :(
Hayastani "British Council"-@ "Evromiuthyun@ ev yes" (EU and me) tsragri shrjanaknerum bavakanin hetaqrqir banavecher e naxadzernel "5-rd aniv"-i eterum. Bavakanin hetaqrqir u actual temaner en shoshapvum, masnakicneri tivn u aktivuthyunn elshat mets e. Xorhurd em talis ditel haghordumner@.
Արտաշես,
Ասեմ, որ մեկնաբանությունները ես չեմ մերժում կամ հաստատում: Կայքի administrator (ցավոք, հայերեն չգիտեմ ինչպես է)Րաֆֆին է: Բայց չեմ կարծում, թե ինքը չի հաստատել Ձեր մեկնաբանությունը: Կարծում եմ ինչ-որ տեխնիկական պատճառ պետք է եղած լինի:
Ենթադրում եմ, որ խոսքն այն մեկնաբանության մասին է, որտեղ Ձեր դժգոհությունը/անհամաձայնությունն եք հայտնում գրվածի եզրակացության վերաբերյալ:Եթե այո, ուրեմն այն արդեն կա:
Բայց դա եզրակացություն չէր, քանի որ նշել եմ, որ "դիմանկարների շարքն" անավարտ է, և եզրակացություն անելու համար ինձանից կպահանջվեր մեկ այլ ամբողջական գրվածք: Դա ընդամենը գունապնակի, ըստ իս, մի քիչ հոռետեսական գույները պայծառացնելու միտում ուներ: Ավելացնեմ նաև, որ ընդհանրապես այն ինչ գրում եմ, ամբողջական հոդվածի կամ էսսեի հավակնություն չունի: Դրանք կարող են թռուցիկ մտքեր լինել , ընդամենը:
Եզրակացություններ ես ընդհանրապես շատ դժվար եմ անում և երբեք չեմ հրապարակում, քանի որ դրանք արտահայտելու համար ես պետք է մարդկանց տանեմ այն ամբողջ ճանապարհով, որ անցել եմ որևէ վերջնական եզրակացության հասնելու համար: Այստեղ դա անել չեմ կարող:-)
Մնացածը հետո, երբ սկսեմ աշխատանքից հոգնել:-)
Kristina,
Shat karevor harts bardzratsretsiq! Ev Dzer hents verjnakan patasxanin irapes vochinch chunem avelatsnelu. Bayts erb sksetsi kardal u hasa "կնոջ խոնարհությունն ու տղամարդու իմաստուն առաջնորդումը", apshetsi u achqeris chhavatatsi. Ayd mijnadaryan ev knoj nkatmamb anhargalits gaghapara kochel "araqinutyun", urish irakan araqinutyunneri sharqin daselov? Ev da 'nduneli e krtvats u mtatsogh hay knoj hamar?? Miayn heto, erb pastoren Duq inqnerd zhxtetsiq ayd teza, hangstatsa...
Iroq, inch e "xonarhutyuna"? Chka aydpisi gaghapar ayn lav ev geghetsik 'ntaniqnerum, voronts masin Duq hpartutyamb grum eq (ev yes lriv kisum em ayd hpartutyuna). Ka POXADARDZ HARGANQ!! Erb amusinnerits voreve meka inch-vor asparezum aveli banimats e, apa, xorhrdaktseluts heto, myusa "xonarhvum" e, aydpes asats, ayd imatsutyan arjev. Voch mi nshanakutyun chuni` kin te tghamard! Ev 'st aynm el gortsum en erkusov` vorpes miavor, vorpes 'ntaniq. Aydqana. Ete tghamarda chxonarhvi knoj chisht xorhrdi arjev MIAYN ayn patcharov, vor "tghamard" e, che, uremn avanak e, voch te tghamard. Ev aydpisi 'ntaniqn el aroghch u bnakan chi karogh linel.
Te che inch e nshanakum` "knoj xonarhutyun"? Uremn, marda sxal ban asi, kam chhartsni knoj kartsiqa ev voroshum kayatsni` AMBOGHCH 'NTANIQIN veraberogh, voch te andzamb iren, u heto knoja pasti arjev kangnatsni, u kinn el asi. "Apres, vor tghamardkutyun aretsir, voroshum kayatsretsir, hpartanum em qeznov u xonarhvum em qo araj! (Chnayats, ay kotosh amusin jan, ete indz liarzheq u liahavasar mardu tegh dneir ev voch te sex-i ararkayi kam qo erexanerin metsatsnogh dayaki, ete HARGANQ barin tsanot lineir, apa NAEV INDZ [aysinqn` mer 'ntaniqin] veraberogh hartsa arants im HAVASAR masnaktsutyan erbeq cheir miakoghmani lutsi, ev mtqovd aydpisi ban cher antsni!)"
"Xonarhutyun"! Fuuuu, inch garsheli gaghapar!!! :)
Ugharkeq dzer comment-ner@ British Council-i ev "5-rd anivi" hamategh kazmakerpats herustabanavecheri varaberyal ays link-ov ......
http://www.britishcouncil.org/armenia-governance-projects-eu-and-me-2006-feedback.htm
Post a Comment
<< Home